สนธิสัญญาคานากาวะ คืออะไร? ทำไมญี่ปุ่นต้องเซ็น?

ก่อนปี ค.ศ. 1854 ญี่ปุ่นใช้ นโยบายปิดประเทศ (ซาโกกุ) มานานกว่า 200 ปี ห้ามชาวต่างชาติเข้ามาค้าขายและจำกัดการติดต่อกับโลกภายนอกอย่างเข้มงวด แต่ทุกอย่างเปลี่ยนไปเมื่อกองเรือรบของสหรัฐอเมริกาปรากฏตัวที่อ่าวเอโดะ พร้อมยื่นคำขาดให้ญี่ปุ่นเปิดประเทศ เหตุการณ์นี้นำไปสู่ "สนธิสัญญาคานากาวะ" ซึ่งกลายเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น

สนธิสัญญาคานากาวะ คืออะไร?

สนธิสัญญาคานากาวะ (Treaty of Kanagawa) เป็นข้อตกลงระหว่าง สหรัฐอเมริกาและญี่ปุ่น ลงนามเมื่อวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1854 ที่เมืองคานากาวะ โดยฝ่ายสหรัฐมี พลเรือจัตวา แมทธิว ซี. เพอร์รี เป็นผู้แทน ส่วนฝ่ายญี่ปุ่นคือรัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ

สนธิสัญญาฉบับนี้ถือเป็นการยุตินโยบายปิดประเทศของญี่ปุ่นที่ดำเนินมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1639 และเปิดประตูให้ชาติตะวันตกเข้ามามีบทบาทในญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกในรอบกว่า 2 ศตวรรษ

ทำไมญี่ปุ่นต้องเซ็น?

สาเหตุสำคัญไม่ได้เกิดจากความสมัครใจ แต่เป็นเพราะ แรงกดดันทางทหารและการเมือง

ในปี ค.ศ. 1853 พลเรือจัตวาเพอร์รีนำเรือรบไอน้ำ 4 ลำ ซึ่งชาวญี่ปุ่นเรียกว่า "เรือดำ" (Black Ships) เข้ามาถึงอ่าวเอโดะ พร้อมยื่นสารจากประธานาธิบดีสหรัฐ เรียกร้องให้ญี่ปุ่นเปิดประเทศเพื่อค้าขายและให้เรืออเมริกันเข้าเทียบท่า

ขณะนั้น ญี่ปุ่นรู้ดีว่าหากปฏิเสธ อาจต้องเผชิญสงครามเหมือนที่จีนเพิ่งพ่ายแพ้ใน สงครามฝิ่น ต่ออังกฤษ จึงตระหนักว่ากองทัพของตนยังด้อยกว่าชาติตะวันตกมาก

รัฐบาลโชกุนจึงเลือก ยอมเจรจาแทนการทำสงคราม เพราะเห็นว่าเป็นทางเลือกที่เสียหายน้อยกว่า

เนื้อหาสำคัญของสนธิสัญญา

แม้ยังไม่ใช่การเปิดการค้าเสรีเต็มรูปแบบ แต่ก็มีเงื่อนไขสำคัญ เช่น

• เปิดท่าเรือ ชิโมดะ และ ฮาโกดาเตะ ให้เรือสหรัฐเข้าเทียบท่า เติมเสบียง และซ่อมแซมเรือ

• ให้ความช่วยเหลือลูกเรืออเมริกันที่ประสบภัย

• อนุญาตให้สหรัฐแต่งตั้งกงสุลประจำญี่ปุ่น

• เริ่มสร้างความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างทั้งสองประเทศ

ผลกระทบต่อญี่ปุ่น

แม้สนธิสัญญาจะช่วยหลีกเลี่ยงสงคราม แต่กลับสร้างความไม่พอใจให้ชาวญี่ปุ่นจำนวนมาก เพราะมองว่ารัฐบาลโชกุนยอมอ่อนข้อให้ชาติตะวันตก

หลังจากนั้น อังกฤษ รัสเซีย เนเธอร์แลนด์ และประเทศอื่น ๆ ก็เข้ามาทำสนธิสัญญาในลักษณะเดียวกัน ส่งผลให้รัฐบาลโชกุนสูญเสียความน่าเชื่อถือ จนนำไปสู่การล่มสลายในที่สุด

เพียง 14 ปีต่อมา ญี่ปุ่นเข้าสู่ การปฏิรูปเมจิ (Meiji Restoration) ในปี ค.ศ. 1868 ปฏิรูปกองทัพ การศึกษา อุตสาหกรรม และระบบการปกครอง จนสามารถก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจของเอเชียภายในเวลาไม่กี่สิบปี

สนธิสัญญาคานากาวะอาจถูกมองว่าเป็น การยอมจำนนต่อแรงกดดันของมหาอำนาจตะวันตก แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันก็เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น จากประเทศที่ปิดตัวเองจากโลกภายนอกกว่า 200 ปี สู่ประเทศอุตสาหกรรมสมัยใหม่ที่สามารถแข่งขันกับชาติตะวันตกได้ในเวลาอันรวดเร็ว จึงไม่น่าแปลกที่นักประวัติศาสตร์หลายคนมองว่า การลงนามในสนธิสัญญาคานากาวะคือจุดเริ่มต้นของ "ญี่ปุ่นยุคใหม่"