ความหึงหวงของทศกัณฐ์ทำไมถึงพาลงกาทั้งเมืองสู่สงคราม

ทศกัณฐ์ไม่ได้แพ้เพราะรักนางสีดามาก แต่แพ้เพราะไม่ยอมรับคำว่าไม่ได้

ถ้ามองรามเกียรติ์แบบตัดเรื่องฤทธิ์เดช อาวุธวิเศษ และกองทัพวานรออกไปชั่วคราว เรื่องของทศกัณฐ์กับนางสีดามีแกนหนึ่งที่คุ้นมากในชีวิตจริง นั่นคือ ความต้องการครอบครองคนที่ไม่ได้เลือกตัวเอง

จุดเริ่มต้นสำคัญคือเหตุการณ์ที่สำมนักขาไปพบพระรามและพระลักษมณ์ ก่อนความขัดแย้งจะลุกลามจนทศกัณฐ์ตัดสินใจลักพานางสีดาจากพระรามไปกรุงลงกา ทศกัณฐ์มีอำนาจมหาศาล เป็นเจ้ากรุงลงกา มีบริวาร มีนักรบเก่งกาจ และมีสถานะเหนือคนรอบตัวแทบทั้งหมด แต่สิ่งเดียวที่อำนาจเหล่านั้นบังคับไม่ได้คือ ความสมัครใจของนางสีดา

ตรงนี้แหละที่เรื่องรักเริ่มกลายเป็นเรื่องอำนาจ

ทศกัณฐ์พยายามเกี้ยวพาราสีนางสีดาหลายครั้ง แต่นางยังยืนยันความซื่อสัตย์ต่อพระราม สิ่งที่น่าสนใจคือการปฏิเสธไม่ได้ทำให้ทศกัณฐ์ถอย กลับทำให้ความต้องการยิ่งฝังแน่นขึ้น หากอ่านผ่านแว่นจิตวิทยาสมัยใหม่ พฤติกรรมแบบนี้คล้ายภาวะที่ความปรารถนาไปผูกกับศักดิ์ศรี พอไม่ได้สิ่งที่ต้องการ จึงไม่ได้รู้สึกแค่ผิดหวัง แต่เหมือนตัวตนกำลังถูกท้าทายด้วย

ยิ่งมีอำนาจมาก การถูกปฏิเสธอาจยิ่งเจ็บ

คนที่เคยออกคำสั่งแล้วทุกอย่างขยับตาม อาจคุ้นกับความรู้สึกว่าโลกควรตอบสนองความต้องการ เมื่อเจอมนุษย์อีกคนที่มีเจตจำนงของตัวเองและพูดว่าไม่ อำนาจเดิมกลับใช้ไม่ได้เลย

นางสีดาจึงไม่ได้เป็นเพียงหญิงที่ทศกัณฐ์ต้องการในเชิงเนื้อเรื่อง แต่กลายเป็นสิ่งที่ย้ำเตือนตลอดเวลาว่า มีบางอย่างที่เจ้าแห่งลงกาควบคุมไม่ได้ และยิ่งควบคุมไม่ได้ก็ยิ่งอยากเอาชนะ

ความหึงหวงที่อันตราย มักมีคำว่า ศักดิ์ศรี ซ่อนอยู่

เมื่อพระรามยกทัพมาถึงลงกา ทศกัณฐ์ไม่ได้อยู่ในสถานการณ์ที่ไม่มีทางเลือก ตัวละครฝ่ายลงกาหลายตนเตือนหรือเสนอทางออก โดยเฉพาะพิเภกที่เสนอให้คืนนางสีดาเพื่อหลีกเลี่ยงหายนะ แต่ทศกัณฐ์ไม่ยอมรับ และความขัดแย้งกับพิเภกก็จบลงด้วยการขับพิเภกออกจากเมือง

นี่คือจุดที่น่าสนใจมาก เพราะเมื่อคนยึดความต้องการของตัวเองเป็นศูนย์กลาง คำเตือนจะถูกตีความเป็นการทรยศได้ง่าย คนที่เห็นต่างจึงไม่ใช่ผู้ช่วย แต่กลายเป็นศัตรู

แล้วทำไมเห็นพวกพ้องตายจึงยังไม่หยุด

สงครามลงกาทำให้นักรบสำคัญฝ่ายทศกัณฐ์ทยอยเสียชีวิต ทั้งกุมภกรรณ อินทรชิต และเหล่ายักษ์จำนวนมาก การสูญเสียเหล่านี้ควรเป็นสัญญาณให้ผู้นำประเมินใหม่ว่าราคาที่กำลังจ่ายสูงเกินไปหรือยัง แต่ทศกัณฐ์เดินหน้าต่อ

ในทางจิตวิทยามีแนวคิดที่เรียกว่า sunk cost effect คือเมื่อคนลงทุนบางอย่างไปมากแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเวลา เงิน ชื่อเสียง หรือความสูญเสีย ก็ยิ่งถอนตัวยาก เพราะการหยุดเท่ากับต้องยอมรับว่าสิ่งที่เสียไปอาจสูญเปล่า ยิ่งเสียมากจึงอาจยิ่งดันทุรัง ทั้งที่เหตุผลควรบอกให้หยุด

แน่นอน ทศกัณฐ์เป็นตัวละครวรรณคดี จึงไม่ควรวินิจฉัยด้วยศัพท์ทางจิตเวชเหมือนบุคคลจริง แต่กรอบคิดนี้ช่วยให้เห็นว่าทำไมการตัดสินใจของตัวละครจึงยังร่วมสมัยมาก

• อยากได้ จนไม่สนใจว่าอีกฝ่ายต้องการหรือไม่

• ถูกปฏิเสธ แล้วรู้สึกว่าเสียหน้า

• มีคนเตือน แต่กลับมองว่าคนนั้นอยู่ฝ่ายตรงข้าม

• เสียหายไปเยอะแล้ว จึงคิดว่าต้องไปต่อให้ถึงที่สุด

• สุดท้าย เป้าหมายเดิมเล็กกว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นหลายเท่า

ความหึงหวงจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากความเกลียด มันอาจเริ่มจากความรัก ความหลง หรือความต้องการธรรมดา แล้วค่อยเปลี่ยนรูปเมื่อเจ้าของความรู้สึกเชื่อว่า รักใครแล้วต้องมีสิทธิ์เหนือคนนั้น

จุดที่รามเกียรติ์แทงใจมากคือ ต่อให้ทศกัณฐ์มีสิบหน้า ยี่สิบกร มีอาวุธ มีเมือง มีไพร่พล และสร้างความหวาดเกรงได้เพียงใด สิ่งเหล่านั้นก็สร้างความรักจากนางสีดาไม่ได้ การกักตัวคนไว้ใกล้ตัวทำให้ครอบครองพื้นที่ได้ แต่ครอบครองใจไม่ได้

และเมื่อไม่ยอมรับความจริงข้อนั้น ราคาที่จ่ายจึงไม่ได้หยุดอยู่แค่เรื่องของคนสามคน แต่ลามไปถึงครอบครัว กองทัพ และกรุงลงกา นี่อาจเป็นด้านที่น่ากลัวที่สุดของทศกัณฐ์ เพราะความพินาศไม่ได้เกิดจากการไม่มีทางเลือก แต่เกิดจากการมีทางถอยอยู่หลายครั้งแล้วไม่เลือกถอย