ทองคำละลายในมหาสมุทรมีมากถึง 20 ล้านตันจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

น้ำทะเลหนึ่งลิตรดูใสจนแทบมองไม่เห็นสิ่งเจือปน แต่ในนั้นมีธาตุโลหะหลายชนิดรวมอยู่ด้วย ทองคำก็เป็นหนึ่งในนั้น เพียงแต่มันไม่ได้อยู่ในรูปเกล็ดสีเหลืองหรือก้อนแร่ให้ตักขึ้นมา

ตัวเลข 20 ล้านตันที่ถูกพูดถึงบ่อย หากนำมาแบ่งให้ประชากรโลกประมาณ 8 พันล้านคน จะเท่ากับทองคำราว 2.5 กิโลกรัมต่อคน ฟังดูเหมือนขุมทรัพย์ขนาดมหึมา ทว่าตัวเลขนี้ไม่ใช่ค่าที่งานวิจัยทุกชิ้นยืนยันตรงกัน

งานวิจัยด้านธรณีเคมีทางทะเลที่เผยแพร่ในปี 2023 ประเมินทองคำที่ละลายอยู่ในน้ำทะเลทั่วโลกไว้ประมาณ 1.4 × 107 กิโลกรัม หรือราว 14,000 ตัน ตัวเลขนี้ต่ำกว่า 20 ล้านตันประมาณ 1,400 เท่า จึงควรอ่านตัวเลข 20 ล้านตันในฐานะค่าประมาณจากการคำนวณชุดหนึ่ง ไม่ใช่ปริมาณที่ชั่งนับได้โดยตรง

ทองคำอยู่ในน้ำในรูปไหน

ทองคำในมหาสมุทรส่วนใหญ่กระจายอยู่ในระดับร่องรอย อาจอยู่ในรูปสารประกอบที่ละลายอยู่ อนุภาคคอลลอยด์ อนุภาคขนาดนาโน หรือจับอยู่กับสารอินทรีย์และดินตะกอน การเก็บตัวอย่างจึงต้องระวังการปนเปื้อนจากอุปกรณ์ ภาชนะ และฝุ่นในห้องทดลอง

งานวิจัยระบุว่าปริมาณทองคำในน้ำทะเลเปิดมีช่วงกว้างประมาณ 2 × 10−15 ถึง 6 × 10−14 ตามความลึกและพื้นที่ หากใช้ค่ากลางราว 1 × 10−14 ของมวลน้ำทะเล ปริมาณรวมจึงออกมาใกล้ 14,000 ตัน การประเมินแบบเก่าบางชุดให้ค่าสูงกว่านี้มาก เพราะเทคนิควิเคราะห์ในเวลานั้นยังแยกสัญญาณทองคำระดับต่ำมากจากการปนเปื้อนได้ยาก

ทำไมมีทองคำแล้วจึงสกัดไม่ได้

ถ้าใช้อัตราความเข้มข้นประมาณ 1 × 10−14 น้ำทะเลหนึ่งลิตรจะมีทองคำเพียงราว 10−11 กรัม หรือประมาณ 10 พิโคกรัม ต้องใช้น้ำทะเลเชิงทฤษฎีประมาณ 100,000 ล้านลิตร จึงจะมีทองคำรวมกันได้ 1 กรัม และนี่เป็นการคำนวณก่อนหักการสูญเสียระหว่างกรองและสกัด

กระบวนการจริงต้องสูบน้ำปริมาณมหาศาล แยกเกลือและสารอินทรีย์ที่มีอยู่หนาแน่น ป้องกันตะกรันและการกัดกร่อน ใช้พลังงานกับเครื่องสูบและระบบกรอง รวมถึงนำทองคำกลับมาให้ได้ในอัตราสูงพอ ต้นทุนจึงพุ่งขึ้นตั้งแต่ขั้นเตรียมน้ำ ขณะที่ทองคำที่ได้มีปริมาณน้อยมาก เมื่อเทียบกับแหล่งแร่บนบกที่มีทองคำเข้มข้นกว่าเป็นล้านเท่า

นักวิทยาศาสตร์เคยพยายามหาวิธีดึงทองคำจากน้ำทะเลมาแล้ว แต่ปัญหาหลักไม่ใช่การยืนยันว่ามีทองคำหรือไม่ เป็นการทำให้ทองคำที่กระจายอยู่ระดับพิโคกรัมรวมตัวจนคุ้มกับค่าเครื่องมือ พลังงาน และการเดินระบบ ซึ่งเทคโนโลยีปัจจุบันยังทำไม่ได้ในเชิงธุรกิจ

ทองคำในบัญชีธรรมชาติไม่เท่ากับแหล่งแร่

งานวิจัยปี 2023 ยังประเมินว่าทองคำจากของเหลวร้อนใต้พื้นมหาสมุทรที่ไหลเข้าสู่ระบบทะเลมีประมาณ 2,618 กิโลกรัมต่อปี แต่มีเพียงส่วนน้อยที่ติดอยู่ในแหล่งแร่ซัลไฟด์ใกล้ปล่องน้ำร้อน ส่วนใหญ่ถูกพัดพาเข้าสู่มวลน้ำลึกและกระจายต่อไป

สรุปตรงตัว: มหาสมุทรมีทองคำละลายอยู่จริง แต่ตัวเลข 20 ล้านตันเป็นค่าประมาณที่สูงกว่าตัวเลขจากงานวิจัยสมัยใหม่ซึ่งอยู่ราว 14,000 ตัน หากใช้ตัวเลข 20 ล้านตันจะแบ่งได้คนละประมาณ 2.5 กิโลกรัม ส่วนตัวเลข 14,000 ตันจะแบ่งได้เพียงราว 1.7 กรัมต่อคน ปริมาณรวมอาจฟังดูมหาศาล แต่ความเจือจางทำให้ทองคำเหล่านี้ยังเป็นทรัพยากรที่เอื้อมถึงไม่ได้