ผู้เขย่าระบบโลกไอที! พลเรือตรีเกรซ ฮอปเปอร์ สตรีเหล็กผู้ประกาศศึกกับคำว่า ‘ทำแบบนี้มาตลอด’

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่ง ที่เกี่ยวกับสตรีท่านหนึ่ง ซึ่งหากกล่าวโดยไม่เกินจริง อาจเรียนได้ว่า หากปราศจากท่าน โลกยุคดิจิทัลที่เราคุ้นชินกันทุกวันนี้คงถือกำเนิดช้ากว่านี้อีกหลายสิบปี บุคคลผู้นั้นคือ Grace Hopper นายทหารหญิงยศพลเรือตรีแห่งกองทัพเรือสหรัฐอเมริกา และนักคณิตศาสตร์ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็น “มารดาแห่งภาษาโปรแกรมธุรกิจ”

ในประวัติศาสตร์คอมพิวเตอร์ คนจำนวนมากมักกล่าวถึง Steve Jobs, Bill Gates หรือแม้แต่ Alan Turing หากแต่ในโลกที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นพื้นที่ของบุรุษเป็นส่วนใหญ่ กลับมีสตรีร่างเล็กผู้หนึ่งในเครื่องแบบทหารเรือ ที่กล้าลุกขึ้นท้าทายความเชื่อดั้งเดิม และเปลี่ยนทิศทางของวงการเทคโนโลยีอย่างสิ้นเชิง

เกรซ ฮอปเปอร์ เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2449 ณ นครนิวยอร์ก ในครอบครัวที่สนับสนุนการศึกษาสตรีอย่างจริงจัง ตั้งแต่วัยเยาว์ เธอแสดงให้เห็นถึงความใฝ่รู้ชนิดที่ไม่ยอมรับคำอธิบายผิวเผิน ถึงขั้นรื้อนาฬิกาปลุกหลายเรือนเพื่อค้นหากลไกการทำงาน นิสัย “อยากรู้ให้ถึงแก่น” นี้เองที่กลายเป็นรากฐานของนักวิทยาศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่

เธอสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเยลในสาขาคณิตศาสตร์ ซึ่งในยุคสมัยนั้น ผู้หญิงที่จบดอกเตอร์ด้านนี้หาได้ยากยิ่ง ก่อนจะเข้ารับราชการในกองทัพเรือสหรัฐฯ ช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง แม้อายุและรูปร่างจะไม่เป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนด แต่ด้วยความมุ่งมั่น เธอได้เข้าร่วมหน่วยสำรอง และถูกส่งไปปฏิบัติงานกับคอมพิวเตอร์ยุคบุกเบิกที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

ที่นั่น เธอได้ทำงานกับเครื่องคำนวณขนาดมหึมานามว่า Harvard Mark I เครื่องจักรยาวกว่า 15 เมตร สูงราว 2 เมตร ใช้คำนวณวิถีกระสุนและภารกิจทางทหาร การเขียนโปรแกรมในยุคนั้นมิใช่การพิมพ์บนแป้นพิมพ์ หากแต่เป็นการเจาะรูบนแถบกระดาษด้วยความละเอียดรอบคอบ

ตำนานคำว่า “บั๊ก” (Bug) ก็ถือกำเนิดในยุคนี้ เมื่อพบผีเสื้อกลางคืนติดอยู่ในรีเลย์ของเครื่อง และถูกบันทึกไว้เป็น “กรณีบั๊กจริงครั้งแรก” คำว่า Debug จึงแพร่หลายมาจนถึงปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม ความยิ่งใหญ่ของเธอหาได้หยุดอยู่เพียงเกร็ดประวัติศาสตร์ หากแต่อยู่ที่การปฏิวัติแนวคิด เธอคือผู้ริเริ่มพัฒนา “คอมไพเลอร์” (Compiler) โปรแกรมแปลภาษาที่ทำให้มนุษย์สามารถเขียนคำสั่งด้วยภาษาอังกฤษ แล้วให้เครื่องจักรแปลเป็นรหัสฐานสองเอง ความคิดนี้เคยถูกหัวเราะเยาะว่าเพ้อฝัน แต่เธอพิสูจน์ให้เห็นว่า ความก้าวหน้าไม่เคยเกิดจากการยึดติดกับกรอบเดิม

ผลลัพธ์จากความกล้าท้าทายดังกล่าว คือการวางรากฐานของภาษา COBOL (Common Business-Oriented Language) ซึ่งถูกใช้ในระบบธุรกิจและการเงินทั่วโลกมาหลายทศวรรษ แม้กระทั่งระบบธนาคารในปัจจุบัน ก็ยังมีโครงสร้างโค้ดที่สืบทอดแนวคิดจากผลงานของเธอ

เกรซ ฮอปเปอร์ เกษียณจากกองทัพเรือถึงสามครั้ง และถูกเรียกกลับมาปฏิบัติหน้าที่ทุกครั้งจนถึงวัย 79 ปี นับเป็นนายทหารหญิงที่มีอายุมากที่สุดในขณะนั้น ก่อนถึงแก่อสัญกรรมในปี พ.ศ. 2535 ทิ้งไว้ซึ่งมรดกทางปัญญาอันประเมินค่าไม่ได้

วลีที่เธอกล่าวไว้และถูกอ้างถึงมากที่สุดคือ “ประโยคที่อันตรายที่สุดในภาษาอังกฤษ คือ ‘เราทำแบบนี้มาตลอด’” คำกล่าวนี้มิได้เพียงสะท้อนทัศนะส่วนบุคคล หากแต่เป็นการตั้งคำถามต่อวัฒนธรรมองค์กรและระบบราชการทั่วโลก ที่บางครั้งยึดถือความคุ้นชินมากกว่าความก้าวหน้า

ในมุมมองเชิงปรัชญา ชีวิตของเกรซ ฮอปเปอร์ สะท้อนสาระสำคัญอย่างน้อยสี่ประการ ได้แก่ หนึ่ง ปัญญามิได้ผูกขาดกับอายุงาน สอง ความชรามิใช่ข้ออ้างในการหยุดเรียนรู้ สาม การมองอนาคตสำคัญกว่าการยึดติดอดีต และสี่ ปัญญาที่แท้จริงคือการทำเรื่องยากให้เข้าใจง่าย เพื่อประโยชน์ส่วนรวม

กล่าวโดยสรุป การเกิดก่อนหรือมีประสบการณ์ยาวนาน มิใช่เครื่องรับรองความถูกต้องเสมอไป หากปราศจากความกล้ายอมรับการเปลี่ยนแปลง อายุอาจกลายเป็นเพียงตัวเลขที่ถ่วงรั้งโลกให้หยุดนิ่ง

เกรซ ฮอปเปอร์ คือแบบอย่างของบุคคลที่มีทั้งวินัยทหาร ความคิดนักวิทยาศาสตร์ และหัวใจของนักปฏิรูป เธอมิได้เพียงสอนให้เครื่องจักรเข้าใจภาษามนุษย์ หากยังสอนให้มนุษย์เข้าใจว่า ความเจริญเริ่มต้นจากการกล้าท้าทายคำว่า “เคยทำแบบนี้มาตลอด” อย่างแท้จริง.