กลัวสิ่งที่อยู่ใต้น้ำ อาจไม่ใช่แค่กลัวน้ำ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางคนลงสระได้ อาบน้ำได้ นั่งเรือได้ แต่พอเห็นพื้นน้ำที่ค่อย ๆ มืดลง เห็นเงาดำใต้ผิวน้ำ หรือคิดว่าข้างล่างอาจมีอะไรอยู่ ก็รู้สึกใจหวิวจนอยากถอยออกมา ความรู้สึกแบบนี้ไม่ได้แปลว่าเป็นคนขี้กลัวเสมอไป เพราะสิ่งที่กระตุ้นอาจไม่ใช่ “น้ำ” โดยตรง แต่คือความลึก ความกว้าง และสิ่งที่มองไม่เห็นข้างใต้

กลัวทะเลลึกกับกลัวน้ำ ไม่เหมือนกัน

คำที่คนมักเรียกกันคือ thalassophobia หมายถึงความกลัวอย่างรุนแรงต่อทะเล มหาสมุทร ทะเลสาบกว้าง หรือแหล่งน้ำลึก โดยความน่ากลัวอาจมาจากความเวิ้งว้าง ระยะไกลจากฝั่ง คลื่น ความมืด หรือความคิดว่ามีบางอย่างอยู่ใต้ผิวน้ำ

ส่วน aquaphobia คือกลัวน้ำในภาพกว้างกว่า บางคนกังวลแม้กระทั่งการอาบน้ำ ฝักบัว สระว่ายน้ำ หรือการถูกน้ำกระเซ็น ขณะที่คนที่กลัวเฉพาะวัตถุใต้น้ำ เช่น เสาใต้น้ำ ซากเรือ รูปปั้น หรือเครื่องจักรขนาดใหญ่ อาจพบคำเรียกไม่เป็นทางการว่า submechanophobia มากกว่า

ชื่อเรียกช่วยอธิบายความรู้สึกได้ แต่ในการแพทย์ไม่ได้วินิจฉัยจากชื่อแปลก ๆ บนอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว แพทย์หรือนักจิตวิทยาจะดูว่าอาการเข้ากับกลุ่ม โรคกลัวเฉพาะสิ่ง หรือ specific phobia หรือไม่

เมื่อไรที่ความกลัวเริ่มรบกวนชีวิต

การระวังน้ำลึกเป็นเรื่องสมเหตุสมผล เพราะน้ำลึกมีความเสี่ยงจริง แต่ความกลัวอาจเกินระดับปกติเมื่อเห็นภาพหรือคิดถึงน้ำลึกแล้วใจสั่น หายใจไม่อิ่ม เหงื่อออก มือสั่น คลื่นไส้ หรือรู้สึกต้องหนีทันที ทั้งที่ยังอยู่ในที่ปลอดภัย

อีกจุดที่สำคัญคือการหลีกเลี่ยงจนชีวิตแคบลง เช่น ปฏิเสธทริปกับครอบครัว ไม่กล้ามองสระที่มองไม่เห็นก้นสระ นอนไม่หลับก่อนเดินทางทางเรือ หรือทุกข์มากแม้รู้ว่าตัวเองอยู่ห่างจากน้ำ หากความกลัวเกิดซ้ำต่อเนื่องนานและกระทบการใช้ชีวิต ควรคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อประเมินให้ตรงจุด

ทำไมสมองถึงตีความน้ำมืดว่าอันตราย

สมองของเราไม่ชอบช่องว่างที่คาดเดาไม่ได้ น้ำขุ่น น้ำลึก หรือพื้นที่ที่มองไม่เห็นก้น ทำให้สมองเติม “ความเป็นไปได้ที่น่ากลัว” เข้าไปเอง บางคนเชื่อมโยงกับประสบการณ์เคยสำลักน้ำ เคยตกน้ำ เคยเห็นข่าวอุบัติเหตุ หรือดูภาพยนตร์ที่ทำให้ติดตา แต่บางคนก็หาเหตุการณ์ต้นตอชัด ๆ ไม่เจอ

จึงไม่จำเป็นต้องฝืนพิสูจน์ตัวเองด้วยการกระโดดลงน้ำลึก ความกลัวที่รุนแรงไม่ได้หายเพราะถูกผลักให้เจอสถานการณ์ที่หนักเกินรับไหว

ค่อย ๆ รับมือได้ ไม่ต้องชนะในวันเดียว

การรักษาโรคกลัวเฉพาะสิ่งมักใช้จิตบำบัด โดยเฉพาะการบำบัดความคิดและพฤติกรรม หรือ CBT ร่วมกับการเผชิญสิ่งกระตุ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป ภายใต้การวางแผนที่ปลอดภัย อาจเริ่มจากพูดถึงน้ำ ดูภาพน้ำตื้น อยู่ใกล้สระ แล้วจึงขยับไปสู่ขั้นที่ยากขึ้นตามความพร้อม ไม่ใช่บังคับให้ว่ายน้ำไกลทันที

ระหว่างนั้น การหายใจช้า ๆ สังเกตว่าเท้ายังยืนบนพื้นมั่นคง อยู่กับเพื่อนที่ไว้ใจได้ และเลือกสถานที่มีเจ้าหน้าที่ดูแล ช่วยให้สมองเรียนรู้ใหม่ว่าสถานการณ์บางแบบปลอดภัยได้ หากเกิดอาการแพนิกบ่อย หลีกเลี่ยงหนัก หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ควรพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยเร็ว

ความกลัวสิ่งที่อยู่ใต้น้ำอาจฟังดูประหลาดสำหรับคนที่ชอบดำน้ำ แต่สำหรับคนที่เจอ มันเป็นความรู้สึกจริง และมีทางรับมือได้ทีละก้าว