อาหารพื้นถิ่นสระบุรีมีอะไรที่คนต่างจังหวัดอาจไม่เคยรู้จัก

ถ้าพูดถึงของกินสระบุรี หลายคนอาจนึกถึงกะหรี่ปั๊บ นมสดมวกเหล็ก หรือของฝากที่ซื้อระหว่างทาง แต่จริง ๆ แล้วจังหวัดนี้มีอาหารพื้นถิ่นที่น่าสนใจกว่านั้น เพราะสระบุรีเป็นพื้นที่ที่ผู้คนหลายกลุ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐาน โดยเฉพาะชุมชน ไทยวน ในอำเภอเสาไห้ ทำให้อาหารในบางพื้นที่มีหน้าตาและรสชาติแตกต่างจากอาหารภาคกลางที่เราคุ้นเคย

ที่น่าสนใจคือ บางเมนูไม่ได้หากินง่ายตามร้านอาหารทั่วไป แต่ยังพบในตลาดชุมชน งานวัฒนธรรม หรือทำกินกันในครัวเรือน จึงอาจเป็นอาหารที่คนสระบุรีบางพื้นที่คุ้นเคย แต่คนต่างจังหวัดแทบไม่เคยได้ยินชื่อ

1. หมี่แจ๊ะ

เมนูพื้นถิ่นของชาวไทยวนที่พบในชุมชนบ้านต้นตาล อำเภอเสาไห้ ลักษณะเป็นอาหารเส้นที่มีรสชาติและวิธีปรุงตามแบบอาหารของชาวไทยวน จึงมีความแตกต่างจากผัดหมี่ที่คนทั่วไปคุ้นเคย ปัจจุบันสามารถพบได้ในตลาดต้าน้ำโบราณบ้านต้นตาล ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ยังคงนำอาหารของชุมชนมานำเสนอให้คนภายนอกได้รู้จัก

2. ผัดหมี่ไทยวนโบราณ

อีกหนึ่งเมนูที่สะท้อนตัวตนของชุมชนไทยวนในเสาไห้ ความน่าสนใจไม่ได้อยู่แค่รสชาติ แต่อยู่ที่อาหารจานหนึ่งสามารถบอกได้ว่าคนกลุ่มหนึ่งยังรักษารูปแบบการกินที่สืบทอดกันมาอย่างไร โดยตลาดต้าน้ำบ้านต้นตาลยังมีการนำเสนอผัดหมี่ไทยวนโบราณในฐานะอาหารประจำชุมชน

3. ขนมเบื้องญวนแบบโบราณของบ้านต้นตาล

ถ้าได้ยินคำว่า “ขนมเบื้องญวน” หลายคนอาจนึกถึงแป้งบาง ๆ ที่ทำจากไข่ แต่สูตรที่ชุมชนไทยวนบ้านต้นตาลมีลักษณะแตกต่างออกไป โดย Thai PBS เคยนำเสนอขนมเบื้องญวนสูตรโบราณของชุมชน ซึ่งใช้แป้งกรอบ แตกต่างจากขนมเบื้องญวนบางรูปแบบที่ทำเป็นแป้งนุ่มจากไข่

4. ขนมเพ่อเรอ

ชื่ออาจฟังแปลกจนคนที่ไม่คุ้นกับอาหารไทยวนต้องหยุดอ่าน แต่ขนมชนิดนี้เป็นขนมพื้นถิ่นที่พบในชุมชนบ้านต้นตาล โดยมีการนำข้าวซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญของพื้นที่มาทำเป็นขนม และยังพบจำหน่ายในตลาดต้าน้ำโบราณบ้านต้นตาล

5. ขนมกง

ขนมไทยโบราณที่มีรูปร่างเป็นวงคล้ายกงล้อ และพบในชุมชนไทยวนบ้านต้นตาลเช่นกัน ความน่าสนใจคือขนมกงไม่ได้เป็นเพียงของหวานกินเล่น แต่ยังเป็นขนมที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและขนมในงานประเพณีของหลายชุมชนไทย

6. ลาบหัวปลี

เมนูนี้อาจทำให้หลายคนสงสัยว่า “หัวปลีเอามาทำลาบได้ด้วยหรือ?”

คำตอบคือได้ และลาบหัวปลีของสระบุรีเคยได้รับการคัดเลือกให้เป็น “1 จังหวัด 1 เมนู เชิดชูอาหารถิ่น” ของจังหวัดสระบุรีในโครงการของกรมส่งเสริมวัฒนธรรม โดยจุดเด่นของสูตรสระบุรีคือการใช้วัตถุดิบและสมุนไพรจากชุมชนมาปรุงเป็นอาหาร

ที่น่าสนใจคือ ลาบหัวปลีไม่ใช่อาหารที่มีเฉพาะสระบุรี เพราะหลายพื้นที่ของประเทศไทยก็ทำอาหารจากหัวปลีเช่นกัน แต่สูตร วิธีปรุง และวัตถุดิบที่ใช้สามารถแตกต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่น

7. ลาบปลาดุกบุกสวรรค์

เมนูนี้เป็นอาหารพื้นถิ่นร่วมสมัยจากอำเภอวังม่วง เกิดจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงปลาดุกแปลงใหญ่วังม่วง นำปลาดุกที่เลี้ยงในพื้นที่มาพัฒนาเป็นเมนูอาหาร โดยประยุกต์จากลาบ ซึ่งเป็นอาหารที่คนไทยหลายภูมิภาครู้จักกันดี

จุดน่าสนใจจึงอยู่ที่การนำวัตถุดิบทางการเกษตรของชุมชนมาสร้างเมนูใหม่ แทนที่จะปล่อยให้ปลาดุกเป็นเพียงสินค้าสดหรือสินค้าที่ขายแบบเดิม ๆ

8. อาหารจากผักแก่นขม

ผักแก่นขมเป็นพืชพื้นบ้านที่ถูกนำมาใช้ทำอาหารในพื้นที่สระบุรี ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพืชที่คนทั่วไปอาจไม่คุ้นชื่อ สามารถกลายเป็นวัตถุดิบสำคัญในครัวท้องถิ่นได้

เรื่องนี้ทำให้เห็นเสน่ห์ของอาหารพื้นบ้านอย่างหนึ่ง คือบางครั้งวัตถุดิบที่ดูธรรมดาในสายตาคนนอก กลับเป็นสิ่งที่คนในพื้นที่รู้วิธีนำมาปรุงให้อร่อยและเหมาะกับวิถีชีวิตของตัวเอง

อาหารพื้นถิ่นสระบุรีจึงไม่ได้มีแค่ของกินที่นักเดินทางซื้อกลับบ้านระหว่างผ่านถนนมิตรภาพ แต่ยังมีอาหารของชุมชนที่สะท้อนประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานและความหลากหลายของผู้คน

โดยเฉพาะพื้นที่เสาไห้ ซึ่งชุมชนไทยวนยังคงรักษาทั้งภาษา ประเพณี และอาหารเอาไว้ อาหารอย่างหมี่แจ๊ะ ผัดหมี่ไทยวน ขนมเพ่อเรอ และขนมกงจึงไม่ได้เป็นเพียงเมนูสำหรับกินให้อิ่ม แต่เป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำของชุมชน

ส่วนเมนูอย่างลาบหัวปลี ลาบปลาดุกบุกสวรรค์ หรืออาหารจากผักพื้นบ้าน ก็สะท้อนอีกด้านหนึ่งของอาหารสระบุรี นั่นคือการนำวัตถุดิบที่หาได้ในท้องถิ่นมาปรับให้เข้ากับวิถีชีวิตและเศรษฐกิจของชุมชน

บางครั้งการรู้จักจังหวัดหนึ่งจังหวัดจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากสถานที่ท่องเที่ยวเสมอไป

ลองเริ่มจากอาหารสักจานก็ได้

เพราะรสชาติที่อยู่บนโต๊ะ อาจเล่าเรื่องการเดินทางของผู้คนในจังหวัดนั้นได้ยาวนานกว่าที่คิด