5 ช่างภาพโบราณระดับตำนานของไทย ที่สร้างสรรค์ภาพถ่ายจนกลายเป็นของสะสมราคาแพง

ก่อนที่ภาพถ่ายจะกลายเป็นเรื่องธรรมดาเหมือนทุกวันนี้ การถ่ายรูปในสยามต้องอาศัยทั้งกล้องขนาดใหญ่ แผ่นกระจก สารเคมี และความชำนาญของช่างภาพ

ภาพที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้เป็นเพียงรูปเก่า แต่กลายเป็นหลักฐานสำคัญของกรุงเทพฯ พระราชวงศ์ อาคาร บ้านเมือง และชีวิตผู้คนในช่วงรัชกาลที่ 4–6 ปัจจุบันภาพต้นฉบับบางใบมีราคาประมูลตั้งแต่หลักหมื่นไปจนถึงหลายพันดอลลาร์

🥇 1. ฟรานซิส จิตร  ช่างภาพสยามยุคบุกเบิก

ฟรานซิส จิตร (Francis Chit) หรือ ขุนสุนทรสาทิศลักษณ์ และต่อมาคือ หลวงอัคนีนฤมิตร เป็นช่างภาพชาวสยามยุคแรก ๆ และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ประกอบอาชีพช่างภาพอย่างจริงจังคนแรกของสยาม

เขาเปิดห้องถ่ายรูปของตัวเองในปี 1863 และถวายงานแก่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

ผลงานของเขาจึงมีทั้งพระบรมฉายาลักษณ์ ภาพบุคคล และภาพกรุงเทพฯ ในช่วงที่เมืองกำลังเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่

ที่น่าสนใจคือภาพพระบรมฉายาลักษณ์รัชกาลที่ 5 ที่ฟรานซิส จิตร ถ่ายในปี 1873 เคยประมูลที่ Swann Galleries ได้ 1,375 ดอลลาร์สหรัฐ

🥈 2. จอห์น ทอมสัน  ฝรั่งผู้บันทึกสยามด้วยกล้องกระจก

John Thomson ช่างภาพชาวสกอตแลนด์เดินทางมาถึงสยามในปี 1865 และสร้างภาพจำนวนมากทั้งพระราชวงศ์ วัดวาอาราม ผู้คน และทิวทัศน์กรุงเทพฯ

ภาพของเขาหลายชุดถ่ายด้วยกระบวนการ Wet Collodion บนแผ่นกระจก ทำให้สามารถเก็บรายละเอียดของบ้านเมืองในยุคนั้นไว้ได้อย่างน่าทึ่ง

คลังภาพของ Cornell University มีอัลบั้มภาพสยามของทอมสันจำนวน 98 รายการ ครอบคลุมตั้งแต่พระราชวงศ์ พระสงฆ์ อาคาร ไปจนถึงชีวิตผู้คน ส่วน Wellcome Collection ยังเก็บแผ่นกระจกต้นฉบับของเขาไว้หลายชิ้น

🎞️ 3. ปิแอร์ รอสซิเยร์  ภาพสยามจากยุคแรกเริ่ม

Pierre Joseph Rossier เดินทางเข้ามาในสยามราวปี 1861 และสร้างภาพทั้งบุคคล อาคาร และสถานที่สำคัญ

ผลงานของเขามีภาพ วัดอรุณราชวราราม พระบรมมหาราชวัง และทิวทัศน์กรุงเทพฯ ซึ่งปัจจุบันยังมีต้นฉบับเก็บอยู่ในคอลเลกชันของ Centre Canadien d'Architecture

ภาพหลายชิ้นเป็น Albumen Silver Print จากกระจกเนกาทีฟ จึงมีคุณค่าทั้งในด้านประวัติศาสตร์และเทคนิคการถ่ายภาพยุคบุกเบิก

🏛️ 4. โรเบิร์ต เลนซ์  ช่างภาพหลวงผู้บันทึกสยามยุครัชกาลที่ 5

Robert Lenz ช่างภาพชาวเยอรมันเปิดสตูดิโอในกรุงเทพฯ ช่วงทศวรรษ 1890 และได้รับบทบาทเป็นช่างภาพประจำราชสำนัก

เขาถ่ายทั้งพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ ขุนนาง สถาปัตยกรรม และวิถีชีวิตของชาวสยาม จนภาพจาก Robert Lenz & Co. กลายเป็นเอกสารสำคัญของยุคนั้น

ราคาของภาพต้นฉบับก็มีตัวอย่างชัดเจน เช่น ภาพพระฉายาลักษณ์สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรที่ถ่ายโดย Robert Lenz เคยประมูลได้ 62,000 บาท ขณะที่ชุดภาพทิวทัศน์สยาม 22 ภาพของเขาเคยขายที่ 3,500 ยูโร

⚙️ 5. เอมิล โกรท  ช่างภาพหลวงต่อจากยุคเลนซ์

Emil Groote เข้ามามีบทบาทในวงการถ่ายภาพราชสำนักสยามในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 และรับช่วงสตูดิโอ Robert Lenz & Co. ในปี 1905

ผลงานของเขาครอบคลุมพระราชวงศ์ พิธีสำคัญ และภาพชีวิตในสยาม โดยยังมีภาพที่ใช้ชื่อ Robert Lenz & Co. ปรากฏในช่วงที่ Groote และ Carl Pruss เข้ามาดำเนินงานต่อ

หนึ่งในงานสำคัญคือการถ่ายภาพพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรในเครื่องทรงประจำฤดูตามพระราชดำริของรัชกาลที่ 5 ในปี 1905 ซึ่งต้องสร้างนั่งร้านขึ้นเพื่อให้ได้มุมถ่ายที่เหมาะสม