10 สิทธิของประชาชนไทยที่มีตามกฎหมาย แต่หลายคนยังไม่เคยใช้

10 สิทธิของประชาชนไทยที่มีตามกฎหมาย แต่หลายคนยังไม่เคยใช้

คนไทยจำนวนมากมีสิทธิตามกฎหมายและสวัสดิการของรัฐที่ช่วยลดค่าใช้จ่าย เข้าถึงการรักษาพยาบาล ขอความเป็นธรรม หรือรับความช่วยเหลือเมื่อเกิดปัญหา แต่หลายสิทธิไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ผู้มีสิทธิต้องตรวจสอบเงื่อนไข เตรียมเอกสาร หรือยื่นเรื่องด้วยตนเอง

นี่คือ 10 สิทธิใกล้ตัวที่หลายคนอาจมีอยู่แล้ว แต่ยังไม่เคยนำมาใช้

1. สิทธิ 30 บาทรักษาทุกที่

ผู้มีสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติหรือบัตรทอง สามารถใช้บัตรประชาชนเข้ารับบริการในหน่วยบริการที่เข้าร่วมตามหลักเกณฑ์ของโครงการ รวมถึงบริการบางประเภทนอกหน่วยบริการประจำ

ในหลายกรณี ผู้รับบริการอาจเข้าถึงบริการผ่านช่องทางที่กำหนด เช่น หน่วยบริการปฐมภูมิ คลินิก หรือร้านยาที่เข้าร่วม ช่วยลดการเดินทางไปโรงพยาบาลและลดระยะเวลารอคอยได้

อย่างไรก็ตาม บริการที่ได้รับจะขึ้นอยู่กับประเภทอาการ หน่วยบริการ และเงื่อนไขในช่วงเวลานั้น จึงควรตรวจสอบสิทธิและสถานพยาบาลที่เข้าร่วมก่อนเดินทาง

2. สิทธิทำฟันโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตามเงื่อนไข

ผู้มีสิทธิบัตรทองสามารถรับบริการด้านทันตกรรมตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เช่น อุดฟัน ถอนฟัน ขูดหินปูน และบริการทันตกรรมอื่นที่อยู่ในชุดสิทธิประโยชน์

บางบริการอาจต้องผ่านการตรวจประเมินก่อน หรือให้บริการเฉพาะหน่วยบริการที่เข้าร่วม ผู้ใช้สิทธิจึงควรสอบถามรายละเอียดและนัดหมายล่วงหน้า โดยเฉพาะโรงพยาบาลที่มีผู้รับบริการจำนวนมาก

3. สิทธิรับบริการและยาที่ร้านยาที่เข้าร่วม

หากมีอาการเจ็บป่วยทั่วไปหรืออาการเล็กน้อย ผู้ถือสิทธิบัตรทองอาจเข้ารับคำปรึกษาและรับยาตามความเหมาะสมจากร้านยาคุณภาพที่เข้าร่วมโครงการ โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางไปโรงพยาบาลในทุกกรณี

ตัวอย่างอาการที่ร้านยาอาจดูแลเบื้องต้นได้ ได้แก่ ไข้ ไอ เจ็บคอ ผื่น หรืออาการปวดเมื่อยบางประเภท ทั้งนี้ เภสัชกรจะเป็นผู้ประเมิน หากพบสัญญาณอันตรายหรืออาการเกินขอบเขต ร้านยาจะแนะนำให้ไปพบแพทย์

ประชาชนควรสังเกตเครื่องหมายหรือสอบถามก่อนว่าร้านยานั้นเข้าร่วมโครงการและรองรับสิทธิของตนหรือไม่

4. สิทธิขอข้อมูลจากหน่วยงานของรัฐ

ประชาชนสามารถยื่นคำขอตรวจดูหรือขอสำเนาข้อมูลข่าวสารจากหน่วยงานของรัฐได้ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 โดยผู้ยื่นคำขอไม่จำเป็นต้องมีส่วนได้ส่วนเสียกับข้อมูลทุกกรณี

ข้อมูลที่ขอควรระบุให้ชัดเจนพอที่หน่วยงานจะค้นหาได้ เช่น ชื่อเอกสาร โครงการ ช่วงเวลา หรือเรื่องที่ต้องการตรวจสอบ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลบางประเภทอาจไม่สามารถเปิดเผยได้ เช่น ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่น หรือข้อมูลที่มีกฎหมายคุ้มครองเป็นความลับ

การขอตรวจดูข้อมูลอาจไม่มีค่าใช้จ่าย แต่หากขอสำเนาเอกสาร หน่วยงานอาจเรียกเก็บค่าธรรมเนียมตามหลักเกณฑ์

5. สิทธิร้องเรียนการทำงานของหน่วยงานรัฐ

หากประชาชนได้รับความไม่เป็นธรรม พบความล่าช้าโดยไม่มีเหตุผล หรือเห็นว่าหน่วยงานราชการไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ สามารถยื่นเรื่องร้องเรียนต่อหน่วยงานต้นสังกัดหรือหน่วยงานที่มีอำนาจตรวจสอบได้

ก่อนร้องเรียนควรเก็บรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง เช่น วันและเวลา ชื่อหน่วยงาน เอกสารอ้างอิง หมายเลขรับเรื่อง และลำดับเหตุการณ์ เพื่อช่วยให้ตรวจสอบข้อเท็จจริงได้ง่ายขึ้น

การร้องเรียนไม่ได้หมายความว่าผู้ร้องจะได้รับผลตามที่ต้องการทุกกรณี แต่ประชาชนมีสิทธิขอให้หน่วยงานรับเรื่อง ตรวจสอบ และชี้แจงตามกระบวนการ

6. สิทธิรับเงินทดแทนจากประกันสังคม

ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบตามเงื่อนไขอาจมีสิทธิรับประโยชน์ทดแทนในกรณีต่าง ๆ เช่น เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร ชราภาพ หรือว่างงาน โดยสิทธิที่ได้รับจะแตกต่างกันตามสถานะผู้ประกันตนและจำนวนเงินสมทบ

จุดที่หลายคนมักพลาดคือคิดว่าประกันสังคมจะจ่ายเงินให้โดยอัตโนมัติ ทั้งที่บางกรณีต้องยื่นคำขอ พร้อมเอกสารประกอบ และดำเนินการภายในระยะเวลาที่กำหนด

เมื่อออกจากงาน คลอดบุตร เจ็บป่วยต่อเนื่อง หรือเกิดเหตุที่อาจเข้าเกณฑ์รับเงินทดแทน จึงควรตรวจสอบสิทธิทันทีและไม่ควรรอจนเอกสารสูญหายหรือพ้นกำหนดเวลา

7. สิทธิเปลี่ยนหน่วยบริการประจำ

ผู้มีสิทธิบัตรทองสามารถยื่นขอเปลี่ยนหน่วยบริการประจำให้เหมาะกับที่พักอาศัยหรือการเดินทางได้ ตามหลักเกณฑ์และจำนวนครั้งที่กำหนด

สิทธินี้มีประโยชน์สำหรับผู้ที่ย้ายบ้าน เปลี่ยนสถานที่ทำงาน หรือพบว่าหน่วยบริการเดิมอยู่ไกลจนเข้าถึงการรักษาไม่สะดวก

ก่อนเปลี่ยนควรตรวจสอบว่าหน่วยบริการใหม่ยังเปิดรับลงทะเบียนหรือไม่ รวมทั้งตรวจสอบผลการเปลี่ยนให้เรียบร้อย เพราะการยื่นคำขอไม่ได้หมายความว่าสิทธิจะเปลี่ยนทันทีในทุกกรณี

8. สิทธิแจ้งเบาะแสหรือร้องทุกข์ต่อหน่วยงานรัฐ

หากพบการทุจริต การเรียกรับผลประโยชน์ การใช้อำนาจโดยมิชอบ หรือพฤติการณ์ที่อาจสร้างความเสียหายต่อประชาชน สามารถแจ้งเบาะแสหรือร้องทุกข์ต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

ผู้แจ้งควรให้ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ เช่น สถานที่ วันเวลา พฤติการณ์ เอกสาร ภาพถ่าย หรือหลักฐานอื่นที่ได้มาโดยชอบด้วยกฎหมาย และควรแยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็นส่วนตัวอย่างชัดเจน

ไม่ควรเผยแพร่ข้อกล่าวหาที่ยังไม่ได้รับการตรวจสอบผ่านสื่อสังคมออนไลน์ เพราะอาจกระทบสิทธิของผู้อื่นหรือก่อให้เกิดข้อพิพาททางกฎหมายตามมา

9. สิทธิได้รับความคุ้มครองในฐานะผู้บริโภค

เมื่อซื้อสินค้าและบริการ หากได้รับสินค้าไม่ตรงตามโฆษณา ถูกเรียกเก็บเงินโดยไม่เป็นธรรม พบสัญญาที่เอาเปรียบ หรือผู้ประกอบการไม่รับผิดชอบตามที่ตกลง ผู้บริโภคสามารถร้องเรียนต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้

หลักฐานสำคัญ ได้แก่ ใบเสร็จ หลักฐานการโอนเงิน ภาพสินค้า ข้อความสนทนา เงื่อนไขการขาย และโฆษณาที่ผู้ประกอบการใช้เสนอสินค้า

ก่อนร้องเรียนควรติดต่อผู้ขายเพื่อขอแก้ไขปัญหาและเก็บบันทึกการติดต่อไว้ หากตกลงกันไม่ได้จึงนำหลักฐานไปใช้ประกอบการร้องเรียนหรือดำเนินการตามกฎหมาย

10. สิทธิขอรับความช่วยเหลือทางกฎหมาย

ผู้มีรายได้น้อย ผู้เสียหาย หรือผู้ที่เข้าเกณฑ์ตามกฎหมาย อาจขอรับคำปรึกษา ความช่วยเหลือด้านทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี หรือความช่วยเหลือที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมจากหน่วยงานของรัฐได้

การช่วยเหลือไม่ได้หมายความว่าผู้ยื่นคำขอทุกคนจะได้รับการสนับสนุนทั้งหมด เพราะหน่วยงานจะพิจารณาจากข้อเท็จจริง ฐานะทางการเงิน ลักษณะคดี และหลักเกณฑ์ของแต่ละโครงการ

ผู้ที่ได้รับหมายศาล หนังสือทวงถาม หรือเอกสารทางกฎหมายไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ ควรนำเอกสารไปปรึกษาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยเร็ว เพราะคดีบางประเภทมีระยะเวลาในการยื่นคำให้การหรือใช้สิทธิ

ก่อนใช้สิทธิ ควรเตรียมอะไรบ้าง?

สิทธิแต่ละประเภทมีเงื่อนไขและหน่วยงานรับผิดชอบต่างกัน ก่อนดำเนินการควรเตรียมข้อมูลพื้นฐาน ได้แก่

• บัตรประชาชนและเอกสารยืนยันตัวตน

• หลักฐานแสดงสิทธิหรือสถานะผู้ประกันตน

• ใบเสร็จ สัญญา หนังสือแจ้ง หรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง

• วัน เวลา สถานที่ และลำดับเหตุการณ์

• หมายเลขรับเรื่องหรือหลักฐานการยื่นคำร้อง

นอกจากนี้ ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับหน่วยงานเจ้าของสิทธิโดยตรง เนื่องจากรายละเอียด ช่องทางให้บริการ รายชื่อสถานพยาบาล และเงื่อนไขการยื่นเรื่องอาจมีการเปลี่ยนแปลง

สิทธิของประชาชนมีไว้เพื่อลดภาระค่าใช้จ่าย คุ้มครองความเป็นธรรม และช่วยให้เข้าถึงบริการของรัฐได้อย่างเหมาะสม แต่สิทธิจำนวนไม่น้อยต้องเริ่มต้นจากการตรวจสอบและยื่นเรื่องด้วยตนเอง การรู้ว่าต้องติดต่อที่ใด ใช้เอกสารอะไร และมีเงื่อนไขอย่างไร จึงช่วยให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากสิทธิที่กฎหมายรับรองไว้อย่างเต็มที่