เปิด 7 ธุรกิจสีเทาและคดีโกงยุคอยุธยา! ขุนนางรีดไถ ยักยอกเงินหลวง ปลอมเงิน โทษหนักถึงชีวิต

หลายคนอาจคิดว่าการโกงกิน การรับสินบน และธุรกิจผิดกฎหมายเป็นปัญหาของสังคมยุคใหม่ แต่หลักฐานทางประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่า ในสมัยกรุงศรีอยุธยาก็มีพฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้นแล้ว ตั้งแต่ขุนนางเบียดบังเงินหลวง เจ้าหน้าที่รับสินบนเพื่อช่วยผู้กระทำผิด ไปจนถึงการปลอมเงินและใช้อำนาจแสวงหาผลประโยชน์จากการค้า

แม้ในยุคนั้นจะไม่มีคำว่า “ธุรกิจสีเทา” เหมือนปัจจุบัน แต่รูปแบบการหาผลประโยชน์บางอย่างมีลักษณะใกล้เคียงกันอย่างน่าสนใจ ที่สำคัญคือมีกฎหมายควบคุมและกำหนดโทษรุนแรง โดยบางความผิดอาจมีโทษถึงประหารชีวิต

7. ปลอมเงินและปลอมหลักฐานทางราชการ กลโกงที่กระทบทั้งตลาดและระบบรัฐ

การปลอมแปลงไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในยุคปัจจุบัน เพราะมีหลักฐานว่ากรุงศรีอยุธยาเคยเผชิญปัญหาการปลอมเงิน รวมถึงการปลอมศักเลก ซึ่งเกี่ยวข้องกับระบบควบคุมกำลังคนของรัฐ

ในพระอัยการอาชญาหลวงมีบทบัญญัติเกี่ยวกับการตรวจสอบเงินปลอม โดยกำหนดให้มีนายตลาดหรือเจ้าตลาดทำหน้าที่ดูแลความเรียบร้อยและตรวจสอบเงินที่ใช้ซื้อขายกัน

ส่วนการปลอมศักเลกเป็นอีกพฤติกรรมที่สะท้อนการพยายามหลีกเลี่ยงระบบควบคุมของรัฐ เพราะการทำหลักฐานเกี่ยวกับจำนวนไพร่ให้ผิดไปจากความจริงอาจกระทบต่อการเกณฑ์แรงงานและภาระหน้าที่ที่ประชาชนต้องรับผิดชอบ

หลักฐานเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการปลอมแปลงในอยุธยาไม่ได้จำกัดอยู่แค่สินค้า แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบเศรษฐกิจและการปกครองด้วย

6. ขุนนางใช้อำนาจเอื้อประโยชน์ทางการค้า แสวงหากำไรจากสินค้าหายาก

อยุธยาเป็นศูนย์กลางการค้าระหว่างประเทศ มีสินค้าส่งออกที่มีมูลค่าสูง เช่น งาช้าง ไม้กฤษณา ไม้ฝาง ดีบุก และอัญมณี การควบคุมสินค้าบางประเภทจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างรายได้ให้ราชสำนัก

แต่เมื่อขุนนางหรือเจ้าหน้าที่มีอำนาจเกี่ยวข้องกับการค้า ก็อาจเกิดผลประโยชน์ทับซ้อนขึ้นได้ มีงานศึกษาประวัติศาสตร์กล่าวถึงเจ้าหน้าที่บางคนที่ไม่พอใจการผูกขาดสินค้าส่งออกของพระมหากษัตริย์ เพราะเกรงว่าจะสูญเสียผลประโยชน์จากการค้า

หนึ่งในชื่อที่ปรากฏในเอกสารคือ ออกพระโชฎึกราชเศรษฐี และออกหลวงสิทธิพัฒน์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับกลุ่มขุนนางที่ถูกกล่าวถึงในบริบทความขัดแย้งเรื่องการควบคุมการค้าสินค้าราคาแพงในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเรียกบุคคลเหล่านี้ว่าเป็นผู้กระทำผิดคดีทุจริตโดยตรง เพราะหลักฐานที่กล่าวถึงเป็นเรื่องความขัดแย้งด้านผลประโยชน์และนโยบายการค้า ไม่ใช่คำพิพากษาว่ามีความผิด

5. เจ้าเมืองทำการค้าส่วนตัวฝ่าฝืนพระบรมราชโองการ กรณีเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช

อีกหนึ่งตัวอย่างคือกรณีเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช หรือเมืองลิกอร์ ซึ่งมีการกล่าวถึงในงานศึกษาประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างอยุธยากับบริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์

ในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีรายงานว่าเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชถูกเปลี่ยนตัว เนื่องจากเข้าไปมีผลประโยชน์ทางการค้าส่วนตัวกับพ่อค้าชาวจีน ซึ่งขัดกับคำสั่งของพระมหากษัตริย์

เรื่องนี้สะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นเมื่อผู้ปกครองเมืองมีอำนาจทั้งด้านการบริหารและการค้า จนอาจใช้ตำแหน่งหน้าที่เข้าไปเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ส่วนตัว

อย่างไรก็ตาม เอกสารไม่ได้ให้ชื่อเจ้าเมืองที่ถูกเปลี่ยนตัวอย่างชัดเจน จึงไม่ควรแต่งชื่อบุคคลขึ้นมาเติม

4. เจ้าหน้าที่รับสินบนเพื่อช่วยโจร ปล่อยคนผิดให้พ้นจากกระบวนการยุติธรรม

การรับสินบนเพื่อช่วยผู้กระทำผิดเป็นพฤติกรรมที่กฎหมายอยุธยาระบุไว้โดยตรง

พระอัยการลักษณโจร ซึ่งมีการตรากฎหมายใน พ.ศ. 1903 หรือ ค.ศ. 1360 กำหนดความผิดของเจ้าหน้าที่ที่ช่วยเหลือโจร เช่น ให้ที่พักพิง ซ่อนตัวผู้กระทำผิด หรือขัดขวางไม่ให้นำตัวผู้ต้องหาเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดี

หากเจ้าหน้าที่ทำหน้าที่เป็นผู้สมรู้ร่วมคิดหรือช่วยปกปิดความผิด ก็อาจถูกลงโทษหนักและปรับเสมือนเป็นโจรด้วย

นี่เป็นหลักฐานที่ชี้ให้เห็นว่าปัญหาการใช้ตำแหน่งหน้าที่ช่วยเหลือเครือข่ายอาชญากรรมมีมานานหลายร้อยปีแล้ว แม้เอกสารกฎหมายจะไม่ได้ระบุชื่อเจ้าหน้าที่ที่ถูกลงโทษในกรณีเฉพาะเจาะจงก็ตาม

3. เจ้าหน้าที่รีดไถประชาชนและละเว้นหน้าที่เพื่อสินบน กฎหมายต้องลงโทษถึงระดับเจ้าเมือง

ในสมัยอยุธยา เจ้าหน้าที่บางคนมีอำนาจปกครองและดูแลประชาชนในพื้นที่ แต่หากใช้ตำแหน่งเพื่อเรียกรับผลประโยชน์หรือจงใจละเว้นหน้าที่ ก็ถือเป็นความผิดร้ายแรง

พระราชกำหนดเก่า พ.ศ. 2295 มีบทบัญญัติกล่าวถึงผู้รักษาเมือง ผู้รั้งกรมการ นายบ้าน และเจ้าหน้าที่ที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย โดยเฉพาะผู้ที่ไม่ตรวจตราจับกุมผู้กระทำผิด เพราะเห็นแก่สินบนหรือผลประโยชน์ส่วนตัว

เนื้อหายังกล่าวถึงผลกระทบที่ประชาชน พระสงฆ์ และพ่อค้าที่เดินทางทางบกและทางเรืออาจได้รับความเดือดร้อนจากการปล่อยให้ผู้ร้ายก่อเหตุ

จึงเป็นหลักฐานสำคัญว่าในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา รัฐไม่ได้มองการรับสินบนเป็นเพียงเรื่องส่วนตัว แต่เป็นการทำลายความสงบเรียบร้อยของบ้านเมืองด้วย

2. เจ้าเมืองพิษณุโลกถูกประหารจากความผิดเกี่ยวกับการทุจริต คดีร้ายแรงในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์

หนึ่งในกรณีที่มีการกล่าวถึงในงานศึกษาประวัติศาสตร์ คือเจ้าเมืองพิษณุโลกในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งมีรายงานว่าถูกประหารชีวิตจากความผิดเกี่ยวกับการทุจริต

ข้อมูลดังกล่าวปรากฏในงานศึกษาที่อ้างอิงบันทึกของนิโกลาส์ แชร์แวส (Nicolas Gervaise) นักเขียนชาวฝรั่งเศสผู้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับราชอาณาจักรสยาม

กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่าการทุจริตของผู้มีอำนาจระดับเจ้าเมืองอาจถูกมองเป็นความผิดร้ายแรงถึงขั้นต้องรับโทษประหารชีวิต

แต่มีข้อจำกัดสำคัญคือหลักฐานที่ค้นพบยังไม่สามารถยืนยันชื่อเจ้าเมืองและรายละเอียดของคดีได้อย่างครบถ้วน จึงควรเรียกว่า “กรณีเจ้าเมืองพิษณุโลกถูกประหารจากความผิดทุจริตตามบันทึกต่างชาติ” มากกว่าการระบุชื่อบุคคลโดยไม่มีหลักฐานรองรับ

1. คดีขุนนางกรมพระคลังยักยอกเงินหลวง เรื่องเล่าการโกงที่มีโทษประหารสุดสะเทือนใจ

หนึ่งในเรื่องเล่าที่ถูกพูดถึงมากที่สุดเกี่ยวกับการทุจริตในสมัยอยุธยา คือกรณีเจ้าหน้าที่กรมพระคลังยักยอกเงินของหลวง

เรื่องนี้ปรากฏในบันทึกของซีมง เดอ ลา ลูแบร์ (Simon de La Loubère) ราชทูตฝรั่งเศสที่เดินทางมายังกรุงศรีอยุธยาในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

เรื่องเล่าระบุถึงการลงโทษผู้ยักยอกเงินด้วยการกรอกเงินหลอมเหลวเข้าปากจนเสียชีวิต แต่กลับเกิดการทุจริตซ้ำซ้อน เมื่อผู้ทำหน้าที่ลงโทษกลับนำเงินจากศพไปยักยอกอีกทอดหนึ่ง จนผู้ลงโทษรายต่อมาก็ถูกลงโทษด้วยวิธีเดียวกัน

เรื่องราวนี้ถูกเล่าต่อกันว่าเกิดขึ้นซ้ำหลายครั้ง จนต้องมีการยกเลิกวิธีลงโทษดังกล่าว

แต่ประเด็นนี้มีข้อควรระวังมาก เพราะนักประวัติศาสตร์ยังตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของเรื่องเล่า และไม่สามารถยืนยันได้ว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นจริงตามรายละเอียดทั้งหมดหรือไม่ อีกทั้งบันทึกของลาลูแบร์ไม่ได้ให้ชื่อเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง

จึงเป็นเรื่องเล่าการทุจริตที่สะเทือนใจที่สุดเรื่องหนึ่งในประวัติศาสตร์อยุธยา แต่ยังไม่ควรยกให้เป็นคดีที่พิสูจน์ได้แน่นอนว่าเกิดขึ้นตามเรื่องเล่าทุกประการ