10 ของใช้ในบ้านไทยสมัยก่อนมีไว้ทำอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนชั้นเก็บของในบ้านคุณตาคุณยาย อาจมีทั้งไม้หน้าตาคล้ายม้านั่ง หินกลมหนัก ๆ และภาชนะสานที่ดูไม่ออกว่าเอาไว้ทำอะไร บางชิ้นเคยอยู่ใกล้มือคนในบ้านแทบทุกวัน แต่เด็กรุ่นใหม่อาจไม่เคยเห็นตอนใช้งาน

ของเหล่านี้ช่วยทำงานตั้งแต่เตรียมอาหาร ตักน้ำ ไปจนถึงรีดเสื้อผ้า หลายอย่างใช้แรงมือและวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ปัจจุบันบางบ้านยังใช้อยู่ ขณะที่บางชิ้นพบได้ตามพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน

1. กระต่ายขูดมะพร้าว
หน้าตาคล้ายม้านั่งเตี้ย มีฟันเหล็กซี่เล็กติดอยู่ด้านหน้า คนใช้จะนั่งบนตัวไม้แล้วนำมะพร้าวผ่าซีกมาขูดให้เนื้อเป็นฝอย ก่อนนำไปคั้นกะทิ ตัวไม้บางชิ้นแกะเป็นรูปกระต่าย แต่บางพื้นที่ก็ทำเป็นสัตว์ชนิดอื่น หรือเรียกต่างกัน เช่น แมวขูดมะพร้าว

2. กระชอนไม้ไผ่
ภาชนะสานตาถี่ รูปร่างคล้ายตะกร้า ใช้กรองหรือคั้นกะทิให้แยกออกจากกากมะพร้าว เวลาเห็นวางเฉย ๆ อาจนึกว่าเป็นตะกร้าใส่ของ แต่ช่องสานของมันช่วยให้น้ำไหลผ่านได้

3. โม่หิน
ทำจากหินสองชิ้นประกบกัน ชิ้นบนมีรูตรงกลางสำหรับหยอดเมล็ดพืชผสมน้ำและมีด้ามให้หมุน ใช้บดข้าวหรือข้าวเหนียวเป็นแป้ง น้ำแป้งจะไหลออกมาตามร่องด้านล่าง ก่อนนำไปทำขนม

4. กระด้ง
ถาดไม้ไผ่สานทรงกลมแบน ใช้ตากเมล็ดพืชหรือฝัดข้าวแยกกากออก คนที่ชำนาญจะขยับกระด้งให้สิ่งที่ต้องการแยกเคลื่อนตัวออกจากกัน นอกจากงานข้าวแล้ว บางบ้านยังใช้ตากอาหารได้ด้วย

5. ทะนานข้าวสาร
ภาชนะตวงที่ทำจากกะลามะพร้าว ใช้ตักหรือตวงข้าวสารจากถังเพื่อนำไปหุง คำว่า “ทะนาน” ยังเป็นชื่อหน่วยตวงปริมาตรด้วย ของชิ้นเล็ก ๆ นี้จึงช่วยกะปริมาณข้าวก่อนมีถ้วยตวงแบบที่คุ้นตากัน

6. กระบวยกะลา
นำกะลามะพร้าวมาทำเป็นส่วนตัก แล้วต่อด้ามไม้ ใช้ตักน้ำดื่มหรือน้ำใช้จากโอ่งและภาชนะใบใหญ่ รูปร่างคล้ายทัพพี แต่มีแอ่งลึกพอให้ตักน้ำได้สะดวก

7. ครกไม้ตำข้าว
ครกไม้ขนาดใหญ่ใช้คู่กับสากยาว สำหรับตำข้าวเปลือกหรือซ้อมข้าว ต่างจากครกใบเล็กที่คุ้นตาในครัวซึ่งใช้ตำพริกแกงหรือตำส้มตำ งานตำข้าวต้องอาศัยทั้งแรงและจังหวะในการยกสาก

8. เตารีดถ่าน
ก่อนเสียบปลั๊กรีดผ้าจะเป็นเรื่องคุ้นเคย มีเตารีดโลหะที่เปิดฝาใส่ถ่านร้อนลงไป ความร้อนส่งผ่านฐานเตารีดให้ผ้าเรียบ ตัวเตามีน้ำหนักมากและต้องระวังความร้อน ส่วนด้ามไม้อยู่ด้านบนสำหรับจับ

9. เชี่ยนหมาก
เป็นภาชนะสำหรับจัดเครื่องกินหมาก ข้างในอาจมีเต้าปูน ตลับหมาก ยาเส้น และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง บางบ้านใช้ในครัวเรือนหรือจัดไว้รับแขก เชี่ยนหมากมีหลายแบบ ทั้งชนิดสานและชนิดทำจากโลหะ

10. ที่กดขนมปลากริมหรือลอดช่อง
บางแห่งทำเป็นแผ่นไม้เจาะรู บางแบบใช้กะลามะพร้าวเจาะรู ผู้ทำขนมกดแป้งผ่านช่องให้ตกลงไปเป็นเส้น รูที่เห็นจึงมีหน้าที่กำหนดลักษณะของขนม ไม่ได้เจาะไว้เพื่อระบายน้ำเพียงอย่างเดียว

ของใช้แต่ละบ้านอาจต่างรูปทรงและชื่อเรียกตามพื้นที่ ถึงบางชิ้นจะถูกเครื่องมือสมัยใหม่แทนที่ แต่หากเจอของจริงในบ้านหรือพิพิธภัณฑ์ ก็พอดูร่องรอยได้ว่าแต่ละชิ้นเคยช่วยคนทำงานอย่างไร