เจดีย์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยคือเจดีย์อะไรสร้างเมื่อไหร่

ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนามาอย่างยาวนาน มีวัดวาอารามและโบราณสถานทางศาสนากระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาค สิ่งก่อสร้างเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปกรรม สถาปัตยกรรม และวัฒนธรรมของผู้คนในอดีตอีกด้วย

หากกล่าวถึงเจดีย์ขนาดใหญ่ที่มีชื่อเสียงมากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ชื่อที่คนไทยจำนวนมากรู้จักเป็นอย่างดีคือ พระปฐมเจดีย์ ตั้งอยู่ภายในวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร จังหวัดนครปฐม พระมหาเจดีย์องค์นี้มีความโดดเด่นทั้งด้านขนาด ความสูง ความงดงามทางสถาปัตยกรรม และความสำคัญทางประวัติศาสตร์ โดยมีข้อมูลจากหน่วยงานด้านศิลปวัฒนธรรมระบุว่าองค์พระปฐมเจดีย์มีความสูงประมาณ ๑๒๐.๔๕ เมตร และมีเส้นรอบฐานประมาณ ๒๓๕.๕๐ เมตร จึงเป็นหนึ่งในเจดีย์ที่สูงและมีขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทย

แต่คำถามที่น่าสนใจก็คือ พระปฐมเจดีย์สร้างขึ้นตั้งแต่เมื่อใด ใครเป็นผู้สร้างองค์เจดีย์แห่งนี้ และเหตุใดจึงมีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ไทยมากจนกลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดนครปฐม

ความเป็นมาของพระปฐมเจดีย์ในสมัยโบราณ

พระปฐมเจดีย์เป็นโบราณสถานที่มีประวัติความเป็นมายาวนานมาก อย่างไรก็ตาม การระบุปีที่สร้างองค์เจดีย์ดั้งเดิมอย่างแน่นอนยังทำไม่ได้ เนื่องจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องมีข้อจำกัด และองค์เจดีย์ผ่านการบูรณะหลายครั้งตลอดระยะเวลาหลายร้อยปี

ในอดีต พระปฐมเจดีย์มีชื่อเรียกว่า “พระธมเจดีย์” คำว่า “ธม” มีความหมายเกี่ยวข้องกับความใหญ่โตหรือความยิ่งใหญ่ จึงสอดคล้องกับลักษณะของเจดีย์ที่มีขนาดใหญ่โดดเด่นเหนือสิ่งก่อสร้างโดยรอบ

ตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังทรงผนวช พระเจดีย์แห่งนี้อาจมีความเกี่ยวข้องกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนามายังดินแดนสุวรรณภูมิในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชแห่งอินเดีย จึงทรงพระราชทานนามว่า “พระปฐมเจดีย์” ตามความเชื่อในเวลานั้นว่าเป็นเจดีย์องค์แรกของดินแดนแห่งนี้

อย่างไรก็ตาม นักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีในเวลาต่อมาได้ศึกษาหลักฐานเพิ่มเติม และเสนอว่าพระปฐมเจดีย์มีความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมทวารวดี ซึ่งเจริญรุ่งเรืองในดินแดนไทยในช่วงหลายศตวรรษแรกของประวัติศาสตร์ไทย การระบุว่าเจดีย์แห่งนี้สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชโดยตรงจึงยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ยืนยันได้แน่นอน

ข้อเท็จจริงสำคัญคือ บริเวณนครปฐมเป็นพื้นที่ที่มีหลักฐานแสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองของชุมชนโบราณและพระพุทธศาสนามาอย่างยาวนาน พระปฐมเจดีย์จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยให้คนรุ่นหลังเข้าใจพัฒนาการของศาสนาและสังคมในดินแดนไทย

เจดีย์องค์เดิมมีรูปร่างอย่างไร

ก่อนที่จะมีรูปร่างใหญ่โตงดงามดังที่เห็นในปัจจุบัน พระปฐมเจดีย์เคยมีลักษณะแตกต่างออกไปจากเดิมอย่างมาก

ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ระบุว่า เจดีย์องค์เก่ามีลักษณะคล้ายสถูปทรงบาตรคว่ำหรือโอคว่ำ มีส่วนยอดเป็นทรงปรางค์ซึ่งอาจเกิดจากการบูรณะต่อเติมในยุคหลัง เมื่อเวลาผ่านไป สภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไปและพื้นที่บริเวณนั้นมีสภาพรกร้าง ทำให้เจดีย์เก่าแก่ทรุดโทรมลง

ต่อมา เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวครั้งยังทรงเป็นเจ้าฟ้ามงกุฎและทรงผนวช ได้เสด็จธุดงค์ไปยังเมืองนครชัยศรีและทรงพบเจดีย์ขนาดใหญ่ที่มีสภาพเก่าแก่ พระองค์ทรงสนพระราชหฤทัยในโบราณสถานแห่งนี้ และทรงเห็นว่าเป็นสถานที่สำคัญทางพระพุทธศาสนาที่สมควรได้รับการบูรณะให้กลับมามีความสง่างามอีกครั้ง

เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการฟื้นฟูพระปฐมเจดีย์ครั้งใหญ่ในสมัยรัตนโกสินทร์

การก่อสร้างพระปฐมเจดีย์องค์ปัจจุบันเริ่มขึ้นเมื่อใด

หากถามว่าพระปฐมเจดีย์องค์ที่เราเห็นอยู่ในปัจจุบันเริ่มสร้างขึ้นเมื่อใด คำตอบคือ เริ่มดำเนินการก่อสร้างและบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๖

ในช่วงเวลานั้น พระองค์ทรงเห็นความสำคัญของเจดีย์โบราณแห่งนี้ จึงมีพระราชดำริให้สร้างพระเจดีย์องค์ใหม่ครอบเจดีย์เก่าที่มีอยู่เดิม เพื่อรักษาโบราณสถานสำคัญไว้และทำให้เป็นสถานที่ที่พุทธศาสนิกชนสามารถเดินทางมาสักการะได้อย่างเหมาะสม

การก่อสร้างครั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าเจดีย์ทั้งหมดเริ่มต้นขึ้นใหม่จากพื้นที่ว่างเปล่า แต่เป็นการสร้างองค์เจดีย์ขนาดใหญ่ครอบองค์เดิมที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน โดยรักษาร่องรอยของอดีตไว้ภายในสิ่งก่อสร้างใหม่

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชศรัทธาอย่างแรงกล้าต่อพระพุทธศาสนา และทรงให้ความสำคัญกับการบูรณะโบราณสถานที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา พระปฐมเจดีย์จึงได้รับการฟื้นฟูครั้งสำคัญในรัชสมัยของพระองค์

การก่อสร้างดำเนินไปเป็นเวลาหลายปี และมีการปรับปรุงพื้นที่โดยรอบให้เหมาะสมกับการเป็นศาสนสถานขนาดใหญ่ จนเกิดเป็นองค์พระมหาเจดีย์ที่มีความโดดเด่นและมีเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรม

ใครเป็นผู้ดำเนินการก่อสร้าง

แม้พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้มีพระราชดำริให้บูรณะพระปฐมเจดีย์ครั้งใหญ่ แต่การดำเนินงานก่อสร้างไม่ได้เกิดจากพระองค์เพียงพระองค์เดียว

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ระบุว่า สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์เป็นผู้ได้รับมอบหมายให้ควบคุมการปฏิสังขรณ์ในช่วงสำคัญของการก่อสร้าง โดยมีช่างและผู้เกี่ยวข้องจำนวนมากร่วมดำเนินงาน

การสร้างเจดีย์ขนาดใหญ่ในสมัยนั้นต้องอาศัยแรงงาน ความรู้ด้านช่าง การจัดหาวัสดุ และการวางแผนก่อสร้างอย่างเป็นระบบ เพราะเป็นสิ่งก่อสร้างที่มีขนาดใหญ่กว่าสิ่งก่อสร้างทั่วไปอย่างมาก

การนำแนวคิดมาสร้างเจดีย์องค์ใหม่ครอบเจดีย์เดิมยังต้องอาศัยความเข้าใจเกี่ยวกับโครงสร้างและความมั่นคงของสิ่งก่อสร้าง เพื่อให้สามารถรักษาโบราณสถานเก่าไว้ภายในได้

ด้วยเหตุนี้ พระปฐมเจดีย์จึงไม่ใช่เพียงผลงานของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่เป็นผลจากพระราชดำริของพระมหากษัตริย์ การบริหารงานของผู้รับผิดชอบ และความร่วมมือของช่างฝีมือกับผู้คนในยุคนั้น

พระปฐมเจดีย์มีความสูงเท่าใด

ความยิ่งใหญ่ของพระปฐมเจดีย์สามารถเห็นได้จากขนาดขององค์เจดีย์ที่สูงตระหง่านเหนืออาคารโดยรอบ

ข้อมูลที่เผยแพร่โดยแหล่งข้อมูลด้านศิลปกรรมระบุรายละเอียดสำคัญไว้ดังนี้

- ความสูงจากพื้นดินถึงยอดมงกุฎ: ประมาณ ๑๒๐.๔๕ เมตร
- เส้นรอบฐานโดยรอบ: ประมาณ ๒๓๕.๕๐ เมตร
- เส้นผ่านศูนย์กลางบริเวณฐานตามข้อมูลที่เผยแพร่: ประมาณ ๕๖.๖๔ เมตร
- ลักษณะทางสถาปัตยกรรม: เจดีย์ทรงระฆังคว่ำแบบลังกา มีฐานขนาดใหญ่และส่วนยอดเรียวสูง

ตัวเลขดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าองค์พระปฐมเจดีย์มีขนาดมหึมาและมีความโดดเด่นอย่างมากในด้านความสูง

อย่างไรก็ตาม ความสูงของเจดีย์ไม่ใช่เกณฑ์เดียวในการตัดสินว่าเจดีย์ใดมีขนาดใหญ่ที่สุด เพราะเจดีย์บางแห่งอาจมีฐานกว้างกว่า ขณะที่บางแห่งมีรูปทรงและสัดส่วนแตกต่างกัน ดังนั้น หากกล่าวถึงพระปฐมเจดีย์ในฐานะเจดีย์ที่ใหญ่ที่สุดของประเทศไทย จึงควรอธิบายควบคู่ไปกับข้อมูลที่ระบุว่าเป็นเจดีย์ที่มีขนาดใหญ่และสูงที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ

ลักษณะสถาปัตยกรรมอันโดดเด่น

พระปฐมเจดีย์องค์ปัจจุบันมีลักษณะเป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำ ได้รับอิทธิพลจากรูปแบบศิลปกรรมแบบลังกา และมีการจัดองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมให้เหมาะสมกับขนาดอันใหญ่โต

ส่วนฐานมีขนาดกว้างและแข็งแรง รองรับองค์ระฆังที่มีลักษณะโค้งมน ก่อนจะต่อเนื่องขึ้นไปยังส่วนยอดที่เรียวสูง ทำให้เจดีย์ดูสง่างามและสามารถมองเห็นได้จากระยะไกล

บริเวณโดยรอบองค์เจดีย์มีระเบียงคดและวิหารประจำทิศทั้งสี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของผังศาสนสถาน ภายในบริเวณวัดยังมีพระพุทธรูปและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่พุทธศาสนิกชนเดินทางมากราบไหว้

นอกจากความงดงามทางสถาปัตยกรรมแล้ว องค์พระปฐมเจดีย์ยังสะท้อนถึงความสามารถของช่างไทยในอดีตในการก่อสร้างสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ และการประยุกต์รูปแบบศิลปกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากดินแดนต่าง ๆ ให้เกิดเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง

การรักษาองค์พระปฐมเจดีย์ให้คงอยู่จนถึงปัจจุบันจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความศรัทธาทางศาสนา

พระร่วงโรจนฤทธิ์กับความสำคัญของวัดพระปฐมเจดีย์

เมื่อเดินทางมาถึงวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร สิ่งสำคัญอีกแห่งหนึ่งที่ผู้คนมักเดินทางไปสักการะคือ พระร่วงโรจนฤทธิ์ ซึ่งประดิษฐานอยู่บริเวณวิหารด้านทิศเหนือขององค์พระปฐมเจดีย์

พระพุทธรูปองค์นี้ได้รับการอัญเชิญส่วนพระเศียร พระหัตถ์ และพระบาทจากโบราณสถานในเมืองศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย มาบูรณะและหล่อเพิ่มเติมจนมีความสมบูรณ์ ก่อนนำมาประดิษฐานในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖

พระร่วงโรจนฤทธิ์เป็นพระพุทธรูปที่มีความสำคัญต่อชาวนครปฐมและพุทธศาสนิกชนจำนวนมาก ผู้คนมักเดินทางมากราบไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคล

การมีพระพุทธรูปสำคัญประดิษฐานอยู่ภายในบริเวณวัด ทำให้วัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหารไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะองค์เจดีย์เท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์รวมความศรัทธาของประชาชนมาอย่างต่อเนื่อง

พระปฐมเจดีย์กับความสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทย

พระปฐมเจดีย์มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ไทยหลายด้าน ประการแรกคือเป็นหลักฐานที่สะท้อนถึงการตั้งถิ่นฐานของชุมชนโบราณในบริเวณนครปฐม และพัฒนาการของพระพุทธศาสนาในดินแดนไทย

ประการที่สองคือเป็นหลักฐานเกี่ยวกับการบูรณะโบราณสถานในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะในรัชกาลที่ ๔ ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูศาสนสถานที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์

ประการที่สามคือเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านศิลปกรรมและสถาปัตยกรรม นักเรียน นักศึกษา นักประวัติศาสตร์ และนักท่องเที่ยวสามารถศึกษารูปแบบของเจดีย์ ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในแต่ละยุคสมัย

นอกจากนี้ พระปฐมเจดีย์ยังมีบทบาทต่อเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของจังหวัดนครปฐม เพราะมีผู้คนเดินทางมาเยี่ยมชมและสักการะตลอดทั้งปี ร้านค้า ร้านอาหาร และกิจกรรมโดยรอบยังช่วยสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนในพื้นที่อีกด้วย

ในช่วงเทศกาลนมัสการพระปฐมเจดีย์ บริเวณวัดจะมีประชาชนเดินทางมาร่วมงานเป็นจำนวนมาก งานดังกล่าวเป็นทั้งกิจกรรมทางศาสนาและประเพณีที่ช่วยสืบทอดความผูกพันระหว่างชุมชนกับโบราณสถานสำคัญแห่งนี้

บทสรุป

พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม เป็นหนึ่งในพระมหาเจดีย์ที่ยิ่งใหญ่และมีความสำคัญที่สุดของประเทศไทย องค์เจดีย์ปัจจุบันมีความสูงประมาณ ๑๒๐.๔๕ เมตร และมีประวัติการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ โดยเริ่มดำเนินการใน พ.ศ. ๒๓๙๖ และสร้างครอบเจดีย์องค์เดิมที่มีอยู่ก่อนแล้ว

สำหรับคำถามว่าใครเป็นผู้สร้าง คำตอบคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริให้ดำเนินการบูรณะครั้งใหญ่ โดยมีสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์เป็นผู้ควบคุมการปฏิสังขรณ์ในช่วงสำคัญ

ส่วนเจดีย์องค์เดิมนั้นมีอายุเก่าแก่กว่าสิ่งก่อสร้างที่เห็นในปัจจุบันมาก แต่ยังไม่สามารถระบุปีที่สร้างได้อย่างแน่นอน การเชื่อมโยงกับสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชเป็นพระราชดำริทางประวัติศาสตร์ในอดีต มิใช่ข้อเท็จจริงที่ได้รับการยืนยันอย่างเด็ดขาดจากหลักฐานทางโบราณคดี

ดังนั้น พระปฐมเจดีย์จึงเป็นทั้งศาสนสถานอันศักดิ์สิทธิ์ สัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดนครปฐม และมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนาและความสามารถด้านสถาปัตยกรรมของผู้คนในอดีต การอนุรักษ์พระปฐมเจดีย์ให้คงอยู่ต่อไปจึงเป็นหน้าที่สำคัญของคนไทยทุกคน เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์และชื่นชมความยิ่งใหญ่ของโบราณสถานแห่งนี้สืบไปแหล่งที่มาและข้อมูลอ้างอิง

๑. สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดนครปฐม — ประวัติวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร
[อ่านข้อมูลจากสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดนครปฐม](https://npt.onab.go.th/th/content/category/detail/id/110/iid/646?utm_source=chatgpt.com)

๒. การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย — ข้อมูลประวัติและการก่อสร้างพระปฐมเจดีย์ในสมัยรัชกาลที่ ๔
[อ่านข้อมูลจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย]

๓. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม — ข้อมูลแหล่งศิลปกรรมพระปฐมเจดีย์ รวมถึงความสูงและขนาดฐาน
[อ่านข้อมูลแหล่งศิลปกรรมพระปฐมเจดีย์](https://culturalenvi.onep.go.th/site/detail/2989?utm_source=chatgpt.com)

๔. สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม — ข้อมูลทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมพระปฐมเจดีย์
[อ่านข้อมูลจากมหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม](https://culture.npru.ac.th/exhibition?id=NEJkQmszbWJBYjMzSkFrdTJDcnpkdz09&utm_source=chatgpt.com)

หมายเหตุสำหรับการนำบทความไปเผยแพร่: หากต้องการใช้ชื่อเรื่องว่า “เจดีย์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย” สามารถใช้ได้โดยอ้างอิงข้อมูลที่ระบุว่าพระปฐมเจดีย์เป็นพระมหาเจดีย์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ แต่ควรระบุให้ชัดเจนว่าตัวเลขความสูงและขนาดฐานมาจากแหล่งข้อมูลใด เพื่อให้บทความมีความน่าเชื่อถือทางประวัติศาสตร์ครับ