สงครามโลกครั้งที่ 2 เริ่มต้นขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันหนึ่งในเดือนกันยายน ค.ศ. 1939 ชาวโปแลนด์ต้องตื่นขึ้นมาท่ามกลางข่าวการโจมตีจากประเทศเพื่อนบ้าน สถานการณ์ที่ตึงเครียดมาหลายเดือนเปลี่ยนเป็นสงครามเต็มรูปแบบ และในเวลาเพียงไม่กี่วัน ประเทศมหาอำนาจในยุโรปก็เข้ามาเกี่ยวข้อง

เหตุใดการโจมตีโปแลนด์จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของสงครามที่ขยายไปทั่วโลก? หากย้อนกลับไปก่อนหน้านั้น จะเห็นทั้งผลพวงจากสงครามครั้งก่อน ความทะเยอทะยานของนาซีเยอรมนี และความพยายามของชาติยุโรปที่จะหลีกเลี่ยงสงครามรอบใหม่

วันที่มักใช้ระบุจุดเริ่มต้นของสงครามโลกครั้งที่ 2 ในยุโรปคือ 1 กันยายน ค.ศ. 1939 เมื่อเยอรมนีภายใต้การนำของอดอล์ฟ ฮิตเลอร์บุกโปแลนด์ จากนั้นวันที่ 3 กันยายน อังกฤษและฝรั่งเศสประกาศสงครามกับเยอรมนีตามคำรับรองที่ให้ไว้กับโปแลนด์

ความขัดแย้งหลังสงครามครั้งแรก

หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 เยอรมนีต้องยอมรับเงื่อนไขในสนธิสัญญาแวร์ซาย ทั้งการสูญเสียดินแดน การจำกัดกำลังทหาร และภาระค่าปฏิกรรมสงคราม ความไม่พอใจต่อเงื่อนไขเหล่านี้ประกอบกับปัญหาเศรษฐกิจและการเมือง เปิดทางให้พรรคนาซีใช้ความรู้สึกคับข้องใจสร้างฐานสนับสนุน

เมื่อขึ้นสู่อำนาจ ฮิตเลอร์เร่งเสริมกำลังทหารและดำเนินนโยบายขยายดินแดน เขาต้องการเปลี่ยนระเบียบยุโรปที่เกิดขึ้นหลังสงครามครั้งแรก และผลักดันแนวคิดเหยียดเชื้อชาติของนาซีไปพร้อมกัน เป้าหมายของเขาจึงไปไกลกว่าการแก้ไขเงื่อนไขของสนธิสัญญาเพียงอย่างเดียว

การยอมถอยที่หยุดฮิตเลอร์ไม่ได้

รัฐบาลอังกฤษและฝรั่งเศสไม่ต้องการให้เกิดสงครามครั้งใหญ่อีก จึงใช้นโยบายผ่อนปรนต่อข้อเรียกร้องบางส่วนของเยอรมนี ตัวอย่างสำคัญคือข้อตกลงมิวนิกในปี 1938 ซึ่งเปิดทางให้เยอรมนีเข้ายึดแคว้นซูเดเทนของเชโกสโลวะเกีย

แต่ในเดือนมีนาคม 1939 เยอรมนีเข้ายึดครองดินแดนส่วนที่เหลือของเช็ก การกระทำนี้ทำให้อังกฤษและฝรั่งเศสเชื่อได้ยากขึ้นว่าฮิตเลอร์จะหยุดขยายอำนาจ และทั้งสองประเทศจึงให้คำรับรองว่าจะช่วยโปแลนด์หากถูกคุกคาม

ข้อตกลงก่อนการบุกโปแลนด์

วันที่ 23 สิงหาคม 1939 เยอรมนีกับสหภาพโซเวียตลงนามในสนธิสัญญาไม่รุกรานกัน แม้ทั้งสองฝ่ายจะมีอุดมการณ์เป็นศัตรูกัน ข้อตกลงนี้มีพิธีสารลับแบ่งเขตอิทธิพลในยุโรปตะวันออก รวมถึงการแบ่งพื้นที่ของโปแลนด์

ข้อตกลงดังกล่าวช่วยให้ฮิตเลอร์เดินหน้าบุกโปแลนด์โดยไม่ต้องกังวลว่าสหภาพโซเวียตจะเข้ามาขัดขวางทันที เยอรมนีโจมตีจากหลายทิศทางด้วยกำลังทางบกและทางอากาศ ส่วนสหภาพโซเวียตบุกโปแลนด์จากทางตะวันออกในวันที่ 17 กันยายน ต่อมาโปแลนด์ถูกแบ่งและยึดครองโดยทั้งสองฝ่าย

แล้วสงครามในเอเชียเริ่มเมื่อไร?

วันที่ 1 กันยายน 1939 เป็นหมุดหมายที่ใช้กันทั่วไปสำหรับการเริ่มสงครามในยุโรป แต่ความรุนแรงในเอเชียเกิดขึ้นก่อนหน้านั้นแล้ว ญี่ปุ่นบุกแมนจูเรียในปี 1931 และทำสงครามเต็มรูปแบบกับจีนตั้งแต่ปี 1937 การนับจุดเริ่มต้นจึงอาจต่างกันตามภูมิภาคและเหตุการณ์ที่ใช้เป็นเกณฑ์

สงครามขยายวงต่อไปเมื่อเยอรมนีบุกสหภาพโซเวียตในปี 1941 และญี่ปุ่นโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน หลังจากนั้นสหรัฐอเมริกาเข้าสู่สงคราม การสู้รบในยุโรป เอเชีย และพื้นที่อื่น ๆ เชื่อมโยงกันเป็นสงครามระดับโลก

การบุกโปแลนด์จึงเป็นชนวนโดยตรงของสงครามในยุโรป ส่วนเงื่อนไขที่นำมาถึงวันนั้นสะสมมาหลายปี ทั้งการขยายอำนาจของรัฐผู้รุกราน ความล้มเหลวในการยับยั้ง และข้อตกลงทางการเมืองที่เปิดทางให้ใช้กำลัง