ย้อนรอยดราม่า MV LALISA

หากย้อนกลับไปในช่วงเดือนกันยายน ปี 2021 คงไม่มีใครไม่รู้จักเพลง LALISA ของนักร้องเกาหลีสัญชาติไทย แห่งค่าย YG Entertainment อย่าง Lisa Blackpink หรือ ลิซ่า ลลิษา มโนบาล ซึ่งเป็นเพลงเดี่ยวเพลงแรกของลิซ่า ที่บรรดา BLINK แฟน ๆ ของสาวลิซ่า รวมถึงคนไทยหลายคนก็ตั้งตารอการมาของเพลงนี้ตั้งแต่ที่มีการยืนยันแล้วว่าสาวลิซ่าได้ทำเพลงเดี่ยวจริง ๆ จนกระทั่งในวันที่ 10 กันยายน 2021 ก็ได้มีการปล่อยมิวสิกวิดีโอออกมาในช่องทางออนไลน์ของวง Blackpink เกิดเป็นกระแสฮือฮาเป็นอย่างมาก เพราะไม่มีใครคาดคิดว่าในมิวสิกวิดีโอเพลงของเกาหลีจะมีการใส่บรรยากาศความเป็นประเทศไทยเข้าไปด้วย

ตั้งแต่ช่วง 2.26 นาที มีการใส่ฉากปราสาทหินพนมรุ้งในจังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ขึ้นชื่อในจังหวัดบุรีรัมย์ บ้านเกิดของสาวลิซ่า และได้มีการใส่ชุดไทยประยุกต์ที่ออกแบบตัดเย็บโดยคุณหมู ASAVA โดยเฉพาะเครื่องประดับศีรษะรัดเกล้ายอดที่นำไปประยุกต์ใหม่เป็นที่ถูกใจของคนไทยอย่างมาก โดยคอนเซ็ปต์นี้เป็นความตั้งใจของสาวลิซ่าที่ต้องการจะสื่อถึงตัวตน สื่อถึงประเทศไทยที่เป็นบ้านเกิด 

แต่ก็ใช่ว่าจะมีแต่คนที่ชื่นชอบ เพราะหลังจากที่มีภาพถ่ายและมิวซิกวิดีโอปล่อยออกมาในโลกออนไลน์ ก็มีคนไทยบางกลุ่มออกมาวิพากษ์วิจารณ์ว่าไม่เหมาะสม อาจทำลายวัฒนธรรมของชาติ มองว่าชฎา(รัดเกล้ายอด)เป็นเครื่องสูงที่ไม่ควรนำมาใส่ จนมีนักวิชาการ ครูบาอาจารย์ ออกมาพูดถึงกรณีนี้กันอย่างกว้างขวาง โดยส่วนใหญ่มีความคิดไปในทิศทางเดียวกันว่าไม่ได้เสียหายอะไร เพราะมีการประยุกต์จนไม่เหลือเคล้าของงานประเพณีและยังนำไปใช้อย่างเหมาะสม ทั้งยังเป็นการส่งเสริมความเป็นไทย ทำให้คนทั่วโลกรู้จักประเทศไทยมากขึ้น

ละครพระ(อิเหนา) ละครนาง(บุษบา) จากคณะละคร Prince Theater สมัยรัชกาลที่ 5

หากพูดถึงเครื่องประดับศีรษะของไทย หลายคนก็มักจะติดปากกับคำว่า ชฎา แต่ในความเป็นจริงนั้น เครื่องประดับศีรษะของไทยเรียกว่าชฎาได้ไปหมดทุกอย่าง เพราะชฎาเป็นเครื่องประดับศีรษะที่มียอดแหลม มีกรรเจียก หรือ จอนหู ตัวเรือนมีกรอบหน้า มีมาลารักร้อยคาดทับผ้าจีบ มีกระจังตาอ้อยล้อมเป็นวงกลม เป็นฐานสูงขึ้นไปรองรับเกี้ยวยอดที่เป็นยอดด้านบน วิธีการใส่จะใส่สวมครอบศีรษะได้เลย ลักษณะนี้จึงจะเป็นชฎา หากเป็นเครื่องสูงหรือเครื่องราชกกุธภัณฑ์มีชื่อเรียกว่า พระมหาพิชัยมงกุฎ

พระมหาพิชัยมงกุฎ

หากเป็นเครื่องประดับในการแสดงจะเรียกว่า ชฎาพระ เพราะเครื่องประดับที่เรียกว่าชฎานั้น จะใช้สำหรับตัวละครบทบาทตัวพระเท่านั้น 

หากเป็นตัวละครบทบาทตัวนางจะสวมใส่ มงกุฎนาง ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับชฎา แต่จะมีกระบังหน้า บนกระบังหน้าประดับด้วยดอกไม้ไหว ตัวเรือนถัดจากมาลารักร้อยที่คาดทับผ้าจีบจะทำเป็นสาแหรกยึดกับฐานของเกี้ยวยอดด้านบน

สำหรับเครื่องประดับศีรษะที่สาวลิซ่าสวมใส่จนเกิดการวิพากย์วิจารณ์ว่าไม่เหมาะสมนั้น เรียกว่า รัดเกล้ายอด เป็นเครื่องประดับศีรษะสำหรับการแสดงนาฏศิลปเท่านั้น ไม่ใช่เครื่องสูง หรือเครื่องราชกกุธภัณฑ์ และไม่ใช่เครื่องประดับที่ใช้กันในชีวิตจริง นิยมใช้เป็นเครื่องประดับศีรษะของบทบาทตัวนางกษัตริย์ชั้นสูงในแสดงละคร แต่ถ้าเป็นในการแสดงโขนนั้นจะใช้กับบทบาทตัวนางกษัตริย์ชั้นรอง

คุณครูเสงี่ยม นาวีเสถียร (ท่านผู้หญิง อนินทิตา อาขุบุตร)

นางละครหลวงในสมัยรัชกาลที่ 6 คนไทยรู้จักกันในนาม นางสาวสุวรรณ นางเอกภาพยนต์คนแรกของประเทศไทย

ความแตกของรัดเกล้ายอดกับชฎาพระ มงกุฎนาง อยู่ตรงที่รัดเกล้ายอดนั้นจะสวมวางอยู่บนศีรษะเฉย ๆ เลยไม่ได้ จะต้องใช้เชือกควั่นมัดรั้งให้แนบสนิทไว้กับศีรษะตามชื่อที่เรียกว่า รัดเกล้า โดยตัวเรือนรัดเกล้านั้นจะเป็นลักษณะวงกลม ทำเป็นมาลารักร้อยคาดทับผ้าจีบ หากเป็นรัดเกล้ายอด ก็จะทำสาแหรกยึดระหว่างตัวเรือนรัดเกล้ากับเกี้ยวยอด หรือ พระเกี้ยวยอดด้านบน เป็นที่มาของชื่อ รัดเกล้ายอด หากเป็นรัดเกล้าเปลว ในมาลารักร้อยจะทำเป็นฐานยกสูงแทนลักษณะของเกี้ยวกลม หรือ พระเกี้ยว มีกระจังตาอ้อยประดับโดยรอบ แล้วเสียบปีกปักหรือกนกปัก ลายกนกเปลว เป็นที่มาของชื่อ รัดเกล้าเปลว ในการแดงนาฏศิลป์ เวลาจะตั้งรัดเกล้า จะต้องเริ่มจากการสวมช้องผมหรือวิกผม หวีแสกกลางเรียวว่า แหวกม่าน แล้วหวีเก็บไรผมให้เรียบแล้วมัดรวบผมไว้ที่ท้ายทอยลักษณะหางม้า ต่อไปรัดจอนหูให้แนบกับศีรษะบริเวณขมับ แล้วตั้งรัดเกล้าในได้ระดับกลางศีรษะพอดี โยงเชือดควั่นผ่านจอนหูมามัดรวบไว้ที่ตีนผมด้านหลังบริเวณท้ายทอย แล้วจึงสวมช้องผมทับเพื่อปิดเชือกควั่น

รัดเกล้ายอดของคณะละคร Prince Theater 

เครื่องประดับประเภทรัดเกล้านี้มีหลักฐานการใช้งานปรากฎมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา พบได้ตามภาพจิตรกรรมฝาผนัง ภาพจิตรกรรมบนตู้พระไตรปิฎก หรือภาพจิตรกรรมในสมุดไท ซึ่งในรูปจิตรกรรมเหล่านั้นจะเป็นรัดเกล้าเปลว

เครื่องประดับศีรษะรัดเกล้าเปลวในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินตร์ตอนต้น

สันนิษฐานกันว่ารัดเกล้าเปลวนั้นถูกประดิษฐ์ขึ้นมาใช้งานก่อนรัดเกล้ายอด ดัดแปลงมาจากการสวมเกี้ยว พระเกี้ยวครอบจุกมวยผมกลางกระหม่อม แล้วสวมมงคลย่นซึ่งเป็นสายสิญจน์นำมาขดเป็นวงกลมสวมรอบศีรษะในเวลาทำพิธีโกนจุก หรือทำพิธีโสกันต์ในชั้นเจ้านาย

ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ สันนิษฐานกันว่าน่าจะเป็นในช่วงสมันรัชกาลที่ 4 ที่มีการประดิษฐ์รัดเกล้ายอดขึ้นมาโดยดัดแปลงมาจากการสวมพระเกี้ยวยอดครอบจุกหรือมวยผมกลางกระหม่อม แล้วสวมมงคลย่นซึ่งเป็นสายสิญจน์นำมาขดเป็นวงกลมสวมรอบศีรษะ ในพระราชพิธีโสกันต์ของเจ้านายในระดับชั้นเจ้าฟ้า

และในสมัยรัชกาลที่ 4 นั้นเองที่ทรงขอสงวนการใช้รัดเกล้ายอดให้มีแต่คณะละครในพระองค์ แต่ให้หลังจากนั้นมาไม่นาน รัดเกล้ายอดก็ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องประดับในการแสดงทั้งในวังและนอกวัง ทั้งละครเจ้านาย ขุนนาง หรือแม้แต่คณะละครชาวบ้าน ซึ่งในปัจจุบันก็ได้บัญญัติให้รัดเกล้ายอดเป็นเครื่องประดับสำหรับบทบาทของตัวนางกษัติรย์ชั้นสูงของการแสดงละครทุกประเภท รวมไปถึงละครนอกที่แสดงกันอย่างโลดโผน

ในฐานะของคนเรียนด้านนาฏศิลป์ เป็นนักแสดงนาฏศิลป์โขน ละคร ในกรณีของลิซ่านี้ ส่วนตัวเห็นว่าไม่ได้เป็นการทำลายขนบธรรมเนียมอะไร เนื่องจากได้มีการประยุกต์ดัดแปลงไปจากงานแบบแผนประเพณี และในมิวสิกวิดีโอการไม่ได้มีการแสดงท่าทางอะไรหรือแต่งกายด้วยชุดที่ไม่เหมาะสม ทั้งความวิตกกังวลว่าเป็นการนำเครื่องสูงมาใช้งาน ขอย้ำอีกครั้งว่า รัดเกล้ายอด ไม่ใช่เครื่องสูง ไม่ใช่เครื่องราชกกุธภัณฑ์ ไม่ใช่เครื่องประดับที่สวมใส่กันในชีวิตจริง แต่เป็นเครื่องประดับศีรษะที่ดัดแปลงมาเพื่อใช้ในการแสดง