รู้ทันมะเร็งลำไส้ใหญ่และการตรวจคัดกรอง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงนี้เข้าห้องน้ำบ่อยขึ้น บางวันกลับถ่ายยาก หรือรู้สึกปวดท้องเป็นพัก ๆ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพราะอาหารและปล่อยให้ผ่านไป แต่เมื่ออาการเปลี่ยนจากที่เคยเป็นและไม่หายเสียที ก็ควรหาสาเหตุให้ชัด

มะเร็งลำไส้ใหญ่และลำไส้ตรงเป็นโรคที่ทำให้หลายคนกังวล โดยเฉพาะเมื่อมีคนในครอบครัวเคยป่วย คำถามคือควรสังเกตอะไร และต้องรอให้มีอาการก่อนหรือไม่

มะเร็งลำไส้ระยะแรกอาจไม่มีอาการ การตรวจคัดกรองในคนที่ยังสบายดีจึงมีความสำคัญ เพราะช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ และบางวิธีช่วยพบติ่งเนื้อที่แพทย์สามารถตัดออกก่อนพัฒนาเป็นมะเร็งได้ ส่วนคนที่มีอาการผิดปกติควรพบแพทย์เพื่อประเมิน ไม่ต้องรอให้ถึงอายุตรวจคัดกรอง

อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์

อาการที่พบได้ ได้แก่ ถ่ายเป็นเลือด อุจจาระสีดำคล้ายยางมะตอย ท้องเสียหรือท้องผูกที่เปลี่ยนไปจากเดิม ปวดท้องหรือท้องอืดไม่หาย น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ และอ่อนเพลียต่อเนื่อง บางคนตรวจพบภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคอื่นได้เช่นกัน แต่ไม่ควรสรุปเองว่าเลือดที่ออกเป็นเพียงริดสีดวง ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ หากเลือดออกมาก หน้ามืดเป็นลม หรือปวดท้องรุนแรงร่วมกับท้องอืดและไม่ผายลม ควรไปห้องฉุกเฉินทันที

ใครควรใส่ใจเป็นพิเศษ

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ แต่คนอายุน้อยก็เป็นได้ ผู้ที่มีพ่อ แม่ พี่น้อง หรือลูกเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือเคยมีติ่งเนื้อบางชนิด ควรแจ้งแพทย์ รวมถึงผู้ที่เป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังหรือมีโรคทางพันธุกรรมบางชนิด เพราะอาจต้องเริ่มตรวจเร็วขึ้นและตรวจถี่กว่าคนทั่วไป

สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าแนวทางจากหลายกลุ่มแนะนำให้ผู้มีความเสี่ยงทั่วไปเริ่มคัดกรองตั้งแต่อายุ 45 ปี ขณะที่ช่วงอายุและวิธีตรวจในแต่ละประเทศอาจต่างกัน คนไทยจึงควรปรึกษาหน่วยบริการหรือโรงพยาบาลตามสิทธิ เพื่อประเมินว่าควรเริ่มตรวจเมื่อไรและใช้วิธีใด

ตรวจคัดกรองอย่างไร

วิธีหนึ่งคือการตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ หรือ FIT โดยเก็บตัวอย่างตามคำแนะนำของหน่วยบริการ หากผลเป็นบวก หมายถึงพบเลือดที่ต้องตรวจหาสาเหตุต่อ ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งแน่นอน โดยทั่วไปแพทย์จะพิจารณาส่องกล้องลำไส้ใหญ่เพื่อตรวจเพิ่มเติม

ส่วนการส่องกล้องช่วยให้แพทย์เห็นภายในลำไส้ และสามารถตัดติ่งเนื้อหรือเก็บชิ้นเนื้อไปตรวจได้ การตรวจมีขั้นตอนเตรียมลำไส้และมีความเสี่ยงบางอย่าง จึงควรคุยกับแพทย์ถึงประโยชน์ ความเสี่ยง และช่วงเวลาตรวจที่เหมาะกับตนเอง

ผล FIT ปกติในครั้งหนึ่งไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีโรคตลอดไป ควรตรวจซ้ำตามกำหนด และหากมีอาการผิดปกติภายหลังให้ไปพบแพทย์ แม้ผลตรวจครั้งก่อนจะปกติก็ตาม

ลดความเสี่ยงได้ในชีวิตประจำวัน

เพิ่มผัก ผลไม้ และอาหารที่มีกากใย ลดเนื้อแปรรูปและจำกัดเนื้อแดง ขยับร่างกายสม่ำเสมอ ดูแลน้ำหนัก งดสูบบุหรี่ และลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พฤติกรรมเหล่านี้ช่วยลดความเสี่ยงได้ แต่ไม่สามารถป้องกันมะเร็งได้ทั้งหมด จึงควรทำควบคู่กับการตรวจคัดกรองตามความเหมาะสม

ถ้ามีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ ลองจดว่าใครป่วยและได้รับการวินิจฉัยตอนอายุเท่าไร แล้วนำข้อมูลไปปรึกษาแพทย์ ส่วนใครที่กำลังมีเลือดปนในอุจจาระหรือมีอาการเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง การนัดตรวจเพื่อหาสาเหตุเป็นก้าวแรกที่ทำได้เลย