สีชมพูไม่มีอยู่จริงในสเปกตรัมแสง แล้วเรามองเห็นมันได้อย่างไร?

สีชมพูที่เราคุ้นเคย อาจเป็นหนึ่งในสีที่สมอง "ประดิษฐ์" ขึ้นมาเอง

เวลามองสายรุ้ง เราจะเห็นสีเรียงต่อกันตั้งแต่แดง ไล่ไปจนถึงม่วง แต่ถ้าสังเกตดีๆ จะไม่มีช่วงไหนที่เป็นสีชมพูเลย ทั้งที่สีชมพูกลับอยู่รอบตัวเรา ไม่ว่าจะเป็นดอกไม้ เสื้อผ้า หรือแสงไฟจากป้ายร้านต่างๆ เรื่องนี้ทำให้หลายคนแปลกใจ เพราะในทางฟิสิกส์ สีชมพูไม่ได้มีตำแหน่งเฉพาะของตัวเองอยู่ในสเปกตรัมของแสงธรรมชาติ

ทำไมถึงเป็นแบบนั้น?

แสงแต่ละสีเกิดจากคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่มีความยาวคลื่นแตกต่างกัน สีแดงมีความยาวคลื่นมากที่สุดในกลุ่มแสงที่ตามองเห็น ส่วนสีม่วงมีความยาวคลื่นสั้นที่สุด เมื่อเรียงตามลำดับจะเป็นแถบต่อเนื่อง ไม่มีช่วงใดที่เรียกว่า "สีชมพู" เพราะไม่มีความยาวคลื่นเดี่ยวที่ให้ผลเป็นสีนี้

สีชมพูจึงไม่ใช่แสงสีเดี่ยว แต่เป็นผลจากการตีความของสมอง

เมื่อดวงตาได้รับแสงสีแดงและแสงสีน้ำเงินหรือม่วงพร้อมกัน เซลล์รับสีในจอประสาทตาจะส่งสัญญาณไปยังสมอง ปัญหาคือสีแดงกับสีม่วงอยู่คนละปลายของสเปกตรัม จึงไม่มีสีจริงที่เชื่อมทั้งสองเข้าหากัน สมองจึงสร้างประสบการณ์ของสีใหม่ขึ้นมาเพื่อเติมช่องว่างนั้น ซึ่งก็คือสีชมพูหรือกลุ่มสีแมเจนตานั่นเอง

เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าสีชมพูเป็นภาพลวงตา เพราะเรามองเห็นมันจริง และสามารถแยกแยะจากสีอื่นได้อย่างชัดเจน เพียงแต่สิ่งที่เราเห็นไม่ได้เกิดจากคลื่นแสงความยาวคลื่นเดียว แต่เกิดจากการประมวลผลของระบบการมองเห็นที่รวมข้อมูลหลายช่วงคลื่นเข้าด้วยกัน

หลักการเดียวกันนี้อธิบายได้ว่าทำไมหน้าจอโทรศัพท์ โทรทัศน์ หรือจอคอมพิวเตอร์ที่มีเพียงแสงสีแดง สีเขียว และสีน้ำเงิน จึงสามารถสร้างสีได้หลายล้านเฉด รวมถึงสีชมพูด้วย ทั้งหมดเกิดจากการผสมแสงในสัดส่วนต่างๆ แล้วปล่อยให้สมองเป็นผู้แปลผล

นี่คือเหตุผลที่ทำให้สีชมพูกลายเป็นตัวอย่างยอดนิยมของคำว่า "สีที่สมองสร้างขึ้น" มันสะท้อนให้เห็นว่าการมองเห็นของมนุษย์ไม่ใช่การรับข้อมูลจากธรรมชาติตรงๆ แต่เป็นการตีความข้อมูลที่ดวงตาส่งมาอีกชั้นหนึ่ง โลกที่เราเห็นจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับแสงเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับวิธีที่สมองเลือกประกอบภาพเหล่านั้นให้กลายเป็นประสบการณ์ที่เราเรียกว่า "สี" อีกด้วย