รู้หรือไม่ว่า สิ่งของที่เราจับต้องอยู่ทุกวันอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อแบคทีเรียมากกว่าบริเวณที่เราคิดว่าสกปรกที่สุดอย่างชักโครกเสียอีก

          เมื่อพูดถึงสถานที่หรือสิ่งของที่สกปรกภายในบ้าน เชื่อว่าคนส่วนใหญ่คงนึกถึงห้องน้ำ โดยเฉพาะชักโครก เพราะเป็นสถานที่สำหรับขับถ่ายและเป็นบริเวณที่มีโอกาสปนเปื้อนเชื้อโรคได้ง่าย หลายครอบครัวจึงให้ความสำคัญกับการล้างห้องน้ำ ขัดโถสุขภัณฑ์ และใช้น้ำยาฆ่าเชื้อเป็นประจำ

แต่มีเรื่องหนึ่งที่น่าสนใจมากกว่านั้นก็คือ สิ่งของบางอย่างที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งดูเหมือนสะอาดและไม่มีอันตราย อาจเป็นแหล่งสะสมแบคทีเรียที่สำคัญภายในบ้านได้เช่นกัน

ตัวอย่างเช่น รีโมตโทรทัศน์ คีย์บอร์ดคอมพิวเตอร์ ลูกบิดประตู และฟองน้ำล้างจาน สิ่งของเหล่านี้มีลักษณะร่วมกันคือ มีการสัมผัสจากมือของคนหลายคนอยู่บ่อยครั้ง บางชนิดมีความชื้นและเศษอาหารสะสมอยู่ตลอดเวลา ขณะที่บางชนิดแทบไม่ได้รับการทำความสะอาดเลยเป็นเวลานาน

ความน่าสนใจอยู่ตรงที่เราอาจล้างมือก่อนรับประทานอาหาร แต่กลับหยิบโทรศัพท์มือถือ จับรีโมต หรือสัมผัสลูกบิดประตูที่มีสิ่งสกปรกสะสมอยู่ แล้วนำมือกลับมาสัมผัสอาหารอีกครั้งโดยไม่รู้ตัว

 

          สิ่งของใกล้ตัว 4 ชนิดที่ควรระวัง พร้อมอธิบายว่าเหตุใดจึงเป็นแหล่งสะสมแบคทีเรียได้ดี และเราจะป้องกันตัวเองกับสมาชิกในครอบครัวได้อย่างไร

### 1\. ฟองน้ำล้างจาน ตัวการสำคัญที่หลายบ้านมองข้าม


ถ้าถามว่าสิ่งของชิ้นใดในบ้านที่มีโอกาสเป็นแหล่งสะสมแบคทีเรียได้มาก หลายคนอาจคาดไม่ถึงว่าคำตอบอันดับต้น ๆ คือฟองน้ำล้างจานที่เราใช้ทำความสะอาดภาชนะทุกวัน

ฟองน้ำล้างจานเป็นสิ่งของที่มีโครงสร้างเป็นรูพรุนจำนวนมาก สามารถกักเก็บน้ำ เศษอาหาร ไขมัน และสิ่งสกปรกจากจานชามเอาไว้ได้ เมื่อใช้งานเสร็จแล้ว หากนำไปวางทิ้งไว้ในบริเวณที่เปียกชื้น ก็จะกลายเป็นสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์หลายชนิด

 

          ผลการศึกษาขององค์กร NSF International ในปี ค.ศ. 2011 ซึ่งเก็บตัวอย่างสิ่งของในบ้าน 22 ครอบครัว พบว่า ฟองน้ำและผ้าเช็ดจานเป็นหนึ่งในแหล่งสะสมเชื้อที่สำคัญที่สุด โดยตรวจพบแบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มในตัวอย่างฟองน้ำหรือผ้าเช็ดจานมากกว่า 75 เปอร์เซ็นต์

แบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มเป็นกลุ่มแบคทีเรียที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้การปนเปื้อน และในกลุ่มนี้มีเชื้อบางชนิดที่อาจก่อให้เกิดโรค เช่น Escherichia coli หรืออีโคไล และเชื้อซัลโมเนลลา

สิ่งที่น่ากังวลคือ ฟองน้ำที่เราคิดว่าใช้ทำความสะอาดจานชาม อาจกลายเป็นตัวนำเชื้อจากภาชนะหนึ่งไปสู่อีกภาชนะหนึ่งได้ หากนำฟองน้ำเดิมไปล้างจานหลายใบโดยไม่ทำความสะอาดอย่างเหมาะสม

วิธีดูแลฟองน้ำล้างจาน

* ล้างเศษอาหารออกจากฟองน้ำทุกครั้งหลังใช้

* บีบน้ำออกและวางในบริเวณที่อากาศถ่ายเท

* เปลี่ยนฟองน้ำใหม่เป็นประจำ

* หากมีกลิ่นเหม็น มีคราบเมือก หรือเริ่มเปื่อยยุ่ย ควรทิ้งทันที

* ไม่ควรใช้ฟองน้ำเดียวกันล้างภาชนะอาหารดิบและภาชนะอาหารพร้อมรับประทาน

ข้อมูลจากกระทรวงเกษตรสหรัฐอเมริกา (USDA) ยังเตือนด้วยว่า การนำฟองน้ำไปต้ม หรือนำเข้าไมโครเวฟ อาจช่วยลดแบคทีเรียบางส่วน แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะกำจัดเชื้อได้หมดหรือป้องกันการปนเปื้อนข้ามได้ทั้งหมด

### 2\. รีโมตโทรทัศน์ ของใช้ที่ทุกคนจับ แต่แทบไม่มีใครทำความสะอาด


รีโมตโทรทัศน์เป็นอุปกรณ์ที่พบได้แทบทุกบ้าน โดยเฉพาะบ้านที่มีสมาชิกหลายคน เพราะทุกคนสามารถหยิบมาเปลี่ยนช่อง เพิ่มเสียง หรือลดเสียงได้ตลอดทั้งวัน

ลองนึกภาพตามว่า ในหนึ่งวันมีคนหยิบรีโมตขึ้นมาใช้กี่ครั้ง บางคนอาจจับรีโมตหลังรับประทานอาหาร บางคนใช้ขณะกำลังรับประทานขนม หรือบางคนหยิบขึ้นมาใช้หลังกลับจากนอกบ้านโดยยังไม่ได้ล้างมือ

สิ่งสกปรกจากมือจึงสามารถถ่ายทอดมายังปุ่มกดและร่องเล็ก ๆ ของรีโมตได้อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะบริเวณปุ่มที่มีร่องลึก ซึ่งอาจมีฝุ่น คราบไขมัน และสิ่งสกปรกสะสมอยู่

การศึกษาของ NSF International พบว่ามีการตรวจพบเชื้อแบคทีเรียบางกลุ่ม รวมถึงเชื้อสแตฟิโลค็อกคัสในตัวอย่างรีโมตจากครัวเรือนที่เข้าร่วมศึกษา นอกจากนี้ยังตรวจพบเชื้อราและยีสต์บนรีโมตในบางตัวอย่างด้วย

อย่างไรก็ตาม ต้องเข้าใจว่า การพบเชื้อไม่ได้หมายความว่ารีโมตทุกเครื่องจะมีเชื้ออันตราย หรือมีจำนวนแบคทีเรียมากกว่าชักโครกเสมอไป เพราะผลขึ้นอยู่กับจำนวนผู้ใช้ ความถี่ในการสัมผัส และการทำความสะอาด

วิธีทำความสะอาดรีโมต

* ถอดแบตเตอรี่ออกก่อนทำความสะอาด หากทำได้ตามคำแนะนำของผู้ผลิต

* ใช้ผ้านุ่มชุบน้ำยาทำความสะอาดที่เหมาะกับอุปกรณ์เพียงเล็กน้อย

* เช็ดบริเวณปุ่มกดและด้านหลังให้ทั่ว

* หลีกเลี่ยงการฉีดน้ำยาลงบนรีโมตโดยตรง

* ปล่อยให้แห้งสนิทก่อนใส่แบตเตอรี่กลับเข้าไป

### 3\. คีย์บอร์ดคอมพิวเตอร์ แหล่งสะสมฝุ่นและสิ่งสกปรกที่ซ่อนอยู่ใต้ปุ่ม


คีย์บอร์ดเป็นอุปกรณ์ที่คนทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ใช้แทบทุกวัน ไม่ว่าจะเป็นการพิมพ์เอกสาร ส่งข้อความ เล่นเกม หรือทำงานผ่านอินเทอร์เน็ต

สิ่งที่หลายคนอาจไม่เคยสังเกตก็คือ บริเวณใต้ปุ่มคีย์บอร์ดมีช่องว่างเล็ก ๆ จำนวนมาก ซึ่งสามารถกักเก็บฝุ่น เศษขนม เส้นผม และสิ่งสกปรกต่าง ๆ ได้

บางคนรับประทานอาหารไปพร้อมกับการทำงาน ใช้มือหยิบขนมแล้วกลับมาพิมพ์งานต่อ โดยไม่ได้ล้างมือ ทำให้คราบไขมันและเศษอาหารตกค้างอยู่ตามปุ่มต่าง ๆ

นอกจากนี้ คีย์บอร์ดยังเป็นอุปกรณ์ที่มีการสัมผัสซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน หากใช้ร่วมกันหลายคนก็ยิ่งมีโอกาสรับสิ่งสกปรกจากมือของผู้อื่น

ข้อมูลจากการศึกษาของ NSF พบว่ามีการตรวจพบยีสต์และเชื้อราบนคีย์บอร์ดในครัวเรือนที่เข้าร่วมการศึกษา และยังพบแบคทีเรียบางกลุ่มในตัวอย่างที่ตรวจสอบด้วย

แม้ว่าคีย์บอร์ดจะไม่ได้เป็นแหล่งสะสมเชื้อที่สูงที่สุดในการศึกษาดังกล่าว แต่ก็เป็นสิ่งของที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะคีย์บอร์ดที่ใช้มานานและแทบไม่เคยถอดทำความสะอาด

วิธีดูแลคีย์บอร์ด

* ปิดเครื่องและถอดสายหรือแหล่งจ่ายไฟก่อนทำความสะอาด

* ใช้แปรงขนนุ่มปัดฝุ่นตามร่องปุ่ม

* ใช้ผ้าเช็ดทำความสะอาดที่ไม่เปียกจนเกินไป

* ไม่ควรเทน้ำหรือฉีดน้ำยาลงบนแป้นพิมพ์

* หมั่นทำความสะอาด โดยเฉพาะคีย์บอร์ดที่ใช้ร่วมกันหลายคน

### 4\. ลูกบิดประตูและมือจับ ของที่ทุกคนสัมผัสแต่ไม่ค่อยมีใครนึกถึง


ลูกบิดประตูเป็นสิ่งของที่เราสัมผัสอยู่ตลอดเวลา ตั้งแต่ตื่นนอน เดินออกจากห้องนอน เข้าห้องน้ำ เปิดประตูบ้าน ไปจนถึงเปิดประตูห้องครัว

ความพิเศษของลูกบิดประตูคือ เป็นจุดที่คนหลายคนต้องสัมผัสร่วมกัน โดยไม่จำเป็นต้องเป็นสมาชิกในครอบครัวเท่านั้น แต่ยังรวมถึงแขก ผู้มาติดต่อ และช่างซ่อมบำรุงต่าง ๆ

หากคนหนึ่งมีเชื้อโรคติดอยู่บนมือแล้วจับลูกบิด เชื้อบางชนิดก็อาจตกค้างบนพื้นผิวได้ และเมื่ออีกคนมาจับต่อก็มีโอกาสรับเชื้อผ่านมือได้เช่นกัน

เชื้อโรคที่อาจพบตามพื้นผิวที่มีการสัมผัสบ่อย ได้แก่ เชื้อแบคทีเรียบางชนิดที่อาศัยอยู่บนผิวหนัง รวมถึงเชื้อที่อาจก่อโรคได้หากมีการปนเปื้อนจากผู้ติดเชื้อ

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา หรือ CDC จัดให้ลูกบิดประตู สวิตช์ไฟ และพื้นผิวที่มีการสัมผัสบ่อยเป็นบริเวณที่ควรได้รับการทำความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ

 

สิ่งที่ควรจำคือ การจับลูกบิดประตูไม่ได้ทำให้เราป่วยทุกครั้ง แต่การสัมผัสพื้นผิวร่วมกับการนำมือไปจับตา จมูก หรือปาก โดยไม่ได้ล้างมือ อาจเพิ่มโอกาสในการรับเชื้อบางชนิดเข้าสู่ร่างกายได้

วิธีป้องกัน

* เช็ดลูกบิดประตูเป็นประจำ

* ทำความสะอาดมือจับตู้และสวิตช์ไฟด้วย

* ล้างมือด้วยสบู่หลังกลับจากนอกบ้าน

* หลีกเลี่ยงการใช้มือที่สกปรกสัมผัสอาหาร

* หากมีสมาชิกในบ้านป่วย ควรเพิ่มความถี่ในการทำความสะอาดจุดสัมผัสร่วมกัน

### 5\. แล้วชักโครกสกปรกน้อยกว่าสิ่งของเหล่านี้จริงหรือไม่?


คำถามนี้เป็นประเด็นสำคัญที่สุดของเรื่อง เพราะคนจำนวนมากอาจเข้าใจว่าชักโครกเป็นแหล่งสะสมแบคทีเรียอันดับหนึ่งของบ้าน แต่ผลการศึกษาทางวิทยาศาสตร์บางชิ้นกลับพบข้อมูลที่น่าสนใจแตกต่างออกไป

จากการศึกษาของ NSF International ในปี ค.ศ. 2011 ซึ่งตรวจสอบสิ่งของ 30 ประเภทจากบ้าน 22 ครอบครัว พบว่า บริเวณที่มีการปนเปื้อนแบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มสูง ได้แก่ ฟองน้ำล้างจาน อ่างล้างจาน และเขียง ขณะที่ในห้องน้ำพบการปนเปื้อนเด่นในที่ใส่แปรงสีฟัน

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ห้องครัวอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคที่สำคัญกว่าที่หลายคนคาดคิด

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าชักโครกสะอาดกว่าทุกสิ่งของในบ้าน เพราะการศึกษานี้เป็นการตรวจตัวอย่างจากครัวเรือนจำนวนจำกัด และตรวจหาเชื้อหลายกลุ่ม ไม่ใช่การจัดอันดับทุกสิ่งของในทุกบ้านทั่วโลก

สิ่งสำคัญคือ ชักโครกก็ยังต้องได้รับการทำความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะบริเวณฝารองนั่ง ปุ่มกดน้ำ และมือจับหรือก๊อกน้ำในห้องน้ำ

### 6\. วิธีลดแบคทีเรียสะสมภายในบ้าน ทำได้ง่ายกว่าที่คิด

การป้องกันเชื้อโรคไม่จำเป็นต้องใช้น้ำยาฆ่าเชื้อราคาแพง หรือทำความสะอาดบ้านครั้งใหญ่ทุกวัน เพียงปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็สามารถช่วยลดความเสี่ยงได้มาก

แนวทางที่ CDC แนะนำ ได้แก่

* ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ

* ทำความสะอาดสิ่งของที่สัมผัสบ่อย เช่น ลูกบิดประตู รีโมต และสวิตช์ไฟ

* ทำความสะอาดคีย์บอร์ดและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ตามคำแนะนำของผู้ผลิต

* ดูแลฟองน้ำล้างจานไม่ให้เปียกชื้นและสกปรกสะสม

* แยกอุปกรณ์ทำความสะอาดห้องน้ำออกจากอุปกรณ์ทำความสะอาดห้องครัว

* หากมีสมาชิกในบ้านเจ็บป่วย ควรเพิ่มความถี่ในการทำความสะอาดพื้นผิวที่สัมผัสร่วมกัน

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือ อย่านำน้ำยาทำความสะอาดหลายชนิดมาผสมกันเอง โดยเฉพาะน้ำยาฟอกขาวกับน้ำยาที่มีกรดหรือแอมโมเนีย เพราะอาจเกิดก๊าซพิษที่เป็นอันตรายต่อระบบทางเดินหายใจได้

CDC ยังอธิบายด้วยว่า การทำความสะอาดกับการฆ่าเชื้อเป็นคนละขั้นตอนกัน การทำความสะอาดช่วยขจัดสิ่งสกปรกและเชื้อโรคออกจากพื้นผิว ส่วนการฆ่าเชื้อเป็นการใช้สารที่เหมาะสมเพื่อลดหรือทำลายเชื้อที่เหลืออยู่ จึงควรทำความสะอาดก่อนฆ่าเชื้อเมื่อจำเป็น

### บทสรุป สิ่งที่ดูสะอาดที่สุด อาจไม่ใช่สิ่งที่สะอาดที่สุดเสมอไป

เรื่องราวของฟองน้ำล้างจาน รีโมตโทรทัศน์ คีย์บอร์ด และลูกบิดประตู ทำให้เราได้เห็นอีกมุมหนึ่งของการใช้ชีวิตภายในบ้านว่า สิ่งของที่อยู่ใกล้ตัวและถูกใช้งานทุกวันอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคได้โดยที่เราไม่ทันสังเกต

โดยเฉพาะฟองน้ำล้างจาน ซึ่งเป็นสิ่งของที่มีความชื้นและเศษอาหารตกค้างอยู่เป็นประจำ จึงเป็นบริเวณที่เหมาะต่อการสะสมและเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ส่วนรีโมตและคีย์บอร์ดก็เป็นสิ่งของที่มีการสัมผัสซ้ำ ๆ และมักถูกละเลยเรื่องการทำความสะอาด

เรื่องนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจว่า ความสะอาดไม่ได้ขึ้นอยู่กับสิ่งที่เรามองเห็นด้วยตาเปล่าเท่านั้น เพราะแบคทีเรียส่วนใหญ่มีขนาดเล็กมากจนเราไม่สามารถมองเห็นได้

บางครั้งเราอาจใช้เวลาขัดชักโครกจนสะอาดเอี่ยม แต่กลับลืมเช็ดรีโมตโทรทัศน์ ลืมทำความสะอาดคีย์บอร์ด และใช้ฟองน้ำล้างจานอันเดิมติดต่อกันเป็นเวลานาน

บ้านที่สะอาดอย่างแท้จริงจึงไม่ใช่เพียงบ้านที่พื้นเงา ห้องน้ำหอม หรือไม่มีฝุ่นให้เห็น แต่ต้องเป็นบ้านที่เราใส่ใจทำความสะอาดสิ่งของเล็ก ๆ ที่สัมผัสอยู่ทุกวันด้วย เพราะบางครั้งอันตรายจากเชื้อโรคอาจไม่ได้อยู่ในสถานที่ที่เรากลัว แต่อยู่ในสิ่งของที่เราหยิบจับโดยไม่เคยระวังเลยก็ได้

### แหล่งที่มาของข้อมูล

1\. NSF International — การศึกษาสิ่งของที่มีเชื้อโรคสะสมภายในบ้าน

[Germiest Items in the Home](https://www.nsf.org/consumer-resources/articles/germiest-items-home?utm_source=chatgpt.com)

2\. NSF International — รายละเอียดการตรวจสอบฟองน้ำล้างจานและสิ่งของต่าง ๆ

[Clean the Germiest Home Items](https://www.nsf.org/consumer-resources/articles/clean-germiest-home-items?utm_source=chatgpt.com)

3\. USDA Food Safety and Inspection Service — วิธีทำความสะอาดฟองน้ำล้างจาน

[How do I clean my kitchen sponge?](https://ask.fsis.usda.gov/article/How-do-I-clean-my-kitchen-sponge?utm_source=chatgpt.com)

4\. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — วิธีทำความสะอาดและฆ่าเชื้อภายในบ้าน

[When and How to Clean and Disinfect Your Home](https://www.cdc.gov/hygiene/about/when-and-how-to-clean-and-disinfect-your-home.html?utm_source=chatgpt.com)

5\. งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับแหล่งสะสมจุลินทรีย์ในครัวเรือน

[Are we aware of microbial hotspots in our household?](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22984730/?utm_source=chatgpt.com)