ญี่ปุ่นมีเกาะที่มีแมวมากกว่าคนจริงหรือ ? เปิดเรื่องราว “เกาะแมว” ที่คนกลายเป็นประชากรส่วนน้อย

ถ้าพูดถึงประเทศญี่ปุ่น หลายคนอาจนึกถึงโตเกียว ภูเขาไฟฟูจิ รถไฟความเร็วสูง วัดเก่าแก่หรือวัฒนธรรมที่ผสมผสานระหว่างความทันสมัยกับประเพณีได้อย่างลงตัว แต่ญี่ปุ่นยังมีสถานที่แปลกอีกอย่างหนึ่งที่ทำให้คนรักแมวจากทั่วโลกอยากไปเยือนคือ “เกาะแมว” หรือเกาะที่มีประชากรแมวอยู่เป็นจำนวนมาก จนบางแห่งมีแมวมากกว่าจำนวนคนบนเกาะเสียอีก

หนึ่งในเกาะที่มีชื่อเสียงที่สุดคือ ทาชิโระจิมะ (Tashirojima) ในจังหวัดมิยางิ ซึ่งองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น (JNTO) ระบุว่า แมวบนเกาะมีจำนวนมากกว่าผู้อยู่อาศัยอย่างเห็นได้ชัด แต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ ทำไมเกาะแห่งนี้ถึงมีแมวจำนวนมากขนาดนั้น และแมวเหล่านี้มาอยู่ที่นี่ตั้งแต่เมื่อไร ?

▪️ทาชิโระจิมะ เกาะที่แมวมีจำนวนมากกว่าคน

ทาชิโระจิมะเป็นเกาะเล็กๆในเมืองอิชิโนมากิ จังหวัดมิยางิทางตะวันออกเฉียงเหนือของญี่ปุ่น ปัจจุบันเกาะแห่งนี้เป็นที่รู้จักในชื่อเล่นว่า “เกาะแมว” (Cat Island) เพราะมีแมวอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และกลายเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางที่ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยว โดยเฉพาะคนรักแมว

JNTO อธิบายภาพของเกาะแห่งนี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า ประชากรบนเกาะมีสัดส่วนเพียงส่วนน้อยเมื่อเทียบกับแมว ขณะที่แมวสามารถพบเห็นได้ตามบริเวณชุมชน และเส้นทางต่างๆบนเกาะ

อย่างไรก็ตาม จำนวนประชากรคน และแมวไม่ได้เป็นตัวเลขตายตัว เพราะประชากรมนุษย์เปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา และจำนวนแมวเองก็เปลี่ยนแปลงเช่นกัน ดังนั้น หากเห็นข้อมูลเก่าว่า “มีแมว 4 ตัวต่อคน 1 คน” หรือ “มีแมวหลายร้อยตัว” ควรเข้าใจว่าเป็นตัวเลขจากช่วงเวลาที่มีการสำรวจหรือเผยแพร่ข้อมูลนั้น ไม่ใช่จำนวนที่คงที่ตลอดไป

▪️เหตุใดทาชิโระจิตมะถึงมีแมวเยอะ ?

คำตอบไม่ได้เริ่มต้นจากการสร้างสถานที่ท่องเที่ยวสำหรับแมวเลย แต่เกี่ยวข้องกับ อุตสาหกรรมไหม และการประมงของชาวเกาะ ในอดีต ทาชิโระจิมะเป็นพื้นที่ที่มีการเลี้ยงไหม ชาวบ้านจึงต้องเผชิญกับปัญหาหนูที่สามารถสร้างความเสียหายให้กับรังไหมได้ แมวจึงมีประโยชน์ในฐานะสัตว์ที่ช่วยควบคุมหนู พูดง่ายๆคือ แมวไม่ได้ถูกนำมาที่เกาะเพราะต้องการสร้าง “เกาะแมว” แต่เพราะแมวมีประโยชน์ต่อวิถีชีวิตของคนบนเกาะ เมื่อเวลาผ่านไป แมวก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน นอกจากช่วยควบคุมสัตว์รบกวนแล้ว ชาวประมงยังมีความสัมพันธ์กับแมวผ่านอาหารจากการประมง โดยชาวเกาะดูแลแมวที่อาศัยอยู่แบบกึ่งปล่อยตามธรรมชาติ

JNTO ระบุว่า ประวัติของแมวบนเกาะเชื่อมโยงกับทั้งการปกป้องรังไหมจากหนู และวิถีชีวิตของชาวประมงที่ดูแลแมวเหล่านี้

▪️จากสัตว์ช่วยงาน สู่สัตว์ที่ชาวเกาะเคารพ

เรื่องราวของแมวทาชิโระจิมะไม่ได้จบแค่การเป็นสัตว์เลี้ยงหรือสัตว์ช่วยจับหนู แมวยังมีสถานะพิเศษในความเชื่อของคนบนเกาะด้วย ชาวประมงจำนวนหนึ่งเชื่อว่า แมวเกี่ยวข้องกับโชคลาภ และการประมงที่ดี จึงมีการดูแล และให้ความเคารพต่อแมว

บนเกาะยังมีสถานที่สำคัญที่เรียกว่า ศาลเจ้าแมวหรือ Neko Jinja ศาลเจ้าแห่งนี้เกี่ยวข้องกับเรื่องเล่าของแมวตัวหนึ่งที่เสียชีวิตจากก้อนหินที่ตกลงมา และชาวประมงได้สร้างสถานที่ เพื่อแสดงความเคารพต่อมัน ต่อมาศาลเจ้าแมวกลายเป็นหนึ่งในสถานที่ที่นักท่องเที่ยวเดินทางไปเยี่ยมชมเมื่อมาเยือนทาชิโระจิมะ

แหล่งข้อมูลด้านการท่องเที่ยวของจังหวัดมิยางิระบุว่า แมวถูกมองว่าเป็นสัตว์นำโชค และเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องการจับปลาได้มาก จึงได้รับการดูแล และเคารพจากผู้คนบนเกาะมาเป็นเวลานาน

▪️เหตุใด “คน” บนเกาะถึงมีน้อยลง ?

ประเด็นนี้คืออีกด้านหนึ่งของเรื่องที่น่าสนใจ แม้จำนวนแมวจะกลายเป็นจุดเด่นของทาชิโระจิมะ แต่ในอีกมุมหนึ่ง เกาะแห่งนี้ก็เผชิญกับปัญหาที่พบในชุมชนเกาะ และชนบทของญี่ปุ่นหลายแห่งคือ ประชากรมนุษย์ลดลง และมีสัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเมื่อคนรุ่นใหม่ย้ายออกไปหางานหรือใช้ชีวิตในเมือง จำนวนคนบนเกาะจึงลดลง ในขณะที่แมวซึ่งได้รับการดูแล และมีแหล่งอาหาร ยังคงอาศัยอยู่บนเกาะต่อไป จึงเกิดภาพที่ดูแปลกสำหรับคนทั่วไป จากเดิมที่แมวเป็นสัตว์ที่มนุษย์เลี้ยงไว้ เพื่อช่วยจัดการกับหนู กลายเป็นว่าเมื่อเวลาผ่านไป จำนวนแมวกลับมีมากกว่าจำนวนมนุษย์

JNTO อธิบายว่า ประชากรมนุษย์สูงวัยบนเกาะลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่แมวที่ได้รับการดูแลยังคงขยายจำนวน จนกลายเป็นเอกลักษณ์ของเกาะในที่สุด

▪️ทาชิโระจิมะไม่ใช่เกาะเดียวที่มีแมวมากกว่าคน

หลายคนอาจคิดว่าญี่ปุ่นมี “เกาะแมว” เพียงแห่งเดียว แต่จริงๆแล้วญี่ปุ่นมีเกาะหลายแห่งที่มีประชากรแมวจำนวนมาก หนึ่งในชื่อที่ถูกพูดถึงมากคือ อาโอชิมะ (Aoshima) ในจังหวัดเอฮิเมะ อาโอชิมะเคยถูกนำเสนออย่างกว้างขวางในฐานะเกาะที่มีแมวจำนวนมากเมื่อเทียบกับประชากรมนุษย์

ข้อมูลของสมาคมส่งเสริมเกาะห่างไกลของจังหวัดเอฮิเมะระบุว่า เกาะอาโอชิมะมีพื้นที่ประมาณ 0.49 ตารางกิโลเมตร และจากข้อมูลสำมะโนประชากรปี 2020 มีประชากรมนุษย์เพียง 5 คนจาก 3 ครัวเรือน

ที่น่าสนใจคือ หน่วยงานท้องถิ่นระบุว่าในช่วงที่เกาะได้รับความสนใจอย่างมาก เคยมีแมวอยู่ประมาณ 200 ตัว แต่จำนวนแมวลดลงในเวลาต่อมา หลังจากมีการดำเนินการทำหมัน เพื่อพยายามรักษาสมดุลระหว่างประชากรแมวกับผู้อยู่อาศัยบนเกาะ

ดังนั้น คำว่า “เกาะที่มีแมวมากกว่าคน” จึงเป็นเรื่องจริงในหลายพื้นที่ของญี่ปุ่น แต่จำนวนแมวไม่ได้หยุดนิ่ง และบางเกาะกำลังพยายามควบคุมจำนวนประชากรแมวอย่างเหมาะสม

▪️เหตุใดคนถึงเดินทางไปเที่ยวเกาะที่มีแมว ?

เมื่อภาพของเกาะแมวถูกเผยแพร่ผ่านสื่อ และอินเทอร์เน็ต สถานที่เหล่านี้ก็กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีเอกลักษณ์ สำหรับนักท่องเที่ยว ความน่าสนใจไม่ได้อยู่เพียงแค่จำนวนแมว แต่เป็นประสบการณ์ของการเดินอยู่ในชุมชนเล็กๆริมทะเล แล้วพบแมวเดินเล่น นอนพักหรือมองนักท่องเที่ยวอยู่ตามบริเวณต่างๆ

ทาชิโระจิมะยังมีเส้นทางเดินชมธรรมชาติ วิวทะเล และสถานที่อย่างศาลเจ้าแมว รวมถึง Manga Island ซึ่งเป็นพื้นที่พักแรมที่มีสิ่งปลูกสร้างได้รับการออกแบบในธีมแมว และมังงะ สิ่งที่น่าสนใจจึงไม่ใช่เพียง “ไปดูแมว” แต่เป็นการได้เห็นว่า สัตว์ชนิดหนึ่งสามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเศรษฐกิจการท่องเที่ยวของชุมชนได้อย่างไร แต่การไปเที่ยวเกาะแมวไม่ได้หมายความว่าให้อาหารแมวได้ตามใจ ภาพแมวจำนวนมากทำให้นักท่องเที่ยวบางคนอาจอยากนำอาหารไปให้ แต่เรื่องนี้ต้องระมัดระวัง

JNTO ระบุว่า ผู้ที่มาเยือนทาชิโระจิมะควรหลีกเลี่ยงการให้อาหารแมว เพราะแมวบนเกาะได้รับการดูแล และมีการให้อาหารอยู่แล้ว การให้อาหารเพิ่มเติมอาจทำให้เกิดปัญหาสุขภาพหรือทำให้พฤติกรรมการกินเปลี่ยนแปลงได้ นอกจากนี้ นักท่องเที่ยวควรเคารพพื้นที่อยู่อาศัยของคนในชุมชน ไม่รบกวนแมว ไม่ไล่จับ และไม่ทิ้งขยะไว้บนเกาะ เพราะสิ่งที่ทำให้เกาะเหล่านี้มีเสน่ห์ไม่ได้มีเพียง “แมวเยอะ” แต่คือการที่คน สัตว์ และชุมชนสามารถอยู่ร่วมกันได้

▪️เกาะแมวกำลังบอกอะไรเกี่ยวกับญี่ปุ่น?

เรื่องของทาชิโระจิมะจึงมีมากกว่าความน่ารักของแมว ด้านหนึ่ง มันสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์ที่เกิดขึ้นจากวิถีชีวิตจริง แมวเคยมีหน้าที่ช่วยป้องกันหนูในพื้นที่เลี้ยงไหม และได้รับการดูแลจากชาวประมง ต่อมาความสัมพันธ์ดังกล่าวก็พัฒนาไปเป็นส่วนหนึ่งของความเชื่อ และวัฒนธรรมท้องถิ่น อีกด้านหนึ่ง มันสะท้อนปัญหาประชากรในพื้นที่ชนบท และเกาะห่างไกลของญี่ปุ่น เมื่อจำนวนคนลดลง สิ่งที่เคยเป็นเพียงส่วนเล็กๆของชุมชน เช่น แมว กลับกลายเป็นสิ่งที่ทำให้คนจากภายนอกเดินทางเข้ามารู้จักพื้นที่แห่งนี้ จากสัตว์ที่เคยช่วยชุมชน จึงกลายเป็นสัตว์ที่ช่วยทำให้ผู้คนทั่วโลกรู้จักชุมชนแห่งหนึ่ง

ประเด็นนี้อาจเป็นเหตุผลว่าทำไม “เกาะแมว” จึงน่าสนใจกว่าการเป็นสถานที่ถ่ายรูปกับแมวธรรมดา เพราะเบื้องหลังภาพแมวน่ารักๆ ยังมีทั้งประวัติศาสตร์ วิถีประมง การเปลี่ยนแปลงของประชากร ความเชื่อ และการท่องเที่ยวซ่อนอยู่

▪️ถ้าไปญี่ปุ่นครั้งหน้า เกาะแมวจะอยู่ในลิสต์ไหม ?

ทาชิโระจิมะอาจเป็นหนึ่งในสถานที่ที่เหมาะกับคนรักแมว แต่การเดินทางไปยังเกาะเล็กๆแบบนี้จำเป็นต้องวางแผนเรื่องเรือโดยสารให้ดี เพราะเที่ยวเรือมีจำนวนจำกัด และบนเกาะเองก็มีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับนักท่องเที่ยวไม่มากนัก

JNTO แนะนำให้ตรวจสอบตารางเรือก่อนเดินทาง และเตรียมสิ่งของที่จำเป็นให้พร้อม เพราะหากพลาดเที่ยวเรือ อาจมีปัญหาในการเดินทางกลับจากเกาะ

สุดท้ายแล้ว เรื่อง “เกาะแมว” ของญี่ปุ่นจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องแปลกที่ว่า “มีแมวมากกว่าคนได้อย่างไร ?” แต่เป็นเรื่องราวของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ

จากเกาะประมง → สู่เกาะที่มีแมวเป็นเอกลักษณ์ → สู่สถานที่ท่องเที่ยวที่คนจากทั่วโลกอยากเดินทางไปเห็นด้วยตัวเอง

และในวันที่จำนวนประชากรมนุษย์บนเกาะเล็กๆลดลง แมวกลับกลายเป็นหนึ่งในสิ่งที่ทำให้ผู้คนยังคงพูดถึงสถานที่แห่งนี้