ทำไมรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพจึงมอบที่นอร์เวย์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงต้นเดือนธันวาคม ชื่อของกรุงสตอกโฮล์มมักปรากฏคู่กับข่าวพิธีมอบรางวัลโนเบล แต่รางวัลหนึ่งกลับมีเส้นทางไปยังอีกเมืองหนึ่งในยุโรปเหนือ ทั้งที่ใช้ชื่อของผู้ก่อตั้งคนเดียวกัน

รางวัลนั้นคือ โนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งมีพิธีมอบที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์ ส่วนสาขาฟิสิกส์ เคมี สรีรวิทยาหรือการแพทย์ และวรรณกรรมมอบที่กรุงสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน เช่นเดียวกับรางวัลเศรษฐศาสตร์ในความทรงจำของอัลเฟรด โนเบล

เหตุผลที่สาขาสันติภาพอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของนอร์เวย์ เริ่มจากพินัยกรรมของอัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์ชาวสวีเดน เขากำหนดให้คณะกรรมการห้าคนที่รัฐสภานอร์เวย์เลือกเป็นผู้ตัดสินรางวัลนี้ ส่วนสาขาอื่นมอบหมายให้สถาบันในสวีเดนดูแล

โนเบลไม่ได้ทิ้งคำอธิบายไว้ว่าทำไมจึงเลือกคณะกรรมการนอร์เวย์ จึงไม่อาจฟันธงเหตุผลส่วนตัวของเขาได้ ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่ทราบคือ ในช่วงที่เขามีชีวิตอยู่ นอร์เวย์และสวีเดนรวมอยู่ภายใต้พระมหากษัตริย์องค์เดียวกัน ก่อนที่นอร์เวย์จะแยกเป็นราชอาณาจักรเอกราชในปี 1905

ใครเป็นคนเลือกรางวัล?

ผู้ตัดสินคือคณะกรรมการโนเบลนอร์เวย์ ซึ่งมีสมาชิกห้าคนที่รัฐสภานอร์เวย์แต่งตั้ง คณะกรรมการพิจารณาผู้ได้รับการเสนอชื่อและขอความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญ ก่อนตัดสินและประกาศผล โดยปกติประกาศรายชื่อในเดือนตุลาคม

การได้รับการเสนอชื่อยังไม่ได้หมายความว่าบุคคลหรือองค์กรนั้นได้รับรางวัล ผู้ที่เสนอชื่อต้องมีคุณสมบัติตามเกณฑ์ของมูลนิธิโนเบล และการตัดสินขั้นสุดท้ายเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการ

วันประกาศผลกับวันมอบรางวัลต่างกัน

พิธีมอบรางวัลสันติภาพตามธรรมเนียมจัดวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันถึงแก่อสัญกรรมของอัลเฟรด โนเบล ปัจจุบันสถานที่จัดคือศาลาว่าการกรุงออสโล และประธานคณะกรรมการโนเบลนอร์เวย์เป็นผู้มอบรางวัล

สถานที่จัดพิธีเปลี่ยนมาหลายครั้ง ช่วงปี 1905–1946 ใช้อาคารสถาบันโนเบลนอร์เวย์ ต่อมาใช้หอประชุมมหาวิทยาลัยออสโลระหว่างปี 1947–1989 และย้ายมาศาลาว่าการกรุงออสโลตั้งแต่ปี 1990

แม้จะเป็นรางวัลประจำปี แต่ก็มีบางปีที่ไม่ได้มอบรางวัล จึงควรแยกธรรมเนียมการจัดงานประจำปีออกจากข้อเท็จจริงว่ามีผู้ได้รับรางวัลทุกปี ส่วนการแยกพิธีระหว่างออสโลกับสตอกโฮล์มนั้นมีจุดเริ่มจากหน้าที่ที่โนเบลกำหนดไว้ในพินัยกรรม