ไข้เลือดออกแล้วเลือดไหลไม่หยุด ต้องกังวลแค่ไหน และเมื่อไรต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

คำว่า “ไข้เลือดออก” ทำให้หลายคนเผลอคิดว่าคนป่วยจะต้องมีเลือดออกให้เห็นตั้งแต่แรก แต่ความจริงอาการช่วงต้นอาจมีแค่ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อย คลื่นไส้ อ่อนเพลีย หรือมีผื่น ส่วนอาการเลือดออกชัดๆ มักเป็นสิ่งที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ โดยเฉพาะถ้าเลือดออกแล้วหยุดยากหรือไหลต่อเนื่อง

ถ้ามีเลือดไหลไม่หยุดอยู่ตอนนี้ เช่น เลือดกำเดาไหลต่อเนื่อง เลือดออกตามไรฟันมากผิดปกติ เลือดจากบาดแผลหยุดยาก อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำหรือถ่ายเป็นเลือด รวมถึงมีเลือดออกทางช่องคลอดมากผิดปกติในช่วงที่กำลังเป็นไข้หรือสงสัยไข้เลือดออก ไม่ควรรอดูอาการอยู่บ้าน ควรไปโรงพยาบาลหรือห้องฉุกเฉินทันที เพราะ “เลือดออกรุนแรง” จัดเป็นภาวะที่พบได้ในไข้เลือดออกรุนแรงและต้องได้รับการประเมินโดยบุคลากรทางการแพทย์

จุดที่ทำให้ไข้เลือดออกน่ากลัวคือ ช่วงที่ไข้เริ่มลดไม่ได้หมายความว่ากำลังหายเสมอไป ช่วงวิกฤตของโรคมักเกิดประมาณวันที่ 3-7 หลังเริ่มมีอาการ และสัญญาณอันตรายจำนวนหนึ่งอาจโผล่ขึ้นหลังไข้ลดแล้ว เช่น ปวดท้องมาก อาเจียนต่อเนื่อง ซึม กระสับกระส่าย อ่อนเพลียมาก ปัสสาวะน้อย หายใจลำบาก หรือมีเลือดออกตามเยื่อบุต่างๆ กรมควบคุมโรคและองค์การอนามัยโลกระบุสัญญาณเหล่านี้ไว้ค่อนข้างชัด เพราะคนป่วยบางรายดูเหมือนไข้ดีขึ้น แต่ระบบไหลเวียนเลือดกำลังเข้าสู่ช่วงที่ต้องเฝ้าระวังใกล้ชิด

แล้วทำไมถึงเลือดออกง่าย? หลายคนจะนึกถึง “เกล็ดเลือดต่ำ” เป็นอย่างแรก ซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องจริง แต่ภาพทั้งหมดไม่ได้มีแค่ตัวเลขเกล็ดเลือดอย่างเดียว การติดเชื้อเดงกีสามารถกระทบทั้งการทำงานของเกล็ดเลือด ระบบการแข็งตัวของเลือด และหลอดเลือด ในรายที่เข้าสู่ระยะรุนแรงอาจเกิดการรั่วของพลาสมาจากหลอดเลือด ทำให้การไหลเวียนเลือดผิดปกติได้ เพราะแบบนี้แพทย์จึงไม่ได้ดูแค่ผลเกล็ดเลือดตัวเดียว แต่ดูอาการ ความดัน ชีพจร ปริมาณปัสสาวะ ค่าความเข้มข้นของเลือด รวมถึงแนวโน้มผลเลือดประกอบกัน

สิ่งหนึ่งที่ควรจำให้ขึ้นใจคือ ถ้าสงสัยไข้เลือดออกอย่าหยิบยาแก้ปวดทุกชนิดมากินเอง โดยเฉพาะแอสไพริน ไอบูโพรเฟน และยากลุ่ม NSAIDs เพราะยาเหล่านี้เพิ่มความเสี่ยงต่อการมีเลือดออกได้ องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ใช้พาราเซตามอลสำหรับลดไข้และบรรเทาปวดแทน พร้อมหลีกเลี่ยงการใช้ยาเกินขนาด

บางบ้านเจอสถานการณ์ว่า “มีแค่เลือดกำเดานิดเดียว จะต้องไปโรงพยาบาลไหม” ถ้าออกเพียงเล็กน้อยและหยุดได้ อาจยังไม่ใช่ภาวะเลือดออกรุนแรง แต่เมื่อเกิดร่วมกับไข้หลายวัน ปวดท้อง อาเจียนมาก ซึมลง มือเท้าเย็น หน้ามืด ปัสสาวะน้อย หอบเหนื่อย หรือเลือดออกซ้ำๆ ความน่ากังวลจะสูงขึ้นทันที กรมควบคุมโรคยกเลือดกำเดาและเลือดออกตามไรฟันไว้ในกลุ่มอาการเลือดออกตามเยื่อเมือกซึ่งเป็นหนึ่งในสัญญาณอันตรายของโรค

อีกเรื่องที่ชวนให้พลาดกันง่ายคือการรอผลเลือดจนแน่ใจว่าเกล็ดเลือดต่ำมากก่อนค่อยไปโรงพยาบาล วิธีคิดแบบนี้เสี่ยง เพราะความรุนแรงของไข้เลือดออกไม่ได้ตัดสินจากเกล็ดเลือดเพียงค่าเดียว บางรายอาการทางระบบไหลเวียนเปลี่ยนเร็วในช่วงวิกฤต แพทย์จึงติดตามทั้งอาการและผลตรวจหลายอย่างร่วมกัน แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุให้เฝ้าดูสัญญาณอันตราย รวมถึงการเพิ่มขึ้นของความเข้มข้นเลือดร่วมกับเกล็ดเลือดที่ลดลง เพื่อประเมินความเสี่ยงเข้าสู่ไข้เลือดออกรุนแรง

ระหว่างเดินทางไปโรงพยาบาล ถ้ามีเลือดกำเดาให้นั่งตัวตรง ก้มหน้าเล็กน้อย และบีบบริเวณปีกจมูกอย่างต่อเนื่อง ไม่ควรเงยหน้ากลืนเลือดลงคอ หากคนป่วยยังรู้สึกตัวดีและไม่อาเจียน สามารถจิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ทีละน้อยได้ แต่ไม่ควรพยายามรักษาภาวะเลือดออกหนักด้วยตัวเอง และไม่ควรซื้อยาห้ามเลือดหรือยาลดการอักเสบมากินเองโดยไม่ทราบสาเหตุ

สรุปแบบจำง่ายที่สุดคือ “ไข้เลือดออก + เลือดไหลไม่หยุด” ไม่ใช่อาการที่ควรนั่งรอดูว่าจะหยุดเองหรือไม่ โดยเฉพาะถ้าเลือดออกมาก มีอาการอ่อนแรง หน้ามืด ซึม ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง หายใจเร็ว มือเท้าเย็น หรือปัสสาวะน้อย ให้ถือเป็นเหตุที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที และอย่าชะล่าใจเพียงเพราะไข้เพิ่งลด เพราะช่วงหลังไข้ลดนี่เองที่สัญญาณอันตรายของไข้เลือดออกอาจเริ่มชัดขึ้น