ทำไม "ชุดที่หมอใส่เข้าห้องผ่าตัด" ถึงต้องใช้สีเขียวหรือสีฟ้า?

เวลาที่เราชมภาพยนตร์สารคดีหรือซีรีส์แนวแพทย์ สิ่งหนึ่งที่เราคุ้นเคยกันดีคือชุดที่แพทย์และทีมพยาบาลสวมใส่ยามเข้าไปปฏิบัติหน้าที่ในห้องผ่าตัด ซึ่งมักจะเป็น "ชุดผ้าสีเขียวเข้มหรือสีฟ้าสดใส" เสมอ หลายคนอาจจะคิดว่าโรงพยาบาลเลือกใช้สีเหล่านี้เพราะช่วยให้รู้สึกสะอาดตา ผ่อนคลาย หรือช่วยอำพรางคราบเลือดไม่ให้ดูน่ากลัวจนเกินไป ความจริงแล้ว เบื้องหลังชุดสีเขียวและสีฟ้าในห้องผ่าตัดนี้ คืองงานวิศวกรรมทัศนศาสตร์การมองเห็น (Optical Mechanics) จักษุวิทยา และฟิสิกส์การทำงานของเซลล์รับแสงในดวงตามนุษย์

ในทางจิตวิทยาและสรีรศาสตร์การมองเห็น หากแพทย์ต้องสวมชุดสีขาวบริสุทธิ์ทำงานในห้องผ่าตัดที่มีไฟส่องสว่างกำลังสูง แสงสีขาวจ้าที่สะท้อนจากผ้าสีขาวจะเข้าสู่ดวงตาของแพทย์อย่างรุนแรง ทำให้เกิดอาการตาพร่ามัวและล้าได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ ในกระบวนการผ่าตัดที่ใช้เวลานานหลายชั่วโมง สายตาของศัลยแพทย์จะต้องจดจ่ออยู่กับ "สีแดงฉานของเลือด เนื้อเยื่อ และอวัยวะภายใน" ตลอดเวลา

เมื่อดวงตาของมนุษย์จ้องมองสีแดงเป็นเวลานาน เซลล์รับแสงสีแดงในเรตินาจะเกิดอาการล้า (Visual Fatigue) และเมื่อศัลยแพทย์ละสายตาเงยหน้าขึ้นมองชุดสีขาวรอบตัว สมองจะสร้างภาพลวงตาฉับพลันที่เรียกว่า "ภาพติดตา (Afterimage)" ออกมาเป็นสีตรงกันข้าม ซึ่งก็คือ "สีเขียว" ลอยไปมาปกคลุมวิสัยทัศน์ ทำให้เกิดความผิดพลาดในการมองเห็นช่วงวินาทีวิกฤตได้

วิศวกรทางการแพทย์และจักษุแพทย์จึงได้แก้ไขปัญหานี้ด้วยการกำหนดให้ชุดผ่าตัดและผ้าคลุมเตียงทั้งหมดเป็น "สีเขียวหรือสีฟ้า" ซึ่งเป็นสีที่อยู่ตรงข้ามกับสีแดงในวงล้อสี (Complementary Colors) สีเขียวและสีฟ้าเหล่านี้ช่วยดูดซับแสงสะท้อนจ้า ตัดความล้าของเรตินา และเมื่อมองสลับไปมาระหว่างเลือดสีแดงกับชุดสีเขียว สมองจะปรับสมดุลการมองเห็นใหม่อย่างรวดเร็วโดยไม่เกิดภาพติดตีกวนใจ ชุดผ่าตัดสีเขียวหรือสีฟ้า จึงเป็นผลงานชิ้นเอกทางวิศวกรรมทัศนศาสตร์ที่ออกแบบมาเพื่อปกป้องดวงตาและชีวิตของผู้ป่วยในห้องผ่าตัดอย่างแท้จริงครับ