ชั้นนอกของดาวพฤหัสมีกลิ่นเหมือนฉี่แมว ดาวอังคารเต็มไปด้วยสนิมและเชื้อรา นักวิทยาศาสตร์เผย “กลิ่นของจักรวาล”

นักวิทยาศาสตร์กำลังพยายามไขความลึกลับขององค์ประกอบของจักรวาลโดยการวิเคราะห์กลิ่นต่างๆ ในอวกาศ ตั้งแต่ดาวเคราะห์เพื่อนบ้านของโลกไปจนถึงกาแล็กซีที่อยู่ห่างไกลออกไปหลายร้อยปีแสง

เมื่อไม่นานมานี้ มารินา บาร์เซนิลลา นักศึกษาปริญญาเอกสาขาชีววิทยาดาราศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเวสต์มินสเตอร์ในลอนดอน ได้นำกลิ่นจักรวาลเหล่านี้มาสร้างสรรค์ใหม่อีกครั้งในนิทรรศการพิเศษล่าสุด "Space: Could life exist beyond Earth?" ที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในลอนดอน เธอชี้ให้เห็นว่าตั้งแต่กลิ่นเหม็นของไข่เน่าไปจนถึงกลิ่นหวานของอัลมอนด์ ความหลากหลายของกลิ่นในอวกาศนั้นอยู่เหนือจินตนาการ กลิ่นเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสเท่านั้น แต่ยังเป็นเบาะแสสำคัญในการตีความองค์ประกอบทางเคมีของจักรวาลอีกด้วย

ตามที่BBC รายงาน ว่า “เมฆน้ำแข็งแอมโมเนียที่อยู่บนสุดมีกลิ่นเหมือนปัสสาวะแมว” นักวิทยาศาสตร์ผู้นี้ซึ่งเป็นนักออกแบบน้ำหอมอธิบายว่า เมื่อเจาะลึกลงไปในดาวพฤหัสบดี จะพบกับไฮโดรเจนซัลไฟด์ ซึ่งเป็นส่วนผสมอันร้ายแรงของแอมโมเนียและกำมะถัน จากนั้นแถบเมฆลายทางของดาวพฤหัสบดีอาจประกอบด้วยฟอสฟอรัสและโมเลกุลโคพอลิเมอร์ "โทลิน" ซึ่งทำให้ทั้งดาวมีกลิ่นเหมือนน้ำมันเบนซินและกระเทียมในเวลาเดียวกัน

ประการแรก ในสภาพแวดล้อมของอวกาศที่ไม่มีน้ำหนัก กลิ่นที่ส่งผ่านนั้นแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากบนโลก นักบินอวกาศคนแรกของอังกฤษ เฮเลน ชาร์มัน เคยเล่าถึงประสบการณ์ของเธอในสถานีอวกาศเมียร์เมื่อปี 1991 ว่า "กลิ่นของอาหารร้อนจะไม่ลอยขึ้นมาจากจานในสภาวะไร้น้ำหนัก คุณต้องเอาจมูกไปใกล้บรรจุภัณฑ์จึงจะได้กลิ่น" แต่หลังจากเดินทางในอวกาศ นักบินอวกาศหลายคนรายงานว่าได้กลิ่นโลหะพิเศษ ซึ่งทำให้นึกถึงกลิ่นการเชื่อมที่ได้กลิ่นเมื่อเดินผ่านร้านซ่อมรถในวัยเด็ก เมื่อเอาตัวอย่างวัสดุจากอวกาศที่สัมผัสกับสภาพแวดล้อมของอวกาศกลับไปที่ห้องปรับอากาศ "กลิ่นโลหะในอวกาศ" ก็ปรากฏขึ้นมาด้วย นักบินอวกาศคนอื่นๆ อธิบายว่ากลิ่นนี้คล้ายกับกลิ่นของเนื้อไหม้ ดินปืน หรือสายไฟที่หลอมละลาย

“กลิ่นอวกาศ” ลึกลับนี้อาจเกิดจากสองสาเหตุ: เมื่อออกซิเจนอะตอมเดี่ยวเกาะติดกับพื้นผิวของชุดอวกาศ มันจะรวมตัวกับออกซิเจนเพื่อสร้างโอโซนหลังจากกลับถึงห้องโดยสาร อีกความเป็นไปได้คือ นักบินอวกาศอาจสูดดมโมเลกุล “โพลีไซคลิกอะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน” (PAH หรือ PAHs) ที่ปล่อยออกมาจากดาวฤกษ์ที่กำลังจะตาย โมเลกุลเหล่านี้ที่ล่องลอยอยู่ในจักรวาลเป็นวัตถุดิบที่ก่อให้เกิดดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ดวงใหม่

ด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีการสังเกตการณ์ ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์สามารถ "ดมกลิ่น" องค์ประกอบของบรรยากาศบนดาวเคราะห์นอกระบบได้แล้ว ทีมงานของ Subhajit Sarkar นักฟิสิกส์ดาราศาสตร์จากมหาวิทยาลัยคาร์ดิฟฟ์ในสหราชอาณาจักร ตรวจพบ "ไดเมทิลซัลไฟด์" ในปริมาณสูงบนดาวเคราะห์นอกระบบ K2-18b ซึ่งอยู่ห่างจากโลก 120 ปีแสง ผ่านกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เวบบ์ (JWST) โมเลกุลนี้ซึ่งส่วนใหญ่ผลิตโดยสิ่งมีชีวิตในทะเลบนโลก แสดงให้เห็นว่า "ดาวเคราะห์มหาสมุทร" นี้อาจมีสิ่งมีชีวิตอยู่

“ที่น่าสนใจคือ กลิ่นต่างๆ ของจักรวาลมีอยู่รอบตัวเราจริงๆ” บาสซานิลลายกตัวอย่าง บรรยากาศของไททัน ซึ่งเป็นดาวบริวารของดาวเสาร์มีกลิ่นเหมือนอัลมอนด์หวานผสมกับน้ำมันเบนซินและปลาเน่า ส่วนเมฆโมเลกุลที่ใจกลางทางช้างเผือกก็ส่งกลิ่นราสเบอร์รี่ผสมน้ำยาล้างเล็บออกมา กลิ่นของดาวอังคารที่จำลองขึ้นใหม่ในพิพิธภัณฑ์เป็นกลิ่นของสนิม ฝุ่น และกลิ่นอับชื้นจางๆ ซึ่งชวนให้นึกถึงความทรงจำในวัยเด็กของผู้เยี่ยมชมเกี่ยวกับโรงรถเก่าๆ หรือตู้หนังสือเก่าๆ ได้อย่างไม่คาดคิด

อย่างไรก็ตาม กลิ่นที่ซาบซึ้งใจที่สุดอาจเกิดขึ้นเมื่อนักบินอวกาศกลับมายังโลก กลิ่นที่ยังคงไม่สามารถลืมได้เมื่อลงจอดบนทุ่งหญ้าคาซัคจากนอกโลกในช่วงปลายเดือนพฤษภาคม ปี1991 กลิ่นของแคปซูลอวกาศที่บดขยี้พืชใบเขียวผสมกับความสดชื่นของดินหลังฝนตก ลอยเข้ามาทางช่องระบายอากาศ ทำให้ตระหนักได้อย่างลึกซึ้งว่า "นี่คือความรู้สึกที่ได้กลับบ้าน" ในจักรวาลอันกว้างใหญ่ ลมหายใจแห่งชีวิตที่ไม่เหมือนใครบนโลกอาจเป็น "สมบัติแห่งกลิ่น" ที่ล้ำค่าที่สุด