สมองจำคำพูดจากเสียงและความรู้สึก มากกว่าการขยับปาก

งานวิจัยด้านประสาทวิทยาชี้ว่า ความจำเกี่ยวกับคำพูดอาจพึ่งพาระบบการได้ยินและความรู้สึกจากการออกเสียง มากกว่าส่วนสมองที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของปากโดยตรง

เวลาคนเราพูดออกมาหนึ่งคำ สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้มีแค่ริมฝีปาก ลิ้น และกล้ามเนื้อในช่องปากขยับตามคำสั่งของสมอง งานวิจัยใหม่จากนักวิจัย McGill University และ Yale School of Medicine ชี้ว่า การเรียนรู้และจดจำรูปแบบการพูดอาจพึ่งพาระบบรับเสียงและความรู้สึกทางกายมากกว่าส่วนสมองที่ควบคุมการเคลื่อนไหวโดยตรง

ผลการศึกษานี้ช่วยทำให้เรื่องใกล้ตัวอย่าง “ทำไมเราจำเสียงคนได้” หรือ “ทำไมการฟังซ้ำจึงช่วยเรื่องภาษา” มีคำอธิบายชัดขึ้น เพราะสมองไม่ได้รับรู้คำพูดเป็นแค่ท่าทางของปาก แต่ยังเก็บข้อมูลเสียง จังหวะ และความรู้สึกขณะเปล่งเสียงร่วมกันด้วย

สมองไม่ได้จำแค่การขยับปาก

ความเข้าใจเดิมเกี่ยวกับการพูดมักให้ความสำคัญกับสมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหว เพราะการพูดต้องใช้กล้ามเนื้อหลายส่วนพร้อมกัน ตั้งแต่ลิ้น ริมฝีปาก ขากรรไกร ไปจนถึงกล่องเสียง

แต่งานวิจัยล่าสุดเสนอภาพที่ละเอียดกว่าเดิม นักวิจัยพบว่า เมื่อต้องเรียนรู้รูปแบบการพูดใหม่ สมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการได้ยินและการรับความรู้สึกจากร่างกายมีบทบาทสำคัญต่อการเก็บความจำของการพูด

พูดให้ง่ายขึ้นคือ สมองไม่ได้จำว่า “ปากต้องขยับอย่างไร” เพียงอย่างเดียว แต่ยังจำว่า “เสียงควรออกมาแบบไหน” และ “ความรู้สึกขณะออกเสียงควรเป็นอย่างไร” ไปพร้อมกัน

นักวิจัยทดสอบอย่างไร

ในการทดลอง นักวิจัยให้ผู้เข้าร่วมพูดออกเสียง แล้วปรับเสียงที่ผู้เข้าร่วมได้ยินแบบเรียลไทม์ผ่านหูฟัง วิธีนี้ทำให้สมองต้องปรับการออกเสียงเพื่อรับมือกับเสียงที่เปลี่ยนไป

หลังจากนั้น นักวิจัยใช้เทคนิคกระตุ้นสมองแบบไม่ผ่าตัด หรือ TMS เพื่อรบกวนการทำงานของสมองบางบริเวณ ได้แก่ สมองส่วนการได้ยิน สมองส่วนรับความรู้สึกทางกาย และสมองส่วนควบคุมการเคลื่อนไหว จากนั้นจึงทดสอบการคงอยู่ของสิ่งที่เรียนรู้หลังผ่านไป 24 ชั่วโมง

ผลที่ได้ค่อนข้างชัด เมื่อรบกวนสมองส่วนการได้ยินหรือส่วนรับความรู้สึก ผู้เข้าร่วมจดจำรูปแบบการพูดที่เพิ่งเรียนรู้ได้แย่ลง แต่เมื่อรบกวนสมองส่วนควบคุมการเคลื่อนไหว ผลต่อความจำดังกล่าวกลับไม่เด่นเท่า

เสียงและความรู้สึกช่วยสร้างแผนที่ของคำพูด

การพูดหนึ่งคำจึงอาจเป็นเหมือนการที่สมองใช้ข้อมูลหลายชั้นพร้อมกัน ชั้นแรกคือเสียงที่ได้ยิน ชั้นต่อมาคือความรู้สึกจากลิ้น ริมฝีปาก และช่องปากขณะออกเสียง ส่วนการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อเป็นอีกองค์ประกอบหนึ่งที่ทำให้คำพูดเกิดขึ้นจริง

นี่อาจอธิบายได้ว่าทำไมการฟังซ้ำ การเลียนเสียง และการได้ยินเสียงของตัวเองจึงมีผลต่อการฝึกภาษา โดยเฉพาะการออกเสียงคำใหม่ สำเนียงใหม่ หรือเสียงที่ไม่มีในภาษาแม่

คนจำนวนมากเคยมีประสบการณ์ฟังคำหนึ่งซ้ำ ๆ แล้วเริ่มออกเสียงได้ใกล้ขึ้น แม้ยังอธิบายตำแหน่งลิ้นหรือรูปปากไม่ถูกทั้งหมด งานวิจัยนี้ช่วยเพิ่มน้ำหนักให้แนวคิดว่า สมองอาจใช้เสียงและความรู้สึกเป็นตัวเทียบเคียงสำคัญในการเรียนรู้

เกี่ยวข้องกับการเรียนภาษาและการฟื้นฟูการพูด

การค้นพบนี้ไม่ได้แปลว่าการฝึกขยับปากไม่มีความสำคัญ การออกเสียงยังต้องอาศัยการควบคุมกล้ามเนื้ออย่างละเอียด แต่ข้อมูลใหม่ชี้ว่า วิธีฝึกที่ให้ความสำคัญกับเสียงตอบกลับ การฟังตัวเอง และความรู้สึกขณะออกเสียง อาจมีบทบาทมากกว่าที่เคยคิด

ในอนาคต แนวคิดนี้อาจมีประโยชน์ต่อการออกแบบโปรแกรมฝึกพูด การฝึกออกเสียงภาษาต่างประเทศ รวมถึงการฟื้นฟูผู้ที่สูญเสียความสามารถด้านการพูดหลังโรคหลอดเลือดสมองหรือต่อระบบประสาท โดยแหล่งข่าวจาก McGill University ระบุว่างานวิจัยต่อไปจะมุ่งศึกษาวงจรสมองที่เกี่ยวข้องและแนวทางรักษาที่ใช้ข้อมูลจากระบบรับความรู้สึกมากขึ้น

สำหรับผู้อ่านทั่วไป ประเด็นนี้ทำให้การเรียนภาษาเห็นภาพชัดขึ้น การฟังเสียงจริง การพูดตาม การอัดเสียงตัวเองแล้วฟังซ้ำ หรือการฝึกกับเสียงต้นแบบ อาจไม่ใช่แค่เทคนิคช่วยจำ แต่เกี่ยวข้องกับวิธีที่สมองสร้างและเก็บรูปแบบคำพูด

ยังเป็นงานวิจัยที่ต้องต่อยอด

แม้ผลการศึกษาจะชี้ทิศทางสำคัญ แต่งานนี้ยังเป็นข้อมูลทางประสาทวิทยาที่ต้องศึกษาเพิ่ม โดยเฉพาะการนำไปใช้จริงกับการเรียนภาษา การบำบัดการพูด หรือเทคโนโลยีสื่อสารผ่านสมอง

สิ่งที่ยืนยันได้จากงานวิจัยนี้คือ ความจำเกี่ยวกับคำพูดไม่ได้ผูกอยู่กับการเคลื่อนไหวของปากเพียงด้านเดียว แต่เกี่ยวข้องกับระบบเสียงและความรู้สึกของร่างกายในระดับลึกกว่าเดิม

KEY TAKEAWAYS:

• งานวิจัยชี้ว่า การเรียนรู้และจดจำคำพูดเกี่ยวข้องกับสมองส่วนการได้ยินและการรับความรู้สึกมากกว่าที่เคยเข้าใจ
• การทดลองใช้การปรับเสียงแบบเรียลไทม์ร่วมกับ TMS เพื่อดูว่าสมองส่วนใดมีผลต่อความจำด้านการพูด
• เมื่อรบกวนสมองส่วนการได้ยินหรือรับความรู้สึก ผู้เข้าร่วมจดจำรูปแบบการพูดใหม่ได้แย่ลง
• ผลการศึกษานี้อาจช่วยต่อยอดการฝึกภาษา การฝึกออกเสียง และการฟื้นฟูการพูดหลังโรคหลอดเลือดสมอง
• งานวิจัยยังต้องศึกษาเพิ่มก่อนนำไปใช้เป็นแนวทางรักษาหรือฝึกพูดแบบเฉพาะทาง