ทำไมถึงเรียกลำไส้ว่า 'สมองที่สอง' ทั้งที่อยู่คนละส่วนกับสมอง?

แค่เครียดก็ปวดท้อง แค่ตื่นเต้นก็อยากเข้าห้องน้ำ เรื่องพวกนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เพราะในท้องของเรามีระบบประสาทที่ฉลาดกว่าที่คิด

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า 'สมองที่สอง' ของร่างกาย ซึ่งไม่ได้หมายถึงอวัยวะลึกลับอะไร แต่คือระบบประสาทที่ฝังตัวอยู่ตามผนังกระเพาะอาหารและลำไส้ เรียกว่า Enteric Nervous System (ENS) ระบบนี้ประกอบด้วยเซลล์ประสาทมากกว่า 100 ล้านเซลล์ กระจายอยู่ตลอดทางเดินอาหาร จนมีความซับซ้อนมากพอที่จะควบคุมการทำงานหลายอย่างได้ด้วยตัวเอง

มันทำงานเองได้จริงหรือ?

คำตอบคือ ได้ ระบบประสาทในลำไส้สามารถควบคุมการบีบตัวของกล้ามเนื้อ การเคลื่อนอาหาร การหลั่งเอนไซม์ การหลั่งกรด และการประสานงานของระบบย่อยอาหารโดยไม่ต้องรอคำสั่งจากสมองทุกขั้นตอน ถึงอย่างนั้นก็ยังสื่อสารกับสมองผ่านเส้นประสาทเวกัสและฮอร์โมนต่างๆ อยู่ตลอดเวลา จึงเกิดการส่งข้อมูลไปมาระหว่าง 'หัว' กับ 'ท้อง' แทบทั้งวัน

อารมณ์ส่งผลต่อลำไส้ และลำไส้ก็ส่งผลต่ออารมณ์เช่นกัน

เหตุผลที่คนเราเครียดแล้วปวดท้อง หรือรู้สึกเสียวท้องเวลาเจอสถานการณ์กดดัน ก็เพราะระบบประสาททั้งสองแห่งกำลังสื่อสารกันอย่างต่อเนื่อง นักวิจัยจึงให้ความสนใจกับความสัมพันธ์ระหว่างสุขภาพลำไส้ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และอารมณ์มากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

แล้วเซโรโทนิน 90% มาจากลำไส้จริงไหม?

ข้อมูลนี้ถือว่า จริง โดยประมาณ 90% ของเซโรโทนินในร่างกายถูกสร้างขึ้นในระบบทางเดินอาหาร ส่วนใหญ่โดยเซลล์เฉพาะในผนังลำไส้ แต่ไม่ได้หมายความว่าเซโรโทนินทั้งหมดนี้จะไหลเข้าสมอง เพราะเซโรโทนินในลำไส้มีหน้าที่หลักในการควบคุมการเคลื่อนไหวของลำไส้ การย่อยอาหาร และการทำงานของระบบทางเดินอาหาร ขณะที่สมองสร้างเซโรโทนินของตัวเองอีกส่วนหนึ่งเพื่อใช้ควบคุมอารมณ์ การนอนหลับ และความรู้สึก

สรุปก็คือ ลำไส้ไม่ได้คิด วิเคราะห์ หรือมีสติแบบสมองของเรา แต่มีเครือข่ายประสาทขนาดใหญ่ที่สามารถจัดการงานของตัวเองได้อย่างน่าทึ่ง และยังสื่อสารกับสมองอยู่ตลอดเวลา จึงไม่น่าแปลกใจที่นักวิทยาศาสตร์จะเรียกมันว่า 'สมองที่สองของร่างกาย' เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นในท้อง อาจส่งผลต่อความรู้สึกและคุณภาพชีวิตของเราได้มากกว่าที่หลายคนเคยคิด