อาชีพไหนเสี่ยงเปลี่ยนเพราะ AI และคนวัย 40 ควรเตรียมตัวอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พนักงานออฟฟิศคนหนึ่งใช้เวลาทั้งเช้าคัดข้อมูลจากเอกสารลงตาราง ก่อนพบว่าโปรแกรมใหม่ทำงานส่วนนี้ได้ในไม่กี่นาที พอเห็นแบบนี้ก็อดคิดไม่ได้ว่า ถ้าเครื่องมือทำงานที่เราทำมาหลายปีได้เร็วขึ้น วันหนึ่งบริษัทจะยังต้องการเราอยู่ไหม โดยเฉพาะเมื่ออายุใกล้ 40 และมีภาระที่ทิ้งรายได้ประจำไม่ได้ง่ายๆ

คำถามนี้มีเหตุผลให้กังวล แต่ชื่ออาชีพหรืออายุเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกว่าใครจะตกงาน ลองดูว่างานแต่ละตำแหน่งประกอบด้วยหน้าที่อะไร และหน้าที่เหล่านั้นกำลังเปลี่ยนไปแค่ไหน

ยังไม่มีเหตุผลให้ทุกคนรีบลาออกจากอาชีพยอดฮิต สิ่งที่ควรทำก่อนคือแยกงานประจำของตัวเองออกเป็นส่วนๆ แล้วเตรียมทักษะสำหรับส่วนที่กำลังเปลี่ยน เพราะ AI อาจทำบางหน้าที่แทนได้ ขณะที่บางหน้าที่ยังต้องอาศัยคนตรวจสอบ ตัดสินใจ และรับผิดชอบผลลัพธ์

องค์การแรงงานระหว่างประเทศและสถาบัน NASK ประเมินในปี 2025 ว่า ประมาณหนึ่งในสี่ของการจ้างงานทั่วโลกอยู่ในอาชีพที่มีโอกาสได้รับผลกระทบจาก AI สร้างเนื้อหา ตัวเลขนี้หมายถึง โอกาสที่งานบางส่วนจะเปลี่ยน ไม่ใช่สัดส่วนคนที่จะถูกเลิกจ้าง และผู้วิจัยมองว่าการเปลี่ยนรูปแบบงานมีแนวโน้มเกิดขึ้นมากกว่าการแทนที่ทั้งอาชีพ

งานกลุ่มไหนควรจับตา

งานธุรการและงานเอกสาร เป็นกลุ่มที่องค์การแรงงานระหว่างประเทศพบว่ามีโอกาสได้รับผลกระทบสูง เพราะหลายหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดข้อมูล สรุปเอกสาร และจัดทำข้อความตามรูปแบบ เช่น การกรอกข้อมูลจากใบสั่งซื้อหรือร่างอีเมลตอบคำถามซ้ำๆ แต่การตรวจความถูกต้อง ประสานงานเมื่อข้อมูลขัดกัน และจัดการกรณีพิเศษยังเป็นส่วนสำคัญของงาน

งานบัญชีและตรวจสอบบัญชี รายงานแนวโน้มงานปี 2025 ของเวิลด์อีโคโนมิกฟอรัมระบุว่า ผู้บริหารที่ตอบแบบสำรวจคาดว่าตำแหน่งกลุ่มนี้จะลดลงในช่วงถึงปี 2030 จากหลายปัจจัย รวมถึงเทคโนโลยี งานจัดหมวดหมู่ข้อมูลหรือเตรียมรายงานบางส่วนอาจทำได้เร็วขึ้น ขณะที่การตีความรายการผิดปกติ การตรวจหลักฐาน และความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ยังต้องใช้ความรู้และวิจารณญาณ

งานบริการลูกค้าที่ตอบคำถามซ้ำ ระบบตอบอัตโนมัติช่วยจัดการคำถามพื้นฐานได้ เช่น เวลาทำการหรือสถานะคำสั่งซื้อ แต่เรื่องที่ข้อมูลไม่ครบ ลูกค้าเสียหาย หรือมีข้อยกเว้น มักต้องส่งต่อให้คนพิจารณา ผู้ทำงานด้านนี้จึงควรฝึกแก้ปัญหาซับซ้อนและรู้ขั้นตอนส่งต่อ ไม่ใช่มองแค่จำนวนคำตอบที่ส่งได้ต่อวัน

งานออกแบบและผลิตเนื้อหา งานภาพหรือข้อความแบบง่ายอาจถูกสร้างเป็นตัวเลือกแรกได้เร็วขึ้น รายงานเดียวกันคาดว่าตำแหน่งนักออกแบบกราฟิกมีแนวโน้มลดลง โดยมีทั้ง AI และการเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัลเป็นปัจจัย แต่นั่นไม่ได้แปลว่านักออกแบบทุกคนจะหมดงาน การทำความเข้าใจโจทย์ลูกค้า เลือกแนวทาง ตรวจความถูกต้อง และปรับงานให้ใช้ได้จริงยังมีคุณค่า

งานเขียนโปรแกรมและงานวิเคราะห์ข้อมูล ก็เปลี่ยนเช่นกัน เครื่องมือช่วยร่างโค้ดหรือสรุปข้อมูลได้ แต่ผลลัพธ์ยังต้องทดสอบและตรวจเรื่องความปลอดภัย รายงานของเวิลด์อีโคโนมิกฟอรัมยังจัดนักพัฒนาซอฟต์แวร์และแอปพลิเคชันไว้ในกลุ่มที่คาดว่าจะเติบโต แสดงให้เห็นว่าแม้บางหน้าที่ในอาชีพจะได้รับผลกระทบ ก็ไม่ได้แปลว่าจำนวนงานทั้งอาชีพต้องลดลงเสมอไป

ตัวเลขเหล่านี้เป็นการประเมินและความคาดหวังระดับโลก ไม่ใช่คำทำนายเฉพาะประเทศไทยหรือบริษัทของเรา ผลจริงขึ้นอยู่กับเศรษฐกิจ วิธีนำเทคโนโลยีมาใช้ และโอกาสที่คนทำงานจะได้รับการฝึกเพิ่มเติมด้วย

ถ้าอายุ 40 ควรเริ่มจากตรงไหน

• จดงานที่ทำจริงในหนึ่งสัปดาห์ แยกว่าอะไรซ้ำและมีกฎชัดเจน อะไรต้องคุยกับคน ตัดสินใจ หรือแก้ปัญหาเฉพาะหน้า จะเห็นจุดที่ควรทดลองใช้เครื่องมือและจุดที่ต้องพัฒนาตัวเอง

• ทดลองกับงานที่ไม่เป็นความลับ เช่น ให้ AI ช่วยร่างอีเมลหรือจัดโครงรายงาน แล้วตรวจทุกครั้งเทียบกับข้อมูลต้นฉบับ อย่านำข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูลบริษัทเข้าเครื่องมือโดยไม่ได้รับอนุญาต

• เพิ่มทักษะที่ต่อยอดจากประสบการณ์เดิม คนธุรการอาจฝึกจัดการกระบวนการและตรวจข้อมูล คนทำบัญชีอาจฝึกวิเคราะห์รายการผิดปกติ ส่วนนักออกแบบอาจฝึกเก็บโจทย์และนำเสนองานให้ตรงเป้าหมาย

• ทำผลงานเล็กๆ ที่วัดผลได้ เช่น ปรับขั้นตอนทำรายงานให้เร็วขึ้น พร้อมบันทึกเวลาที่ประหยัดได้และวิธีตรวจความถูกต้อง ผลงานแบบนี้ช่วยอธิบายคุณค่าของเราได้ชัดกว่าการบอกว่าใช้ AI เป็น

• สำรวจทางเลือกก่อนตัดสินใจเปลี่ยนงาน ดูประกาศรับสมัคร คุยกับคนในสายงาน และวางแผนการเงินตามภาระของตัวเอง การเรียนเพิ่มหรือย้ายหน้าที่ภายในองค์กรอาจเป็นทางเลือกก่อนลาออก

อายุ 40 ไม่ใช่เส้นตายที่ AI จะเข้ามาแทนที่ใคร ประสบการณ์ทำงาน ความเข้าใจลูกค้า และความรู้เฉพาะธุรกิจยังนำมาต่อยอดได้ สิ่งที่ควรเริ่มวันนี้คือรู้ให้ชัดว่างานของเราส่วนไหนเปลี่ยนได้ แล้วค่อยเพิ่มทักษะทีละเรื่อง เพื่อให้มีทางเลือกมากขึ้นเมื่อที่ทำงานเปลี่ยนไป