‘Guilt Trip การยัดเยียดความรู้สึกผิด’ การที่คนหนึ่งพยายามทำให้คนอื่นรู้สึกผิดเกี่ยวกับสิ่งที่ไม่ได้ทำ เพื่อที่จะควบคุม หรือ บงการให้คนอื่นทำตามสิ่งที่ตนเองต้องการ

Guilt Trip การยัดเยียดความรู้สึกผิด คือ อีกหนึ่งวิธีการชักจูงทางจิตวิทยาที่ส่งผลเชิงลบ เป็นวิธีที่ใช้ความรู้สึกผิดของผู้อื่นมาเป็นเครื่องมือกดดัน เพื่อให้อีกฝ่ายเปลี่ยนแปลงวิธีคิด อารมณ์ การกระทำ ผ่านการสื่อสาร หรือ การแสดงออก เพื่อควบคุมพฤติกรรมของอีกฝ่าย ให้ถูกใจตนเองมากที่สุด อาจเกิดขึ้นโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ได้ แต่ถือว่าเป็นการล่วงละเมิดทางอารมณ์รูปแบบหนึ่ง

มักเกิดขึ้นกับความสัมพันธ์ที่มีความใกล้ชิด เช่น พ่อแม่ลูก เพื่อนสนิท ความสัมพันธ์แบบคู่รัก เนื่องจากความสนิทสนมบางครั้งทำให้คนมักใส่ใจและเกรงใจกันมากขึ้น ทำให้ในบางเหตุการณ์เราจึงรู้สึกผิด ทั้งที่ความจริงแล้วยังไม่ทันได้ทำอะไรผิดเลย 

Guilt Trip สามารถแบ่งได้เป็น 4 ประเภท

1.การบังคับ คือ การใช้ความสัมพันธ์มาเป็นข้ออ้างเพื่อสร้างแรงกดดันทางจิตใจและอารมณ์ บีบบังคับอีกฝ่ายทางอ้อมด้วยอำนาจบางอย่างในความสัมพันธ์ ทำให้อีกฝ่ายต้องจำยอมเพราะ ไม่อยากเสียความสัมพันธ์นั้นไป เช่น ‘การโน้มน้าวให้มีเพศสัมพันธ์ด้วยการอ้างความเป็นคนรัก’ ‘การบังคับให้โดดเรียนไปด้วยกัน ก็ต้องทำเพราะไม่อยากเสียความเป็นเพื่อนไป’

2.เลี่ยงการเผชิญหน้ากับปัญหา ในหลายความสัมพันธ์หากมีปัญหาหรือทะเลาะกัน มักจะมีฝ่ายหนึ่งที่ยกเรื่องอื่นขึ้นมาเพื่อเป็นข้ออ้าง ให้อีกฝ่ายหยุดทะเลาะหรือเงียบไปก่อน เช่น ‘อย่าเพิ่งคุยกันเรื่องนี้ แค่นี้ก็เหนื่อยมากแล้ว’ โดยปล่อยให้ปัญหาค้างคาอยู่ในความรู้สึกอีกฝ่าย

3.การสั่งสอนทางศีลธรรม คือ รูปแบบการพยายามเปลี่ยนพฤติกรรมของอีกฝ่ายให้เหมือนตัวเอง พยายามให้สิ่งที่อีกฝ่ายทำกลายเป็นเรื่องที่ผิด และ แสดงออกว่าสิ่งที่ตัวเองทำอยู่เป็นเรื่องที่ถูกต้อง เช่น ‘การบอกคนอื่นว่า แม้จะทำงานเสร็จเร็วก็ห้ามกลับก่อน เพราะตัวเองยังรอกลับพร้อมคนอื่นได้’ ‘ถ้าแกตัดสินใจแบบนั้น ฉันคงเสียใจที่เลี้ยงลูกให้เป็นแบบนี้’

4.ทำให้อีกฝ่ายเห็นใจ ในบางความสัมพันธ์หรือบางคนอาจจะเลือกทำร้ายตัวเอง เพื่อรั้งให้อีกฝ่ายยังอยู่ด้วย โดยพยายามยัดเยียดให้อีกฝ่ายรู้สึกผิดที่ทำให้ตัวเองเจ็บ เช่น “อย่าทิ้งเราไปได้ไหม ถ้าเธอไป เราจะทำร้ายตัวเอง” แม้วิธีนี้จะได้ผลบ้างไม่ได้ผลบ้าง แต่ก็เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้เกิดความสัมพันธ์เป็นพิษหรือ Toxic Relationship ตามมา

ทำไมหลายคนต้องยอมทำตามการ Guilt Trip ?

1.“ความรู้สึกผิดสามารถเป็นเครื่องมือที่เลวร้ายที่สุดของคนเห็นแก่ตัว ที่ใช้ความเมตตาและความเห็นอกเห็นใจของคุณเพื่อให้ได้รับความชอบธรรมจากคุณ พวกเขาจะทำให้คุณตอบตกลง เมื่อคุณต้องการปฏิเสธ” แมรี่ จอย (Mary Joye) ที่ปรึกษาด้านสุขภาพจิต กล่าวพร้อมเสริมว่า อาการรู้สึกผิดนั้นสามารถตอบได้ในเชิงชีววิทยาเกี่ยวกับระบบร่างกายที่เกี่ยวเนื่องกับเส้นประสาทวากัส เป็นระบบประสาทที่กระตุ้นเมื่อมีปฏิกิริยาทางอารมณ์ ทำให้ตอนคุณรู้สึกผิด เส้นประสาทนี้จะส่งสัญญาณให้คุณรู้สึกตึงที่ไหล่และคอ หัวใจจะเต้นรัว หรือ คลื่นไส้ออกมาได้ ร่างกายคุณยังทำอะไรไม่ถูก ใจคุณเลยยากที่จะปฏิเสธความต้องการของเขา

2.“เรามักจะรู้สึกผิดเมื่อเราพูดว่า ‘ไม่’ กับใครบางคน หรือ ปฏิเสธคำขอร้องจากเขา สิ่งสำคัญคือ คุณต้องเรียนรู้วิธีปฏิเสธ และ ไม่รู้สึกผิดในการแคร์ตัวเองก่อน ลึกๆ คุณอาจจะอยากอยู่บ้าน ดูทีวี หรือ ผ่อนคลายจิตใจ แต่บ่อยครั้งที่เลือกทุบตีตัวเอง แล ะรู้สึกว่าไม่ควรปฏิเสธ คิดแทนคนอื่นว่าคนนี้กำลังผิดหวัง คนนั้นกำลังเจ็บปวด” ดร.แคนเดซ วี เลิฟ (Candace V. Love) นักจิตวิทยาคลินิก และอธิบดีประจำ North Shore Behavioral Medicine กล่าว

วิธีรับมือจาก Guilt Trippers

1.ความกล้าเผชิญหน้ากับความจริง กล้าบอกปัญหาที่เกิดขึ้นไปตามตรง ว่าพฤติกรรมเหล่านั้นสร้างความไม่พอใจ หรือ ไม่สบายใจ ให้กับเราและผู้อื่นอย่างไรบ้าง

2.พยายามชี้ให้เขาเห็นถึงผลเสียที่จะเกิดขึ้นต่อความสัมพันธ์ในระยะยาว พฤติกรรมของพวกเขาจะสร้างความไม่พอใจและความห่างเหินในภายหลัง และในอีกมุมหนึ่งต้องรับฟังเหตุผลด้วยว่าเขาทำไปเพื่ออะไร

3.ในบางครั้งอาจเกิดจากความไม่ตั้งใจของอีกฝ่าย ดังนั้นหากเราเข้าใจเขามากขึ้นแล้วแต่ไม่คล้อยตาม ต้องมีขอบเขตและเหตุผลที่ชัดเจน เพื่อที่จะสามารถหาทางออกร่วมกันได้ 

4.เมื่อไรที่รู้ตัวว่ากำลังตกอยู่ในสถานการณ์ที่อึดอัดมากจนเกินไป ให้ถอยออกมา เป็นวิธีการปกป้องตัวเอง แล้วค่อยหาวิธีทำความเข้าใจเขา หากรับมือไม่ไหวจริง ๆ จงถอยออกมา รักตัวเองให้มาก อย่าให้ตัวเองต้องทนอยู่ในความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ