ปฏิทินจักรวาลบีบอายุ 13,800 ล้านปีเหลือ 1 ปีได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกว่าเที่ยงคืนของวันที่ 31 ธันวาคมกำลังใกล้เข้ามา เหลือเวลาเพียงไม่กี่นาทีในปฏิทินหนึ่งปี ทว่าในมาตราส่วนนี้ ทุกสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ตั้งแต่เกษตรกรรม เมือง ภาษา จนถึงโลกออนไลน์ ล้วนเบียดอยู่ในช่วงท้ายสุดของคืนเดียว

นี่คือแนวคิด ปฏิทินจักรวาล ที่คาร์ล เซแกนทำให้คนทั่วไปเห็นภาพง่ายขึ้น โดยย่ออายุจักรวาลราว 13,800 ล้านปีลงเหลือหนึ่งปีปฏิทิน วันที่ 1 มกราคมคือจุดเริ่มต้นของจักรวาล ส่วนวินาทีสุดท้ายก่อนเที่ยงคืนวันที่ 31 ธันวาคมคือปัจจุบัน

หนึ่งวินาทีเท่ากับหลายร้อยปี

เมื่อหารเวลาทั้งหมดลงใน 365 วัน หนึ่งวันบนปฏิทินจักรวาลจะกินเวลาจริงราว 37.8 ล้านปี หนึ่งชั่วโมงราว 1.58 ล้านปี และหนึ่งวินาทีราว 438 ปี ตัวเลขนี้ทำให้ช่วงเวลาที่ดูยาวนานในประวัติศาสตร์มนุษย์หดสั้นลงทันที

ตามคำอธิบายของ NASA จักรวาลเริ่มขยายตัวเมื่อราว 13,800 ล้านปีก่อน ช่วงแรกเต็มไปด้วยพลังงาน อนุภาค และก๊าซ ก่อนดาวฤกษ์กับดาราจักรจะค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นหลายร้อยล้านปีถัดมา บนปฏิทินนี้ เหตุการณ์เกือบทั้งหมดของจักรวาลจึงเกิดขึ้นก่อนโลกจะมีโอกาสปรากฏเสียอีก

โลกมาในช่วงกันยายน ชีวิตซับซ้อนมาเกือบสิ้นปี

โลกมีอายุราว 4,500 ล้านปี จึงเพิ่งเข้าปฏิทินจักรวาลแถวกลางเดือนกันยายน สิ่งมีชีวิตยุคแรกใช้เวลาอีกนานมากกว่าจะเปลี่ยนบรรยากาศ สร้างระบบนิเวศ และแตกแขนงเป็นสัตว์หลากหลายกลุ่ม ไดโนเสาร์ปรากฏในช่วงปลายเดือนธันวาคม ไม่ใช่ตั้งแต่ต้นปีอย่างที่ภาพจำหลายคนอาจเผลอคิด

ไดโนเสาร์สูญพันธุ์ราว 66 ล้านปีก่อน ซึ่งบนปฏิทินนี้คือช่วงเย็นของวันที่ 30 ธันวาคม หลังจากนั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจึงขยายความหลากหลาย และสายวิวัฒนาการของมนุษย์ค่อย ๆ เข้ามาในวันสุดท้าย

23:52 เป็นภาพเปรียบเทียบ ไม่ใช่เวลาตายตัว

ตารางปฏิทินจักรวาลฉบับที่นิยมเผยแพร่มักวางมนุษย์สมัยใหม่ไว้ราว 23:52 น. ของวันที่ 31 ธันวาคม โดยใช้จุดอ้างอิงประมาณ 200,000 ปีก่อน จึงเหลือเวลาราว 8 นาทีถึงเที่ยงคืน หากใช้หลักฐานปัจจุบันที่ชี้ว่า Homo sapiens มีอายุใกล้ 300,000 ปี เวลาจะขยับไปก่อนหน้านั้นเล็กน้อยเป็นราว 23:49 น.

แก่นของแนวคิดไม่ได้อยู่ที่ต้องจับเวลาถึงนาทีเดียวให้เป๊ะ เพราะอายุของจักรวาลและเส้นเวลาวิวัฒนาการมีค่าประมาณที่ปรับได้ตามหลักฐานใหม่ สิ่งที่ตัวเลขยืนยันตรงกันคือ มนุษย์สมัยใหม่เพิ่งอยู่ในช่วงไม่กี่นาทีท้ายของ “ปีจักรวาล” ขณะที่อารยธรรมที่มีการเขียนบันทึกกินพื้นที่เพียงไม่กี่วินาทีสุดท้าย

ปฏิทินนี้จึงไม่ได้ลดความหมายของมนุษย์ลง แต่ทำให้เห็นขนาดของเวลาอีกแบบหนึ่ง เราเป็นผู้มาใหม่มากในประวัติศาสตร์จักรวาล และกำลังมีผลต่อดาวเคราะห์ที่ใช้เวลาก่อรูปมายาวนานเกือบทั้งปีของปฏิทินสมมตินี้