สนธิสัญญาคานากาวะ คืออะไร? จุดเริ่มต้นที่ทำให้ญี่ปุ่นต้องเปิดประเทศ

สนธิสัญญาคานากาวะ คืออะไร? จุดเริ่มต้นที่ทำให้ญี่ปุ่นต้องเปิดประเทศ

ก่อนปี ค.ศ. 1854 ญี่ปุ่นใช้นโยบายปิดประเทศ หรือ ซาโกกุ มานานกว่า 200 ปี จำกัดการติดต่อกับชาวต่างชาติอย่างเข้มงวด และควบคุมการค้ากับโลกภายนอกให้อยู่ในกรอบที่รัฐบาลโชกุนกำหนด

แต่ทุกอย่างเริ่มเปลี่ยนไป เมื่อกองเรือรบของสหรัฐอเมริกาเดินทางมาถึงอ่าวเอโดะ พร้อมเรียกร้องให้ญี่ปุ่นเปิดประเทศ เหตุการณ์นี้นำไปสู่ สนธิสัญญาคานากาวะ ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น

สนธิสัญญาคานากาวะ คืออะไร?

สนธิสัญญาคานากาวะ หรือ Treaty of Kanagawa เป็นข้อตกลงระหว่าง สหรัฐอเมริกา และ ญี่ปุ่น ลงนามเมื่อวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1854 ที่เมืองคานากาวะ

ฝ่ายสหรัฐมี พลเรือจัตวา แมทธิว ซี. เพอร์รี เป็นผู้แทน ส่วนฝ่ายญี่ปุ่นคือรัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ

สนธิสัญญาฉบับนี้ถือเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มเปิดประตูสู่โลกภายนอก หลังจากดำเนินนโยบายปิดประเทศมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1639 แม้จะยังไม่ใช่การเปิดการค้าเสรีเต็มรูปแบบ แต่ก็เป็นสัญญาณชัดเจนว่า ญี่ปุ่นไม่อาจปิดตัวเองจากอำนาจตะวันตกได้เหมือนเดิมอีกต่อไป

ทำไมญี่ปุ่นต้องเซ็น?

เหตุผลสำคัญไม่ได้มาจากความสมัครใจทั้งหมด แต่เป็นเพราะ แรงกดดันทางทหารและการเมือง

ในปี ค.ศ. 1853 พลเรือจัตวาเพอร์รีนำเรือรบไอน้ำ 4 ลำ ซึ่งชาวญี่ปุ่นเรียกว่า “เรือดำ” หรือ Black Ships เข้ามาถึงอ่าวเอโดะ พร้อมยื่นสารจากประธานาธิบดีสหรัฐ เรียกร้องให้ญี่ปุ่นเปิดประเทศ เพื่อให้เรืออเมริกันเข้าเทียบท่า เติมเสบียง และดูแลลูกเรือที่ประสบภัย

สำหรับญี่ปุ่นในเวลานั้น การมาถึงของเรือรบไอน้ำตะวันตกไม่ใช่แค่เรื่องการทูต แต่เป็นการแสดงให้เห็นถึงช่องว่างด้านกำลังทหารและเทคโนโลยีอย่างชัดเจน

ญี่ปุ่นยังมองเห็นบทเรียนจากจีนที่เพิ่งพ่ายแพ้ใน สงครามฝิ่น ต่ออังกฤษ จึงตระหนักว่า หากเลือกปฏิเสธอย่างแข็งกร้าว อาจนำไปสู่สงครามที่ตนยังไม่พร้อมรับมือ

รัฐบาลโชกุนจึงเลือก ยอมเจรจาแทนการทำสงคราม เพราะมองว่าเป็นทางเลือกที่เสียหายน้อยกว่า แม้การตัดสินใจครั้งนี้จะสร้างความไม่พอใจให้ชาวญี่ปุ่นจำนวนมากในเวลาต่อมา

เนื้อหาสำคัญของสนธิสัญญา

สนธิสัญญาคานากาวะยังไม่ได้ทำให้ญี่ปุ่นเปิดประเทศแบบเต็มตัวทันที แต่มีเงื่อนไขสำคัญที่เปลี่ยนทิศทางของประเทศอย่างมาก เช่น

• เปิดท่าเรือ ชิโมดะ และ ฮาโกดาเตะ ให้เรือสหรัฐเข้าเทียบท่า เติมเสบียง และซ่อมแซมเรือ

• ให้ความช่วยเหลือลูกเรืออเมริกันที่ประสบภัยหรือเรือแตก

• อนุญาตให้สหรัฐแต่งตั้งกงสุลประจำญี่ปุ่น

• เริ่มสร้างความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างญี่ปุ่นกับสหรัฐอเมริกา

จุดสำคัญคือ สนธิสัญญานี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อตกลงเรื่องท่าเรือ แต่เป็นการเปิดช่องให้มหาอำนาจตะวันตกเข้ามามีบทบาทกับญี่ปุ่นมากขึ้น

ผลกระทบต่อญี่ปุ่น

แม้สนธิสัญญาคานากาวะจะช่วยให้ญี่ปุ่นหลีกเลี่ยงสงครามในระยะสั้น แต่ก็ทำให้รัฐบาลโชกุนถูกตั้งคำถามอย่างหนัก

ชาวญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยมองว่า รัฐบาลโชกุนยอมอ่อนข้อให้ชาติตะวันตกมากเกินไป ความไม่พอใจนี้ค่อย ๆ สะสม และกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้รัฐบาลโชกุนสูญเสียความน่าเชื่อถือ

หลังจากนั้น อังกฤษ รัสเซีย เนเธอร์แลนด์ และประเทศอื่น ๆ ก็เข้ามาทำสนธิสัญญาในลักษณะใกล้เคียงกัน ทำให้ญี่ปุ่นต้องเผชิญแรงกดดันจากโลกภายนอกมากขึ้นเรื่อย ๆ

เพียง 14 ปีต่อมา ญี่ปุ่นเข้าสู่ การปฏิรูปเมจิ ในปี ค.ศ. 1868 ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ทั้งด้านกองทัพ การศึกษา อุตสาหกรรม เศรษฐกิจ และระบบการปกครอง

การเปลี่ยนผ่านครั้งนั้นทำให้ญี่ปุ่นก้าวจากประเทศศักดินาที่ปิดตัวเอง สู่ประเทศอุตสาหกรรมสมัยใหม่ที่สามารถแข่งขันกับชาติตะวันตกได้ภายในเวลาไม่กี่สิบปี

เรื่องที่หลายคนอาจเข้าใจผิด

หลายคนอาจเข้าใจว่า สนธิสัญญาคานากาวะคือการเปิดประเทศญี่ปุ่นแบบเต็มรูปแบบทันที แต่ในความจริง สนธิสัญญาฉบับนี้เป็นเพียง “ประตูบานแรก” เท่านั้น

ญี่ปุ่นยังไม่ได้เปิดการค้าเสรีกับทุกชาติในทันที และยังคงมีข้อจำกัดหลายอย่าง แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือ ญี่ปุ่นไม่สามารถกลับไปปิดประเทศแบบเดิมได้อีกแล้ว

อีกเรื่องที่สำคัญคือ การเซ็นสนธิสัญญาครั้งนี้ไม่ได้เกิดจากการตัดสินใจง่าย ๆ ของรัฐบาลโชกุน แต่เป็นการเลือกทางรอดภายใต้แรงกดดันจากมหาอำนาจที่มีกำลังทหารเหนือกว่า

ทำไมสนธิสัญญานี้จึงสำคัญ?

สนธิสัญญาคานากาวะอาจถูกมองว่าเป็นการยอมจำนนต่อแรงกดดันของชาติตะวันตก แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันคือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น

จากประเทศที่ปิดตัวเองจากโลกภายนอกมากว่า 200 ปี ญี่ปุ่นเริ่มมองเห็นความจำเป็นในการปรับตัว เรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ สร้างกองทัพสมัยใหม่ และปฏิรูปประเทศอย่างจริงจัง

จึงไม่น่าแปลกที่นักประวัติศาสตร์จำนวนมากมักมองว่า การลงนามในสนธิสัญญาคานากาวะคือหนึ่งในจุดเริ่มต้นของ “ญี่ปุ่นยุคใหม่” เพราะหลังจากวันนั้น ญี่ปุ่นไม่ได้เปลี่ยนแค่นโยบายต่างประเทศ แต่เปลี่ยนเส้นทางของประเทศไปตลอดกาล