10 อาชีพที่เลือนหายไปตามกาลเวลา ครั้งหนึ่งเคยสำคัญ แต่ปัจจุบันแทบไม่มีให้เห็นแล้ว

รู้หรือไม่ว่า ก่อนที่เทคโนโลยีจะเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน มนุษย์เคยมีอาชีพแปลกๆที่คนยุคปัจจุบันอาจนึกไม่ถึง บางงานเกี่ยวข้องกับการปลุกคนให้ตื่นตอนเช้า บางงานต้องคอยฟังเสียงเครื่องบินข้าศึกหรือแม้กระทั่งการจัดเรียงพินโบว์ลิ่งด้วยมือทุกครั้งหลังลูกบอลถูกโยน

เมื่อเวลาผ่านไป ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และการเปลี่ยนแปลงของสังคมทำให้งานเหล่านี้ค่อยๆลดบทบาทลง บางอาชีพถูกแทนที่ด้วยเครื่องจักร บางอาชีพเปลี่ยนรูปแบบไป และบางอาชีพกลายเป็นเพียงเรื่องราวทางประวัติศาสตร์

ลองย้อนเวลากลับไปทำความรู้จักกับ 10 อาชีพในอดีตที่ครั้งหนึ่งเคยมีความสำคัญ แต่ปัจจุบันแทบไม่มีให้เห็นในรูปแบบเดิมอีกแล้ว

10 อาชีพในอดีตที่เลือนหายไปตามกาลเวลา

1. ผู้จัดเรียงพินโบว์ลิ่ง (Pinsetter)

ก่อนที่สนามโบว์ลิ่งจะมีเครื่องจัดเรียงพินอัตโนมัติ ทุกครั้งที่ผู้เล่นโยนลูกบอลไปชนพินจนล้มลง จะต้องมีคนคอยเก็บ และจัดเรียงพินทั้ง 10 อันกลับเข้าที่ เพื่อให้ผู้เล่นสามารถเริ่มเกมรอบต่อไปได้

คนทำงานนี้เรียกว่า Pinsetter หรือ Pin Boy โดยส่วนใหญ่มักเป็นเด็กหนุ่มที่ทำงานอยู่บริเวณท้ายเลนโบว์ลิ่ง ต้องคอยเก็บพินที่ล้ม จัดเรียงใหม่ และส่งลูกบอลกลับไปให้ผู้เล่น เป็นงานที่ต้องใช้ความรวดเร็ว และความระมัดระวัง เพราะลูกโบว์ลิ่งมีน้ำหนักมาก และอาจเป็นอันตรายได้

ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาเครื่องจัดเรียงพินอัตโนมัติ งานดังกล่าวจึงค่อยๆถูกแทนที่ด้วยเครื่องจักร โดยเครื่อง Automatic Pinspotter เริ่มเปิดตัวในปี 1946 และได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายในช่วงทศวรรษ 1950

2. คนปลุกตอนเช้า (Knocker-upper)

ก่อนที่นาฬิกาปลุกจะกลายเป็นสิ่งของที่ทุกบ้านมีใช้ ในเมืองอุตสาหกรรมของอังกฤษเคยมีอาชีพที่เรียกว่า Knocker-upper หรือคนปลุกตอนเช้า

หน้าที่ของพวกเขาคือ เดินไปตามบ้านของลูกค้าที่ว่าจ้าง เพื่อปลุกให้ตื่นไปทำงานตรงเวลา โดยเฉพาะกลุ่มแรงงานโรงงาน และคนงานท่าเรือที่ต้องเริ่มงานตั้งแต่เช้ามืด

อุปกรณ์ที่ใช้มีตั้งแต่ไม้ยาวสำหรับเคาะหน้าต่าง ไปจนถึงหลอดเป่าถั่วหรือเมล็ดถั่วแห้ง เพื่อยิงให้กระทบกระจกหน้าต่างชั้นบน โดยไม่ต้องปีนขึ้นไปปลุกถึงห้องนอน อาชีพนี้มีความสำคัญในช่วงการปฏิวัติอุตสาหกรรมของอังกฤษ เพราะการไปทำงานสายอาจหมายถึงการถูกหักค่าจ้างหรือถูกลงโทษ เมื่ออุปกรณ์ปลุกแบบต่างๆเข้าถึงผู้คนมากขึ้น ความต้องการจ้างคนมาปลุกจึงค่อยๆลดลง

3. คนตัดน้ำแข็งจากธรรมชาติ (Ice Cutter)

ก่อนที่ตู้เย็น และระบบทำความเย็นสมัยใหม่จะแพร่หลาย ผู้คนในประเทศเขตหนาวเคยต้องพึ่งพาน้ำแข็งจากทะเลสาบ และแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งในฤดูหนาว

อาชีพ Ice Cutter มีหน้าที่ตัดน้ำแข็งธรรมชาติออกเป็นก้อนหรือแผ่นขนาดใหญ่ โดยใช้เลื่อย และเครื่องมือเฉพาะ จากนั้นจึงขนส่งไปเก็บไว้ในโกดังน้ำแข็งที่เรียกว่า Icehouse ซึ่งมักบุด้วยขี้เลื่อยหรือวัสดุฉนวน เพื่อชะลอการละลาย

น้ำแข็งเหล่านี้ถูกนำไปใช้เก็บรักษาอาหาร เนื้อสัตว์ นม และปลา รวมถึงจำหน่ายให้กับบ้านเรือน ร้านค้า และธุรกิจต่างๆ

เมื่อโรงงานผลิตน้ำแข็ง และระบบทำความเย็นพัฒนาขึ้น การตัดน้ำแข็งจากธรรมชาติจึงค่อยๆหมดความจำเป็น  และกลายเป็นอาชีพในอดีตที่สะท้อนให้เห็นว่ามนุษย์เคยต้องปรับตัวอย่างไร เพื่อรักษาอาหารให้สดใหม่ 

สำหรับประเทศไทย แม้จะมีธุรกิจโรงน้ำแข็ง และคนส่งน้ำแข็งในอดีต แต่ไม่ได้มีอาชีพตัดน้ำแข็งจากทะเลสาบที่จับตัวเป็นน้ำแข็งเหมือนประเทศเขตหนาว

4. เจ้าหน้าที่ตรวจจับเสียงเครื่องบินข้าศึก (Aircraft Sound Locator Operator)

ก่อนที่เรดาร์จะถูกพัฒนา และนำมาใช้ทางทหารอย่างแพร่หลาย การตรวจจับเครื่องบินข้าศึกจากระยะไกลเป็นเรื่องที่ท้าทายอย่างมาก

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 และช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 กองทัพบางประเทศจึงใช้อุปกรณ์ตรวจจับเสียงขนาดใหญ่ที่เรียกว่า Acoustic Locator หรือ Sound Mirror เพื่อรวบรวม และขยายเสียงจากเครื่องยนต์เครื่องบินที่กำลังเข้าใกล้

เจ้าหน้าที่ประจำอุปกรณ์ต้องคอยฟังเสียง และปรับทิศทางของเครื่องรับเสียง เพื่อประเมินตำแหน่งของเครื่องบินที่กำลังเข้ามา ก่อนแจ้งเตือนให้หน่วยป้องกันภัยทางอากาศเตรียมรับมือ

อุปกรณ์เหล่านี้ถือเป็นเทคโนโลยีสำคัญในยุคก่อนเรดาร์ แต่มีข้อจำกัดเรื่องความแม่นยำ และสภาพแวดล้อม เมื่อเรดาร์พัฒนาขึ้นจนสามารถตรวจจับเครื่องบินได้มีประสิทธิภาพมากกว่า ระบบตรวจจับเสียงจึงค่อยๆหมดบทบาททางทหาร

5. นักจับหนู (Rat Catcher)

ในอดีต หนูเป็นปัญหาสำคัญของเมืองใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณตลาด ท่าเรือ โกดังสินค้า และชุมชนที่มีสุขาภิบาลไม่ดี นอกจากจะสร้างความเสียหายให้กับอาหาร และทรัพย์สินแล้ว หนูยังเกี่ยวข้องกับการแพร่กระจายของโรคติดต่อบางชนิด จึงเกิดอาชีพ Rat Catcher หรือนักจับหนู ซึ่งมีหน้าที่จับ และกำจัดหนูตามบ้านเรือน ร้านค้า และพื้นที่สาธารณะ โดยบางคนใช้กับดัก บางคนใช้สุนัขหรือสัตว์ช่วยจับ รวมถึงวิธีการอื่นๆตามความรู้ และเครื่องมือในยุคนั้น

อาชีพนี้มีความสำคัญในเมืองอุตสาหกรรมของยุโรปในช่วงศตวรรษที่ 19 และ 20 โดยเฉพาะในยุคที่โรคระบาด และปัญหาสุขาภิบาลเป็นเรื่องที่ผู้คนหวาดกลัว

ปัจจุบันงานลักษณะนี้ไม่ได้หายไปทั้งหมด แต่เปลี่ยนมาเป็นงานควบคุมสัตว์พาหะ และกำจัดสัตว์รบกวน ซึ่งใช้ความรู้ด้านสุขาภิบาล เทคโนโลยี และมาตรการควบคุมที่เป็นระบบมากขึ้น

6. คนจุดตะเกียงถนน (Lamplighter)

ก่อนที่ไฟฟ้าสาธารณะจะกลายเป็นระบบแสงสว่างหลักของเมือง ถนนหลายแห่งในยุโรปเคยใช้ตะเกียงน้ำมัน และตะเกียงแก๊ส เพื่อให้แสงสว่างในเวลากลางคืน

คนที่ทำหน้าที่ดูแลตะเกียงเหล่านี้เรียกว่า Lamplighter หรือคนจุดตะเกียง โดยต้องเดินไปตามถนน เพื่อจุดไฟในช่วงค่ำ  และกลับมาดับไฟในช่วงเช้า รวมถึงตรวจสอบ และบำรุงรักษาตะเกียงให้พร้อมใช้งาน ในบางเมือง คนจุดตะเกียงต้องใช้ไม้ยาวหรืออุปกรณ์เฉพาะในการจุดไฟ เพราะตะเกียงถูกติดตั้งไว้บนเสาสูงริมถนน

เมื่อระบบไฟฟ้าสาธารณะขยายตัวมากขึ้น ตะเกียงแก๊สจึงถูกแทนที่ด้วยหลอดไฟฟ้า ทำให้อาชีพนี้ลดความสำคัญลงอย่างมาก อย่างไรก็ตาม บางเมืองยังคงมีคนดูแล และจุดตะเกียงแก๊สในพื้นที่อนุรักษ์ทางประวัติศาสตร์ จึงไม่ใช่อาชีพที่หายไปจากโลกอย่างสมบูรณ์

7. คนล่องไม้ซุงทางน้ำ (Log Driver)

ก่อนที่การขนส่งด้วยรถบรรทุก และรถไฟจะพัฒนาอย่างแพร่หลาย การล่องไม้ซุงไปตามแม่น้ำเป็นวิธีขนส่งไม้ที่สำคัญในหลายประเทศ

คนที่ทำหน้าที่ควบคุม และจัดการไม้ซุงเหล่านี้เรียกว่า Log Driver หรือ River Driver พวกเขาต้องเดินทางไปตามลำน้ำ คอยจัดทิศทางไม้ซุงไม่ให้ติดขัดตามโขดหินหรือทางแคบ และช่วยแก้ปัญหาเมื่อไม้ซุงกองทับกันจนขวางทางนํ้า งานนี้มีความเสี่ยงสูง เพราะต้องทำงานท่ามกลางกระแสน้ำเชี่ยว และไม้ซุงขนาดใหญ่ที่อาจเคลื่อนตัวอย่างรวดเร็ว

ในหลายประเทศที่มีอุตสาหกรรมป่าไม้ การล่องไม้ทางน้ำเคยเป็นส่วนสำคัญของระบบเศรษฐกิจ แต่เมื่อถนน และระบบขนส่งทางบกพัฒนาขึ้น วิธีการล่องไม้แบบเดิมจึงลดบทบาทลงอย่างมาก

สำหรับประเทศไทย มีประวัติศาสตร์การทำไม้ และการขนส่งไม้สักจากภาคเหนือ แต่หากจะระบุรายละเอียดว่าเคยมีอาชีพคนล่องไม้ในแม่น้ำปิงหรือน่านอย่างแพร่หลายเพียงใด จำเป็นต้องมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์เฉพาะพื้นที่เพิ่มเติม

8. พนักงานต่อสายโทรศัพท์ (Telephone Switchboard Operator)

ในยุคแรกของโทรศัพท์ ผู้ใช้ไม่สามารถกดหมายเลขเพื่อโทรหาปลายทางได้ด้วยตัวเองเหมือนในปัจจุบัน แต่ต้องอาศัยพนักงานที่เรียกว่า Telephone Switchboard Operator หรือโอเปอเรเตอร์โทรศัพท์

เมื่อผู้ใช้ยกหูโทรศัพท์ขึ้นมา จะมีพนักงานรับสาย และสอบถามว่าต้องการติดต่อกับหมายเลขใด จากนั้นพนักงานจะใช้สาย และปลั๊กเชื่อมต่อคู่สายบนแผงควบคุม เพื่อให้ผู้โทรสามารถสนทนากับปลายทางได้ งานนี้เคยเป็นอาชีพสำคัญในยุคที่ระบบโทรศัพท์กำลังขยายตัว และในหลายประเทศผู้หญิงจำนวนมากเคยทำงานเป็นพนักงานต่อสายโทรศัพท์

ต่อมาเมื่อระบบโทรศัพท์อัตโนมัติเริ่มพัฒนาขึ้น โดยระบบสลับสายอัตโนมัติระบบแรกๆถูกนำมาใช้งานตั้งแต่ปี 1892 ความจำเป็นในการใช้พนักงานเชื่อมต่อสายจึงค่อยๆลดลง แม้ในบางพื้นที่จะยังคงมีพนักงานทำหน้าที่นี้ต่อมาอีกหลายสิบปี

9. นักขุดศพผิดกฎหมาย (Resurrectionist)

หนึ่งในเรื่องราวที่น่าตกใจของประวัติศาสตร์การแพทย์ คือการขุดศพจากสุสานเพื่อนำไปขายให้กับโรงเรียนแพทย์ในช่วงศตวรรษที่ 18–19

ในยุคนั้น นักศึกษาแพทย์จำเป็นต้องศึกษากายวิภาคจากร่างกายมนุษย์จริง แต่จำนวนศพที่สามารถนำมาใช้ศึกษาได้อย่างถูกกฎหมายมีไม่เพียงพอต่อความต้องการ จึงเกิดกลุ่มคนที่เรียกว่า Resurrectionists ซึ่งลักลอบขุดศพจากสุสานแล้วนำไปขายให้กับสถาบันการแพทย์

เหตุการณ์ที่โด่งดังที่สุดกรณีหนึ่งคือคดี William Burke และ William Hare ในเมืองเอดินบะระ ประเทศสกอตแลนด์ เมื่อปี 1828 ทั้งสองไม่ได้เพียงขุดศพจากสุสาน แต่ถึงขั้นฆาตกรรมผู้คน เพื่อนำร่างไปขายให้กับโรงเรียนกายวิภาค

เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความหวาดกลัว และเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงในสังคมอังกฤษ ก่อนที่รัฐบาลจะออกกฎหมาย Anatomy Act ในปี 1832 เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์การนำศพมาใช้ในการศึกษากายวิภาค และขยายช่องทางการจัดหาศพที่ถูกต้องตามกฎหมาย

เรื่องราวของ Resurrectionists จึงเป็นตัวอย่างของกิจกรรมผิดกฎหมายในอดีตที่เกิดขึ้นจากปัญหาการขาดแคลนศพสำหรับการศึกษาทางการแพทย์ ไม่ใช่อาชีพสุจริตที่ได้รับการรับรอง

10. นักเล่านิทาน และนักเล่าเรื่อง (Professional Storyteller)

ก่อนที่วิทยุ โทรทัศน์ และอินเทอร์เน็ตจะกลายเป็นสื่อบันเทิงหลัก ผู้คนในหลายสังคมเคยพึ่งพาการเล่าเรื่องด้วยวาจาเพื่อถ่ายทอดความรู้ ประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และความบันเทิง

ในบางวัฒนธรรมมีผู้ทำหน้าที่เล่านิทาน และเรื่องราวให้ผู้คนฟังโดยเฉพาะ บางคนเดินทางไปตามชุมชนเพื่อเล่าเรื่อง บางคนทำหน้าที่ถ่ายทอดตำนานของบรรพบุรุษหรือเล่าเรื่องในงานชุมนุม และพิธีกรรม

ตัวอย่างเช่น กลุ่ม Griot ในแอฟริกาตะวันตก ซึ่งมีบทบาทเป็นผู้เล่าเรื่อง นักดนตรี และผู้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ของชุมชนผ่านการบอกเล่าจากรุ่นสู่รุ่น

เมื่อสื่อสมัยใหม่เข้ามามีบทบาท การเล่าเรื่องแบบดั้งเดิมจึงเปลี่ยนแปลงไป แต่ไม่ได้หายไปทั้งหมด เพราะปัจจุบันยังมีนักเล่านิทาน นักเล่าเรื่อง และผู้ทำงานด้านการศึกษาที่ใช้การเล่าเรื่องเป็นเครื่องมือในการสื่อสารกับผู้ฟัง

เทคโนโลยีเปลี่ยนอาชีพ แต่เรื่องราวยังคงอยู่

อาชีพทั้ง 10 ประเภทนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบการทำงานของมนุษย์ได้อย่างมหาศาล จากงานที่เคยต้องใช้แรงงานคนจำนวนมาก กลายเป็นงานที่เครื่องจักร และระบบอัตโนมัติสามารถทำได้รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพกว่าเดิม

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกอาชีพจะหายไปอย่างสมบูรณ์ บางงานเพียงเปลี่ยนรูปแบบ บางงานยังคงมีอยู่ในพื้นที่เฉพาะ  และบางงานก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่ช่วยให้เราเข้าใจวิถีชีวิตของคนในอดีตได้ดียิ่งขึ้น เพราะอาชีพที่เราเห็นว่าแปลกในวันนี้ อาจเป็นงานธรรมดาที่ขาดไม่ได้สำหรับผู้คนในยุคใดยุคหนึ่งก็ได้