“สงครามน้ำ” กำลังก่อตัวในตะวันออกกลางหรือไม่? เมื่อทรัพยากรที่มนุษย์ขาดไม่ได้ กำลังถูกจับตามองในฐานะอาวุธของสงครามยุคใหม่

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งจากต่างประเทศ อ่านไปก็อดคิดตามไม่ได้ เพราะเรื่องราวที่กำลังเกิดขึ้นในตะวันออกกลาง อาจสะท้อนให้เห็นความจริงบางอย่างที่หลายคนไม่เคยคาดคิดมาก่อน ว่าในสงครามยุคใหม่ สิ่งที่มีค่ามหาศาลอาจไม่ได้มีเพียงน้ำมันหรืออาวุธยุทโธปกรณ์เท่านั้น แต่อาจรวมถึง “น้ำ” ซึ่งเป็นทรัพยากรพื้นฐานที่สุดของชีวิตมนุษย์

ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา หากพูดถึงความขัดแย้งในตะวันออกกลาง หลายคนมักนึกถึงเรื่องน้ำมันเป็นอันดับแรก เพราะภูมิภาคนี้ถือเป็นแหล่งพลังงานสำคัญของโลก และเกี่ยวข้องกับการเมืองระหว่างประเทศมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะความตึงเครียดระหว่าง สหรัฐอเมริกา อิสราเอล และ อิหร่าน ที่มีทั้งการแข่งขันทางอำนาจและผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์

แต่เมื่อสถานการณ์ความขัดแย้งเริ่มขยายวงกว้าง นักวิเคราะห์บางส่วนเริ่มตั้งข้อสังเกตว่า นอกจากน้ำมันแล้ว ยังมีอีกหนึ่งทรัพยากรที่กำลังกลายเป็นจุดเปราะบางของภูมิภาคนี้ นั่นก็คือ “น้ำจืด”

ความจริงที่หลายคนอาจไม่ค่อยทราบก็คือ ประเทศในแถบอ่าวเปอร์เซียจำนวนมากแทบไม่มีแหล่งน้ำจืดตามธรรมชาติเลย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นทะเลทราย ฝนตกน้อย แม่น้ำก็มีจำกัด การดำรงชีวิตของผู้คนจึงต้องพึ่งพาเทคโนโลยีที่เรียกว่า การแยกเกลือออกจากน้ำทะเล หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อกระบวนการ desalination เพื่อผลิตน้ำจืดไว้ใช้ในประเทศ

ตัวเลขที่เปิดเผยออกมานั้นถือว่าน่าตกใจไม่น้อย เช่นใน คูเวต น้ำที่ประชาชนใช้ถึงเกือบทั้งหมดมาจากการแยกเกลือออกจากน้ำทะเล ส่วน โอมาน ก็มีสัดส่วนสูงมากเช่นกัน ขณะที่ ซาอุดีอาระเบีย และ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ก็ต้องพึ่งพาเทคโนโลยีนี้ในระดับสูง เพราะหากไม่มีโรงงานผลิตน้ำจืดเหล่านี้ เมืองใหญ่หลายแห่งในภูมิภาคก็อาจประสบปัญหาขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรงในเวลาไม่นาน

ด้วยเหตุนี้เอง โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำจึงกลายเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง และในอีกมุมหนึ่งมันก็กลายเป็น “จุดอ่อนทางยุทธศาสตร์” ที่ฝ่ายตรงข้ามสามารถใช้กดดันได้

มีรายงานหลายครั้งในช่วงที่ผ่านมาเกี่ยวกับเหตุการณ์โจมตีหรือเหตุไฟไหม้ใกล้กับท่าเรือและโรงไฟฟ้าสำคัญในภูมิภาค เช่นบริเวณ ท่าเรือเจเบล อาลี ในดูไบ ซึ่งอยู่ใกล้กับโรงงานผลิตน้ำจืดขนาดใหญ่ รวมถึงเหตุการณ์ใกล้โรงไฟฟ้าและโรงผลิตน้ำที่ Fujairah F1 Independent Water and Power Plant แม้เจ้าหน้าที่จะยืนยันว่าระบบยังคงทำงานได้ตามปกติ แต่เหตุการณ์เหล่านี้ก็ทำให้หลายฝ่ายเริ่มกังวลว่า โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำอาจกลายเป็นเป้าหมายในสงครามยุคใหม่

นักวิเคราะห์บางคนอธิบายว่ายุทธศาสตร์ของอิหร่านในช่วงนี้อาจเป็นการขยายความขัดแย้งออกไปในแนวราบ กล่าวคือแทนที่จะเผชิญหน้าทางทหารโดยตรงกับมหาอำนาจ ก็อาจเลือกโจมตีจุดที่สร้างแรงกดดันทางเศรษฐกิจและจิตวิทยาแก่ฝ่ายตรงข้าม ซึ่งโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำถือเป็นหนึ่งในจุดที่อ่อนไหวที่สุด

อย่างไรก็ตาม หลายฝ่ายก็เตือนว่าการโจมตีระบบน้ำถือเป็นเรื่องอันตรายอย่างยิ่ง เพราะอาจละเมิดหลักการของ อนุสัญญาเจนีวา ที่กำหนดว่าห้ามโจมตีโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับพลเรือน เช่น โรงพยาบาล ระบบไฟฟ้า หรือระบบน้ำ เนื่องจากผลกระทบจะตกอยู่กับประชาชนทั่วไปมากกว่าฝ่ายทหาร

ที่น่าสนใจก็คือ แม้แต่ อิหร่าน เองก็ไม่ได้มีสถานการณ์น้ำที่ดีนัก ผู้เชี่ยวชาญหลายคนระบุว่าประเทศกำลังเข้าใกล้ภาวะขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรง แม่น้ำหลายสายมีปริมาณน้ำลดลงอย่างเห็นได้ชัด เช่น แม่น้ำซายันเดห์รุด ขณะที่ทะเลสาบขนาดใหญ่ของประเทศอย่าง ทะเลสาบอูร์เมีย ก็แห้งลงอย่างน่ากังวล ปัญหานี้ยังเคยเป็นชนวนให้เกิดการประท้วงในหลายพื้นที่ของประเทศมาแล้ว

เมื่อมองภาพรวมทั้งหมด จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่นักวิเคราะห์บางคนจะเริ่มพูดถึงคำว่า “สงครามน้ำ” มากขึ้น เพราะในภูมิภาคที่ทรัพยากรน้ำมีจำกัดอย่างตะวันออกกลาง น้ำอาจมีความสำคัญไม่แพ้น้ำมันเลยก็ได้

ในอดีต โลกอาจเคยได้ยินคำว่า “สงครามน้ำมัน” อยู่บ่อยครั้ง แต่ในอนาคตข้างหน้า ความขัดแย้งบางส่วนอาจไม่ได้เกี่ยวกับพลังงานเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป หากแต่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรพื้นฐานของชีวิตมนุษย์อย่างแท้จริง

และหากวันหนึ่งน้ำถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือของการกดดันทางการเมืองหรือทางทหารอย่างจริงจัง โลกก็อาจต้องเผชิญกับความท้าทายรูปแบบใหม่ที่ซับซ้อนยิ่งกว่าเดิม เพราะสุดท้ายแล้ว ผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด ก็คือประชาชนธรรมดาที่ต้องใช้น้ำเพื่อดำรงชีวิตในทุก ๆ วันนั่นเอง.