ทำไมมิจฉาชีพจึงใช้เรื่องทำบุญหลอกคนบริจาค

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพสุนัขบาดเจ็บปรากฏขึ้นบนหน้าจอ ตามด้วยข้อความขอค่ารักษาด่วนและเลขบัญชีรับบริจาค ใต้โพสต์มีคนส่งกำลังใจ มีคนแชร์ต่อ และมีคนบอกว่าโอนเงินไปแล้ว

คนที่เห็นโพสต์อาจคิดเพียงว่า ถ้าช่วยได้สักนิดก็คงดี เงินไม่กี่ร้อยบาทอาจช่วยให้สัตว์ตัวหนึ่งได้พบหมอ แต่หลังจากโอนไปแล้ว ผู้บริจาคจะรู้ได้อย่างไรว่าเงินถึงมือคนช่วยเหลือจริง

กลลวงทำบุญอาศัยเรื่องเดือดร้อนที่จับต้องได้ ความเร่งด่วน และความน่าเชื่อถือที่สร้างขึ้น คนร้ายอาจนำภาพจริงมาใช้ แต่เปลี่ยนบัญชีรับเงินเป็นของตัวเอง ความสงสารจึงถูกฉวยโอกาสได้ โดยที่ผู้บริจาคไม่ได้มีเจตนาผิดเลย

อย่างไรก็ดี ยังไม่มีข้อมูลที่ใช้ยืนยันได้ว่าคนไทยถูกหลอกเรื่องทำบุญง่ายที่สุดเมื่อเทียบกับชาติอื่น หรือความเสียหายจากกลลวงประเภทนี้รวมกันถึงร้อยล้านบาทเท่าไร การช่วยเหลือกันเป็นพฤติกรรมที่พบได้ทั่วโลก และการถูกหลอกเกิดขึ้นได้กับทุกคน

ทำไมภาพหนึ่งภาพถึงทำให้เราอยากช่วยทันที

เมื่อเห็นผู้ป่วยหรือสัตว์ที่มีชื่อ มีภาพ และมีเรื่องเล่า เราอาจนึกภาพความเดือดร้อนออกง่ายกว่าการอ่านตัวเลขกว้าง ๆ ความรู้สึกอยากช่วยจึงเกิดขึ้นได้เร็ว โดยเฉพาะเมื่อเรื่องนั้นใกล้กับประสบการณ์ของเรา เช่น คนเลี้ยงหมาเห็นภาพหมาที่ต้องรักษา หรือพ่อแม่เห็นเรื่องเด็กป่วย

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร PLOS ONE ปี 2567 รวมการทดลอง 5 ชุด ผู้เข้าร่วม 7,996 คน พบว่าการระบุตัวผู้เดือดร้อนมีผลต่อความรู้สึกของผู้เข้าร่วม แต่ในการศึกษาชุดนั้นไม่ได้ทำให้ยอดบริจาคเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน จึงบอกไม่ได้ว่าการใช้ภาพกับชื่อจะทำให้คนโอนเงินมากขึ้นเสมอไป

ผลที่พอใช้ทำความเข้าใจได้คือ อารมณ์มีส่วนในการตัดสินใจให้ และคนร้ายอาจพยายามใช้ช่วงเวลาที่เราเป็นห่วง เร่งให้โอนก่อนตรวจสอบ แต่งานทดลองเรื่องการบริจาคไม่ได้พิสูจน์โดยตรงว่าเหยื่อถูกหลอกเพราะกลไกเดียวกันทุกกรณี

ภาพจริง ก็ไม่ได้แปลว่าบัญชีจริง

ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมเตือนว่าเพจปลอมอาจแอบอ้างเป็นมูลนิธิหรือองค์กรการกุศล บางรายนำภาพและข้อมูลของผู้เดือดร้อนจริงมาใช้ แล้วเปลี่ยนช่องทางรับบริจาคให้เข้าบัญชีของตนเอง ดังนั้นภาพที่ค้นเจอว่าเคยมีเหตุการณ์จริง จึงยังไม่พอจะยืนยันว่าโพสต์ที่เห็นเป็นของผู้รับบริจาคตัวจริง

ต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 ไทยพีบีเอสรายงานคำเตือนของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมถึงการแอบอ้างมูลนิธิ โรงพยาบาล และวัด รวมถึงการขอเงินช่วยผู้ป่วยหรือสัตว์บาดเจ็บ โดยใช้เรื่องเร่งด่วนและภาพที่ดูน่าเชื่อถือประกอบโพสต์

ยอดแชร์ คอมเมนต์ขอบคุณ หรือภาพกิจกรรมช่วยเหลืออาจทำให้เพจดูมีตัวตน แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าเงินทุกบาทไปถึงปลายทาง ส่วนบัญชีบุคคลธรรมดาก็ไม่ได้หมายความว่าโกงเสมอไป เพราะบางกรณีเจ้าตัวหรืออาสาสมัครอาจรับเงินเอง เพียงแต่ควรตรวจสอบให้ชัดขึ้นว่าเจ้าของบัญชีเกี่ยวข้องกับผู้ขอความช่วยเหลืออย่างไร

อีกวิธีที่พบได้คือเร่งให้รีบโอน เช่น อ้างว่าต้องจ่ายค่ารักษาภายในคืนนี้ หรือเหลือเงินอีกเพียงเล็กน้อย ข้อความเร่งด่วนอาจเป็นเรื่องจริงได้ จึงควรใช้เป็นเหตุให้ตรวจสอบกับโรงพยาบาล คลินิก หรือผู้ดูแลที่อ้างถึงโดยตรง ไม่ใช่ใช้เป็นหลักฐานว่าโพสต์นั้นจริง

ก่อนโอน ลองตรวจสอบจากช่องทางที่หาเอง

• ค้นหาชื่อองค์กรหรือโรงพยาบาล แล้วติดต่อเบอร์จากช่องทางทางการด้วยตัวเอง ถามว่ามีกรณีนี้และเปิดรับบริจาคผ่านบัญชีที่เห็นหรือไม่

• ตรวจชื่อบัญชีและเลขบัญชีกับช่องทางทางการของผู้รับบริจาค อย่าอาศัยภาพเอกสารหรือข้อความในโพสต์เพียงอย่างเดียว

• ลองค้นหารูปภาพย้อนกลับและดูวันที่เผยแพร่ หากเป็นภาพเก่าหรือมาจากคนละเหตุการณ์ ควรหยุดตรวจสอบต่อ แม้พบภาพต้นฉบับก็ยังต้องเช็กผู้รับเงิน

• หากต้องการช่วยค่ารักษา สอบถามโรงพยาบาลหรือคลินิกว่าสามารถชำระค่าใช้จ่ายผ่านช่องทางของสถานพยาบาลได้หรือไม่ และยืนยันรายละเอียดก่อนจ่าย

• ขอดูรายงานยอดรับและการใช้เงินเมื่อเหมาะสม พร้อมตรวจสอบจากข้อมูลหลายแหล่ง การมีรายงานช่วยให้ติดตามได้ แต่ไม่ได้รับประกันความถูกต้องทั้งหมด

ถ้าโอนไปแล้วและพบข้อสงสัย ให้รีบติดต่อธนาคารของตนเองทันที แจ้งรายละเอียดธุรกรรมเพื่อขอความช่วยเหลือ และแจ้งศูนย์ AOC โทร. 1441 รวมถึงแจ้งความกับตำรวจ เก็บสลิป ลิงก์โพสต์ ภาพหน้าจอ ชื่อบัญชี และบทสนทนาไว้เป็นหลักฐาน อย่ารอให้เพจปิดหรือแชตหายก่อนจึงเริ่มเก็บข้อมูล

การตรวจสอบอาจใช้เวลาเพิ่มไม่กี่นาที แต่ช่วยให้เงินที่ตั้งใจมอบมีโอกาสถึงคนหรือสัตว์ที่ต้องการความช่วยเหลือมากขึ้น ส่วนผู้ที่เคยถูกหลอกควรได้รับความช่วยเหลือในการติดตามเงินและดำเนินคดี ความรับผิดอยู่ที่คนหลอก ไม่ใช่คนที่อยากช่วย