ทองลูกบวบคือทองอะไรปัจจุบันยังมีอยู่หรือเปล่า

ทองลูกบวบ หรือที่เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ทองดอกบวบ เป็นทองคำชนิดหนึ่งที่มีชื่อเรียกสืบทอดมาตั้งแต่สมัยโบราณของไทย มีลักษณะสีเหลืองอ่อน แตกต่างจากทองคำบริสุทธิ์ที่มีสีเหลืองเข้มกว่า ทองชนิดนี้มีความสำคัญทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และการสร้างเครื่องประดับหรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับศาสนาและราชสำนักในอดีต

ข้อมูลจากกรมศิลปากรระบุว่า ทองดอกบวบเป็นทองเนื้อหก มีสีเหลืองอ่อนคล้ายดอกบวบ และเคยนำไปใช้ทำภาชนะกับพระพุทธรูป จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยให้เราเข้าใจว่า คนไทยในอดีตมีการจำแนกชนิดของทองคำตามสีและคุณภาพของเนื้อทอง ไม่ได้เรียกทองทุกชนิดด้วยชื่อเดียวกันทั้งหมด สำนักงานศิลปวัฒนธรรมแห่งชาติ +1

๑. ทองลูกบวบคือทองอะไร

ทองลูกบวบเป็นชื่อเรียกทองคำตามแบบโบราณ โดยมีชื่อที่ใช้กันในเอกสารทางวิชาการว่า ทองดอกบวบ จุดเด่นคือสีเหลืองอ่อนคล้ายสีของดอกบวบ ไม่เหลืองเข้มเหมือนทองคำบริสุทธิ์บางชนิด

ข้อมูลของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี ซึ่งอยู่ในสังกัดกรมศิลปากร อธิบายว่า ทองดอกบวบจัดเป็น ทองเนื้อหก หมายถึงทองที่มีคุณภาพตามระบบการเรียกเนื้อทองแบบไทยโบราณ ไม่ใช่ทองคำบริสุทธิ์ร้อยละ ๙๙.๙๙ อย่างที่ผู้คนคุ้นเคยในปัจจุบัน สำนักงานศิลปวัฒนธรรมแห่งชาติ

ระบบเรียกทองแบบโบราณของไทยมีการจำแนกตามคุณภาพของเนื้อทอง และเคยมีการกำหนดราคาอ้างอิงตามเนื้อทองด้วย ในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีการกล่าวถึงทองเนื้อหกและทองเนื้อเก้า ซึ่งทองเนื้อเก้าถือเป็นทองที่มีความบริสุทธิ์สูงสุดตามระบบดังกล่าว

ดังนั้น หากจะอธิบายให้เข้าใจง่าย ทองลูกบวบก็คือทองคำชนิดหนึ่งที่มีสีเหลืองอ่อนและมีระดับเนื้อทองตามมาตราโบราณ ไม่ใช่ชื่อของทองคำที่ขุดพบจากเหมืองแห่งใดแห่งหนึ่งโดยเฉพาะ สำนักงานศิลปวัฒนธรรมแห่งชาติ +1

๒. เหตุใดจึงเรียกว่าทองลูกบวบหรือทองดอกบวบ

ชื่อดังกล่าวมาจากลักษณะสีของทองที่คล้ายกับสีของดอกบวบ เป็นการตั้งชื่อตามสิ่งที่คนในอดีตพบเห็นในธรรมชาติ ซึ่งเป็นวิธีเรียกชื่อวัสดุที่พบได้ในวัฒนธรรมไทยมาแต่โบราณ

ทองคำแต่ละชนิดมีสีและคุณสมบัติแตกต่างกันตามองค์ประกอบและความบริสุทธิ์ของเนื้อทอง ช่างทองในอดีตจึงอาศัยความรู้ด้านการถลุง การผสมโลหะ และการขึ้นรูป เพื่อเลือกเนื้อทองให้เหมาะกับการใช้งานแต่ละประเภท

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าทองลูกบวบทุกชิ้นจะมีส่วนผสมเหมือนกันทั้งหมด เพราะวัตถุโบราณแต่ละชิ้นอาจผ่านการหลอม ซ่อมแซม หรือเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบมาในภายหลัง การตรวจสอบเนื้อโลหะของวัตถุจริงจึงต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญ

๓. ทองลูกบวบในอดีตนำไปทำอะไรบ้าง

ทองดอกบวบไม่ได้มีไว้ทำเครื่องประดับเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีการนำไปใช้ในงานศิลปกรรมและงานศาสนาด้วย โดยข้อมูลของกรมศิลปากรระบุถึงการนำทองชนิดนี้ไปทำภาชนะและพระพุทธรูป

ตัวอย่างที่มีหลักฐานบันทึกไว้คือ พระพุทธรูปทรงเครื่องปางห้ามญาติ ๒ องค์ ซึ่งทำด้วยทองลูกบวบ และเก็บรักษาอยู่ในวิหารเขียน วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช ข้อมูลประวัติท้องถิ่นระบุว่าพระพุทธรูปทั้งสององค์เกี่ยวข้องกับสกุล ณ นคร และสร้างขึ้นเป็นอนุสรณ์หลังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) ได้รับชัยชนะจากการไปตีเมืองไทรบุรี คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์

หลักฐานนี้แสดงให้เห็นว่าทองลูกบวบไม่ได้เป็นเพียงคำเรียกทองในตำราเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับโบราณวัตถุที่มีอยู่จริง และมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมของไทย ๔. ปัจจุบันทองลูกบวบยังมีอยู่หรือไม่

คำตอบคือ ยังมีหลักฐานเกี่ยวกับทองลูกบวบหลงเหลืออยู่ในโบราณวัตถุ แต่ไม่อาจยืนยันได้ว่ามีการผลิตทองชนิดนี้เพื่อจำหน่ายอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน

สิ่งที่ยืนยันได้จากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบ คือ มีการเก็บรักษาพระพุทธรูปทองลูกบวบไว้ในพิพิธภัณฑ์ของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช และกรมศิลปากรยังมีข้อมูลอธิบายลักษณะของทองดอกบวบอยู่ในเอกสารเผยแพร่ความรู้ สำนักงานศิลปวัฒนธรรมแห่งชาติ +1

แต่การจะยืนยันว่าปัจจุบันมีร้านทองหรือช่างทองที่ผลิตทองลูกบวบแบบโบราณจำหน่ายอยู่หรือไม่ จำเป็นต้องตรวจสอบข้อมูลผู้ผลิตและร้านค้าเพิ่มเติม จึงไม่ควรกล่าวอย่างเด็ดขาดว่าทองชนิดนี้สูญหายไปหมดแล้ว หรือยังผลิตกันทั่วไปเหมือนในอดีต

หากพบเครื่องประดับเก่าที่เจ้าของเรียกว่าเป็นทองลูกบวบ ควรให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบความบริสุทธิ์และองค์ประกอบของโลหะก่อน เพราะสีเหลืองอ่อนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันชนิดหรืออายุของทองได้

 ๕. ทองลูกบวบแตกต่างจากทองคำที่ซื้อขายในปัจจุบันอย่างไร

ทองลูกบวบเป็นชื่อที่อิงระบบเรียกเนื้อทองแบบโบราณ ส่วนทองคำที่ซื้อขายในปัจจุบันมักระบุความบริสุทธิ์เป็นเปอร์เซ็นต์หรือกะรัต เช่น ทองคำบริสุทธิ์ร้อยละ ๙๙.๙๙ หรือทองคำที่มีความบริสุทธิ์ประมาณร้อยละ ๗๕

แม้ทองดอกบวบจะถูกจัดเป็นทองเนื้อหกตามข้อมูลของกรมศิลปากร แต่ไม่ควรนำชื่อเรียกโบราณไปเทียบกับมาตราทองสมัยใหม่โดยไม่ระวัง เพราะมาตราการวัดและบริบทของการเรียกชื่ออาจแตกต่างกัน และทองโบราณแต่ละชิ้นก็อาจมีองค์ประกอบไม่เหมือนกัน

หากต้องการทราบเปอร์เซ็นต์ทองของวัตถุชิ้นใดชิ้นหนึ่ง ควรใช้ผลตรวจวิเคราะห์โลหะเป็นหลัก แทนการคาดคะเนจากชื่อหรือสีของทอง

สรุป

ทองลูกบวบหรือทองดอกบวบ คือทองคำชนิดหนึ่งที่คนไทยในอดีตเรียกตามสีเหลืองอ่อนคล้ายดอกบวบ จัดเป็นทองเนื้อหกตามข้อมูลของกรมศิลปากร และเคยนำไปใช้สร้างภาชนะกับพระพุทธรูป ปัจจุบันยังมีหลักฐานเกี่ยวกับทองชนิดนี้ในโบราณวัตถุที่ได้รับการเก็บรักษาไว้ แต่ยังไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะยืนยันว่ามีการผลิตจำหน่ายอย่างแพร่หลายเช่นในอดีต

คุณค่าของทองลูกบวบจึงไม่ได้อยู่ที่เนื้อทองเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความรู้เรื่องช่างทองไทยในอดีต ตลอดจนประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

### แหล่งที่มาและข้อมูลอ้างอิง

1\. กรมศิลปากร พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี — บทความ “จากทองคำสู่ทองคำเปลว” มีข้อมูลเกี่ยวกับทองดอกบวบ ทองเนื้อหก และประเภทของทองโบราณ

[อ่านบทความจากกรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/

2\. คลังสารสนเทศมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ — บทความ “วิหารเขียน : จากสถานที่ฝึกเขียนหนังสือและจดจาร คัดลอก เขียนพระไตรปิฎก สู่พิพิธภัณฑ์ของวัด” มีข้อมูลเกี่ยวกับพระพุทธรูปทองลูกบวบที่วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช

[อ่านประวัติวิหารเขียนและพระพุทธรูปทองลูกบวบ](https://library.wu.ac.th/nst_localinfo/wihan-kien/?utm_source=chatgpt.com)

3\. กรมศิลปากร — เอกสารเกี่ยวกับทองโบราณและการจำแนกเนื้อทอง ซึ่งมีข้อมูลเรื่องทองเนื้อหกและทองเนื้อเก้า

[อ่านเอกสารจากกรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/storage/contents/file/11ZcakS1w0A2c7ITmPoZeYQ1aX6X7kRJBE3LKFZG.pdf?utm_source=chatgpt.com)