ฝอยทองมาจากโปรตุเกสจริงไหม? เส้นทางขนมไข่ที่กลายเป็นของไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เส้นฝอยทองสีเหลืองอยู่บนขนมไทยมานานจนหลายคนคุ้นกับถาดทองหยิบทองหยอดตามงานมงคล แต่พอถามถึงต้นทางของเส้นไข่หวานจานนี้ เรื่องราวกลับโยงไปไกลกว่าครัวไทย

มีงานศึกษาที่เชื่อมฝอยทองไทยกับ fios de ovos ขนมไข่เส้นแบบโปรตุเกสจริง นักวิจัยเปรียบเทียบประวัติ สูตร อุปกรณ์ และวิธีกินของขนมชนิดนี้ในหลายพื้นที่ แล้วพบว่าขนมที่คล้ายกันมีอยู่ในไทยด้วย เส้นทางในไทยที่งานศึกษาระบุคือแพร่จากราชสำนักไปสู่ชนชั้นขุนนาง ก่อนจะเป็นที่รู้จักในหมู่คนทั่วไป

งานของ Yuka Utsunomiya ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Food Culture of Japan ปี 2010 ศึกษาขนมในโปรตุเกส มะละกา ไทย มาเก๊า กัว และญี่ปุ่น บทคัดย่อระบุว่าผู้วิจัยเทียบทั้งที่มา สูตร เครื่องมือที่ใช้ วิธีจัดเสิร์ฟ และวิธีกิน จึงไม่ได้พิจารณาเพียงว่าขนมหน้าตาคล้ายกันเท่านั้น

งานศึกษาย้อนไปถึงชื่อ letria de ovos ในตำราอาหารโปรตุเกสฉบับพิมพ์ยุคแรก ส่วนในกัว ขนมลักษณะนี้ยังเรียกว่า letria

เมื่อเทียบสูตรและอุปกรณ์ ผู้วิจัยพบว่าขนมในไทย กัว และญี่ปุ่นมีส่วนคล้ายกับแบบโปรตุเกส และยังเห็นร่องรอยวิธีทำแบบโปรตุเกสที่เก่ากว่าอยู่ด้วย ขณะเดียวกัน บทคัดย่อก็ระบุว่ามีขนมดัดแปลงหลายแบบเกิดขึ้นจาก fios de ovos เมื่อสูตร fios de ovos เดินทางไปแต่ละพื้นที่ ก็เกิดขนมหลายรูปแบบที่ดัดแปลงจากต้นแบบ

ส่วนเรื่องที่ฝอยทองเข้ามาอยู่ในวัฒนธรรมขนมไทยอย่างไร บทความในวารสาร Journal of Thai Food Culture กล่าวถึงการถ่ายทอดขนมจากต่างวัฒนธรรมในสมัยอยุธยา และระบุว่าท้าวทองกีบม้าสอนทำขนมหลายชนิด รวมถึงฝอยทอง ทองหยิบ และทองหยอด ข้อความนี้เป็นคำอธิบายของบทความดังกล่าว ขณะที่งานเปรียบเทียบของ Utsunomiya ให้หลักฐานภาพกว้างเรื่องความคล้ายของขนมและการแพร่จากราชสำนักสู่คนทั่วไป

ฝอยทองที่คนไทยคุ้นจึงมีสายสัมพันธ์กับขนมไข่โปรตุเกส ผ่านการแพร่และการดัดแปลงในครัวไทย ส่วนวันนำเข้าสู่อยุธยาและผู้คิดค้นสูตรแต่ละชนิดยังไม่ปรากฏในแหล่งที่เปิดอ่าน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th