ท้องผูกเรื้อรังส่งผลต่อผิวพรรณและสุขภาพอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ผ่านไปหลายวันแล้วยังไม่ถ่าย ท้องก็อืด กางเกงตัวเดิมเริ่มแน่น พอส่องกระจกเห็นสิวขึ้นหรือหน้าดูหมอง ก็อดสงสัยไม่ได้ว่าอุจจาระที่ค้างอยู่กำลังส่งผลถึงผิวหรือเปล่า

การขับถ่ายของแต่ละคนมีจังหวะต่างกัน การไม่ถ่ายทุกวันจึงไม่ได้หมายความว่าท้องผูกเสมอไป แต่ถ้าถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ อุจจาระแข็งเป็นก้อน ต้องเบ่งมาก เจ็บเวลาถ่าย หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด อาการเหล่านี้เข้าข่ายท้องผูกได้ แม้บางคนจะยังเข้าห้องน้ำเกือบทุกวันก็ตาม

ยังไม่มีหลักฐานว่าอุจจาระที่ค้างอยู่ปล่อยสารพิษเข้าสู่ร่างกายจนทำให้ผิวหมองหรือเกิดสิว โรงพยาบาล St George’s ในสหราชอาณาจักรระบุว่า ไม่มีหลักฐานว่าสารพิษรั่วจากลำไส้ไปยังส่วนอื่นของร่างกายเพราะท้องผูก ส่วนสิวเกี่ยวข้องกับการอุดตันของรูขุมขน ความมัน เซลล์ผิว และปัจจัยอื่นอย่างฮอร์โมนหรือยาบางชนิด จึงไม่ควรเหมารวมว่าสิวเกิดจากการถ่ายไม่ออก

ถึงผิวกับการขับถ่ายจะเปลี่ยนไปพร้อมกัน ก็ยังบอกไม่ได้ว่าอย่างหนึ่งเป็นต้นเหตุของอีกอย่าง หากมีสิวหรือปัญหาผิวที่รบกวนใจ ควรดูแลตามอาการและปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรได้ ส่วนการซื้อผลิตภัณฑ์ล้างลำไส้เพื่อหวังขับสารพิษออกทางผิว ไม่มีเหตุผลรองรับจากคำอธิบายข้างต้น

ปัญหาที่ต้องระวังคือผลต่อการขับถ่ายโดยตรง เมื่ออุจจาระเคลื่อนผ่านลำไส้ช้า น้ำถูกดูดกลับมากขึ้น เนื้ออุจจาระจึงอาจแข็งและถ่ายยาก เกิดอาการแน่นท้อง ท้องอืด หรือปวดขณะขับถ่ายได้ การเบ่งซ้ำ ๆ อาจทำให้เกิดริดสีดวงทวารหรือแผลปริที่ทวารหนัก ซึ่งทำให้เจ็บและมีเลือดออกได้

ในรายที่เป็นมากและปล่อยไว้นาน อุจจาระอาจแข็งค้างเป็นก้อนในลำไส้ส่วนปลาย เรียกว่าอุจจาระอัดแน่น พบได้โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่เคลื่อนไหวได้น้อย บางคนมีอุจจาระเหลวเล็ดออกมาอ้อมก้อนแข็ง จนเข้าใจผิดว่าท้องเสีย หากสงสัยภาวะนี้ควรพบแพทย์ และไม่ควรพยายามล้วงเอาก้อนอุจจาระออกเอง

สาเหตุของท้องผูกมีได้หลายอย่าง ตั้งแต่กินกากใยน้อย ดื่มน้ำน้อย ขยับตัวน้อย หรือกลั้นอุจจาระบ่อย ไปจนถึงผลจากยาบางชนิด เช่น ธาตุเหล็กและยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ รวมถึงโรคบางอย่างหรือปัญหาการทำงานของกล้ามเนื้อที่ช่วยขับถ่าย หากสงสัยว่าเป็นผลจากยาประจำ ควรคุยกับแพทย์ก่อนปรับหรือหยุดยา

เริ่มดูแลอย่างไรได้บ้าง สำหรับคนที่ไม่มีอาการอันตราย ลองค่อย ๆ เพิ่มผัก ผลไม้ ถั่ว และธัญพืชที่มีกากใย ดื่มน้ำให้เพียงพอตามความเหมาะสม และเพิ่มการเดินหรือกิจกรรมที่ทำได้สม่ำเสมอ การเพิ่มกากใยทีละน้อยช่วยลดโอกาสแน่นท้องจากการเปลี่ยนอาหารเร็วเกินไป หากแพทย์จำกัดปริมาณน้ำเพราะโรคประจำตัว ให้ทำตามคำแนะนำเดิม

เมื่อรู้สึกปวดถ่ายควรหาเวลาเข้าห้องน้ำ ไม่ต้องฝืนเบ่งนาน ๆ อาจลองใช้ที่วางเท้าเตี้ย ๆ ให้เข่าสูงกว่าสะโพกเล็กน้อย และจัดเวลาเข้าห้องน้ำให้เป็นกิจวัตร หากปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น เภสัชกรช่วยแนะนำยาระบายที่เหมาะสมได้ ส่วนคนที่เป็นบ่อยหรือเป็นมานานควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและวางแผนรักษา

ควรไปพบแพทย์ทันที หากท้องผูกร่วมกับปวดท้องตลอดเวลา อาเจียน ผายลมไม่ได้ มีไข้ มีเลือดออกจากทวารหนักหรือมีเลือดในอุจจาระ และควรรีบปรึกษาแพทย์หากน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจหรือพฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูแลด้วยยาระบายเอง

ท้องผูกเรื้อรังจึงควรได้รับการดูแลเพราะทำให้ไม่สบายตัวและอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้ผิวเปลี่ยนก่อนค่อยเริ่มแก้ การสังเกตความถี่ ลักษณะอุจจาระ อาการร่วม และยาที่ใช้ จะช่วยให้แพทย์หาสาเหตุได้ตรงขึ้น