“ใต้เท้า” คำเก่าคุ้นหูที่มีที่มายาวนานกว่า 2,000 ปี

ดิฉันเชื่อว่าหลายท่านที่เคยชมละครพีเรียดหรืออ่านวรรณกรรมโบราณ คงเคยได้ยินคำว่า “ใต้เท้า” ผ่านหูมาบ้าง แม้ปัจจุบันจะไม่ใช่คำที่เรานิยมใช้กันในชีวิตประจำวันแล้วก็ตาม แต่ก็ยังเป็นคำที่มีความไพเราะและให้ความรู้สึกถึงความเคารพยกย่องอย่างสูง

เมื่อไม่นานนี้ ดิฉันได้อ่านบทความเกี่ยวกับที่มาของคำว่า “ใต้เท้า” แล้วรู้สึกทึ่งมาก จึงอยากนำมาเล่าสู่กันฟังค่ะ

คำว่า “ใต้เท้า” ที่เราเคยได้ยินกันนั้น แท้จริงแล้วรับอิทธิพลมาจากภาษาจีนโบราณ โดยแปลมาจากคำว่า “จู๋เซี่ย” (足下) ซึ่งหมายถึง “คนที่อยู่ใต้เท้า” ฟังดูอาจเหมือนเป็นการกดตนเองให้ต่ำลง แต่ในความเป็นจริงแล้ว เป็นการแสดงความเคารพอย่างสูงต่อบุคคลที่มีตำแหน่งหรือฐานะสูงกว่านั่นเอง

ในสมัยราชวงศ์จีนโบราณ ขุนนางจะไม่กล้าเอ่ยนามกษัตริย์โดยตรง ด้วยเหตุผลด้านธรรมเนียมและความเคารพ จึงใช้คำว่า “จู๋เซี่ย” แทน ซึ่งหมายถึงคนที่ยืนอยู่ใต้พระบัลลังก์ หรือใกล้ชิดพระองค์ที่สุด (อย่างมหาดเล็ก) เพื่อสื่อถึงพระเจ้าแผ่นดินอย่างอ้อม ๆ

ไทยเราได้รับคำนี้มาและใช้เรียกผู้ใหญ่ ข้าราชการชั้นสูง หรือบุคคลที่ควรแก่การยกย่อง ตั้งแต่สมัยโบราณ โดยยังรักษาน้ำเสียงแห่งความเคารพไว้อย่างชัดเจน

นอกจากนี้ ยังมีคำอื่นในภาษาจีนโบราณที่ใช้ในบริบทคล้ายกัน เช่น

ปี้เซี่ย (陛下) แปลว่า ใต้บันไดพระราชวัง

เตี้ยนเซี่ย (殿下) แปลว่า ใต้ปราสาท

เก๋อเซี่ย (阁下) แปลว่า ใต้หอ

คำเหล่านี้ล้วนหมายถึงตำแหน่งสูงส่ง เป็นสรรพนามที่ใช้เรียกกษัตริย์ เจ้าชาย หรือขุนนางใหญ่ และหลายคำก็ถูกแปลงมาเป็นราชาศัพท์ในภาษาไทย เช่น ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท หรือ ฝ่าบาท ที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้คำว่า “ใต้เท้า” จะมีความหมายว่าอยู่ต่ำกว่า แต่กลับใช้แสดงความยกย่องผู้ที่สูงส่งกว่า เป็นวัฒนธรรมที่สะท้อนให้เห็นว่า “ความนอบน้อม” คือคุณค่าที่มีมาแต่โบราณ และยังสืบทอดอยู่ในภาษาจนถึงปัจจุบัน

หากท่านใดสนใจเรื่องราวภาษาไทยและภาษาจีนโบราณ ดิฉันขอแนะนำให้ลองหาอ่านบทความเรื่อง “ใต้เท้า” มาจากไหน? ของคุณธนกฤต ก้องเวหา เผยแพร่โดยนิตยสารศิลปวัฒนธรรมค่ะ😊