ประเทศไทยเคยมีภูเขาไฟจริง..ได้อะไรจากจากภูเขาไฟ

ประเทศไทยเคยมีภูเขาไฟจริงๆ และมีอยู่หลายแห่งด้วย เพียงแต่ปัจจุบันทั้งหมดเป็น "ภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้ว" (Extinct Volcanoes) หมายความว่าไม่มีพลังความร้อนหลงเหลืออยู่และไม่มีโอกาสจะระเบิดขึ้นมาอีกแล้ว

ภูเขาไฟในไทยส่วนใหญ่ดับไปแล้วประมาณ 7 แสนถึงหลายล้านปี โดยร่องรอยที่เหลืออยู่มักปรากฏในรูปแบบของเนินเขาที่มีรูปร่างคล้ายฝาชี หรือพบหินบะซอลต์ซึ่งเกิดจากการเย็นตัวของลาวาในพื้นที่นั้นๆ 

ปัจจุบันไทยมีภูเขาไฟลูกหลังสุด 8 แห่ง แต่ดับสนิทหมดแล้ว โดย 6 แห่งใน จ.บุรีรัมย์ มีภูเขาไฟหินพนมรุ้ง ภูเขาไฟอังคาร ภูเขาไฟหินหลุบ ภูเขาไฟคอก ภูเขาไฟกระโดง และภูเขาไฟไปรบัด และอีก 2 แห่งใน จ.ลำปาง มีภูเขาไฟดอยผาดอกจำปาแดด และภูเขาไฟดอยหินคอกผาฟู

รายชื่อภูเขาไฟ (ดับสนิทแล้ว) 8-9 แห่งที่พบร่องรอยชัดเจน

ข้อมูลจาก กรมทรัพยากรธรณี และแหล่งข้อมูลธรณีวิทยา ระบุตำแหน่งสำคัญไว้...
ภูเขาไฟพนมรุ้ง (บุรีรัมย์)
ภูเขาไฟอังคาร (บุรีรัมย์)
ภูเขาไฟกระโดง (บุรีรัมย์)
ภูเขาไฟหลุบ (บุรีรัมย์)
ภูเขาไฟคอก (บุรีรัมย์)
ภูเขาไฟไปรบัด (บุรีรัมย์)
ภูเขาพนมสวาย (สุรินทร์)
ภูเขาไฟดอยผาคอกจำป่าแดด (ลำปาง)
ภูเขาไฟดอยผาคอกหินฟู (ลำปาง)

ประโยชน์ของภูเขาไฟโบราณเหล่านี้ในปัจจุบัน คือทำให้ดินในบริเวณนั้นมีความอุดมสมบูรณ์สูงจากแร่ธาตุในหินลาวา เหมาะแก่การเพาะปลูกพืช เช่น ทุเรียนภูเขาไฟ ในแถบอีสาน ทุเรียนภูเขาไฟศรีสะเกษ (Lava Durian) เป็นทุเรียน GI (สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์) ที่มีชื่อเสียง ปลูกในดินภูเขาไฟโบราณแถบเทือกเขาพนมดงรัก (อ.ขุนหาญ, กันทรลักษ์, ศรีรัตนะ) จ.ศรีสะเกษ จุดเด่นคือ รสชาติหวานมัน เนื้อละเอียด เนียนนุ่ม แห้ง สีเนื้อเหลืองสม่ำเสมอ กลิ่นหอมปานกลางไม่ฉุนมาก และอร่อยทุกลูก 

แต่ยังมีภูเขาไฟอายุใหม่ๆ ใน จ.บุรีรัมย์ และลำปาง ยังคงมีรูปทรงภูเขาไฟ แม้ไฟดับสนิทแล้ว แต่มีโอกาสจะปะทุขึ้นมาอีกได้แต่น้อยมากๆ เพราะดับไปเมื่อ 1 แสนปีแล้ว และไม่ได้อยู่แนวมุดตัวเหมือนภูเขาไฟใน จ.เลย และเพชรบูรณ์ เมื่อ 300 ล้านกว่าปีก่อน

จุดที่มีชื่อเสียงที่สุด คือที่จ.บุรีรัมย์ จังหวัดนี้ถือเป็น "เมืองภูเขาไฟ" ของไทย เพราะมีภูเขาไฟที่สำรวจพบถึง 6 ลูก ได้แก่...

-วนอุทยานเขากระโดง: เป็นจุดที่เห็นปากปล่องภูเขาไฟได้ชัดเจนที่สุด มีทางเดินให้ลงไปชมก้นปล่องได้เลย

-เขาพนมรุ้ง: สถานที่ตั้งของปราสาทหินพนมรุ้ง ซึ่งตัวปราสาทสร้างขึ้นบนยอดภูเขาไฟเก่า และใช้หินทรายกับหินบะซอลต์จากแถวนั้นมาสร้าง

-เขาอังคาร: เป็นภูเขาไฟที่มีขนาดใหญ่มากอีกลูกหนึ่ง

-เขากระสลึง, เขาไปรบัด และเขาหลุบ

พื้นที่อื่นๆ ที่เคยมีภูเขาไฟ
นอกจากบุรีรัมย์แล้ว ยังพบร่องรอยในจังหวัดอื่นๆ เช่น...

-จ.ลำปาง: ภูเขาไฟดอยผาคอกจำป่าแดด และภูเขาไฟดอยผาคอกหินฟู (มีลักษณะปากปล่องที่ค่อนข้างสมบูรณ์)

-จ.ลพบุรี: บริเวณเขาซับเหล็ก

-จ.ตราด: เกาะกูด และบริเวณแหลมงอบ (พบหินบะซอลต์ที่เป็นร่องรอยลาวา)

-จ.กาญจนบุรี: บริเวณ อ.บ่อพลอย (ซึ่งเป็นแหล่งอัญมณี เพราะพลอยมักจะเกิดในสภาพแวดล้อมที่เป็นภูเขาไฟเก่า)

ภูเขาไฟโบราณในประเทศไทยพบมากในบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างในท้องที่จังหวัด นครราชสีมา บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษและอุบลราชธานี

ผลพลอยได้จากภูเขาไฟ เมื่อลาวาไหลขึ้นมาเหนือผิวโลก มันได้พามวลแร่ธาตุต่างๆ ใต้ดินขึ้นมาด้วย เมื่อลาวาเย็นตัวลงและผ่านกระบวนการทางธรณีวิทยานับล้านปี แร่เหล่านั้นก็กลายเป็น ทับทิม และ ไพลิน อย่างที่เราพบใน จ.จันทบุรี, ตราด และกาญจนบุรีนั่นเอง