แว่นกรองแสงทำงานอย่างไรและช่วยอะไรได้บ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นั่งทำงานหน้าจอไปหลายชั่วโมง พอลุกขึ้นมาก็รู้สึกตาล้า บางคนเลยมองหาแว่นกรองแสงมาใส่ พอเห็นเลนส์สะท้อนสีฟ้าหรือสีม่วงก็ชวนสงสัยว่า แว่นคู่นี้จัดการกับแสงจากจออย่างไร แล้วช่วยให้ดวงตาสบายขึ้นได้แค่ไหน

แสงที่เรามองเห็นประกอบด้วยแสงหลายช่วงความยาวคลื่น แสงสีน้ำเงินเป็นหนึ่งในนั้น พบได้ทั้งในแสงแดดและแสงจากอุปกรณ์ดิจิทัล ส่วนแว่นที่ขายสำหรับใช้หน้าจอมักหมายถึงแว่นกรองแสงสีน้ำเงิน แต่เลนส์แต่ละรุ่นกรองได้ไม่เท่ากัน

เลนส์กรองแสงทำงานโดยลดแสงบางช่วงที่ผ่านเข้าตา วัสดุหรือสารในเลนส์อาจดูดซับแสงบางช่วง ขณะที่เลนส์บางชนิดใช้สารเคลือบช่วยสะท้อนแสงบางส่วนออกไป แสงที่เหลือยังผ่านเลนส์ให้เรามองเห็นได้ตามปกติ เลนส์ที่กรองแสงสีน้ำเงินมากอาจทำให้ภาพติดโทนเหลืองขึ้น ส่วนเลนส์ใสบางรุ่นกรองเพียงบางส่วนจนแทบไม่เห็นความเปลี่ยนแปลงของสี

สีฟ้าหรือสีม่วงที่สะท้อนบนผิวเลนส์จึงเป็นสิ่งที่อาจพบได้ แต่ดูจากสีสะท้อนอย่างเดียวไม่ได้ว่าเลนส์กรองแสงช่วงไหนหรือกรองได้กี่เปอร์เซ็นต์ หากจะเปรียบเทียบสินค้า ควรถามผู้ขายว่าตัวเลขที่ระบุวัดในช่วงความยาวคลื่นใด เพราะคำว่า “กรองแสงสีฟ้า” กว้างพอที่แต่ละรุ่นจะใช้เกณฑ์ต่างกันได้

กรองได้จริง แต่ไม่ได้แปลว่าลดอาการล้าตาได้เสมอไป งานทบทวนของ Cochrane ซึ่งรวมการทดลองแบบสุ่ม 17 การศึกษา พบว่าเลนส์กรองแสงสีน้ำเงินอาจไม่ได้ลดอาการล้าตาจากการใช้คอมพิวเตอร์ในระยะสั้น เมื่อเทียบกับเลนส์ที่ไม่กรอง ส่วนผลต่อการนอนยังไม่ชัดเจน และข้อมูลยังไม่พอให้สรุปเรื่องการป้องกันจอประสาทตาในระยะยาว

สอดคล้องกับคำแนะนำของ American Academy of Ophthalmology ที่ไม่ได้แนะนำให้ทุกคนต้องใช้แว่นกรองแสงสีน้ำเงินสำหรับหน้าจอ โดยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานว่าแสงสีน้ำเงินปริมาณเล็กน้อยจากหน้าจอดิจิทัลทำลายดวงตา

แล้วทำไมจ้องจอนาน ๆ ถึงแสบตาหรือมองพร่าได้? สาเหตุที่พบได้คือการกะพริบตาน้อยลง ทำให้ตาแห้ง รวมถึงการเพ่งระยะใกล้ต่อเนื่อง แสงสะท้อนจากจอ ระยะจอไม่เหมาะ หรือค่าสายตาที่ต้องแก้ไข ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้หายไปเพียงเพราะเลนส์กรองแสงได้

ลองเริ่มจากพักสายตาเป็นระยะ เช่น ทุก 20 นาที มองไกลประมาณ 20 ฟุต หรือราว 6 เมตร นาน 20 วินาที พร้อมกะพริบตาให้บ่อยขึ้น ปรับความสว่างให้สบายตา ลดแสงสะท้อน และจัดตำแหน่งจอให้นั่งได้สบาย ถ้าตาแห้งหรือปวดตาเป็นประจำ ควรปรึกษาจักษุแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ส่วนคนที่กำลังเลือกแว่น ควรให้ความสำคัญกับค่าสายตาและระยะใช้งานก่อน บางคนอาจได้ประโยชน์จากแว่นที่ปรับกำลังเลนส์ให้เหมาะกับระยะคอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการเพิ่มสารกรองแสงสีน้ำเงิน

อีกเรื่องที่ควรแยกกันคือ การกรองแสงสีน้ำเงินกับการป้องกันรังสี UV เป็นคนละคุณสมบัติ หากเลือกแว่นกันแดดสำหรับใช้นอกบ้าน ควรดูข้อมูลการป้องกันรังสี UVA และ UVB โดยตรง ไม่ใช้ความเข้มของเลนส์หรือคำว่ากรองแสงสีฟ้ามาตัดสินแทน

ถ้าใส่แว่นกรองแสงแล้วรู้สึกสบายตาและชอบสีที่มองเห็น ก็เลือกใช้ได้ตามความพอใจ เพียงไม่จำเป็นต้องจ่ายเพิ่มเพราะเข้าใจว่าทุกคนต้องมีแว่นชนิดนี้เพื่อป้องกันอันตรายจากหน้าจอ การพักตาและตรวจสายตาให้เหมาะกับงานยังเป็นจุดเริ่มต้นที่ตรงปัญหากว่า