ดราม่าสนั่น! เอกชนจดทะเบียนคุ้มครองกะเพรา 4 สายพันธุ์ คนไทยปลูกกินเองได้ แต่เรื่องนี้มีอะไรที่ต้องรู้?

ดราม่าสนั่น! เอกชนจดทะเบียนคุ้มครองกะเพรา 4 สายพันธุ์ คนไทยปลูกกินเองได้ แต่เรื่องนี้มีอะไรที่ต้องรู้?

ถ้าพูดถึงอาหารจานโปรดของคนไทย เชื่อว่าหลายคนต้องนึกถึง “ผัดกะเพรา” เป็นอันดับต้น ๆ เพราะเป็นเมนูที่หากินง่าย ราคาไม่แพง และแทบจะมีขายอยู่ทุกหัวมุมถนน บางบ้านยังปลูกกะเพราไว้ริมรั้วหรือในกระถาง เด็ดใบมาผัดกินเองได้ทุกเมื่อ

แต่ช่วงวันที่ 21–22 ตุลาคม 2569 กลับมีประเด็นที่ทำให้หลายคนหันมาสนใจเรื่องกะเพรากันมากขึ้น หลังมีข่าวว่าบริษัทเอกชนได้รับการจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์กะเพราใหม่ 4 สายพันธุ์ จนเกิดคำถามตามมาว่า ต่อไปนี้คนไทยจะปลูกกะเพรากินเองได้เหมือนเดิมหรือไม่ แล้วเกษตรกรที่ปลูกกะเพราขายจะได้รับผลกระทบอย่างไร?

กะเพรา 4 สายพันธุ์ที่กลายเป็นประเด็นร้อน

จากรายงานข่าว บริษัท ซีพีแรม จำกัด หรือ CPRAM ได้รับการจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์กะเพราใหม่ 4 สายพันธุ์ ได้แก่

• กะเพราแก้วจุรี 01
• กะเพราแก้วจุรี 02
• กะเพราแก้วจุรี 03
• กะเพราแก้วจุรี 04

พันธุ์กะเพราทั้ง 4 สายพันธุ์ผ่านกระบวนการวิจัยและปรับปรุงพันธุ์ โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ได้กะเพราที่เหมาะกับการนำไปใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร เช่น มีกลิ่นหอม รสชาติเข้มข้น เจริญเติบโตได้ดี และให้ผลผลิตสม่ำเสมอ

ข้อมูลข่าวระบุว่า พันธุ์กะเพราดังกล่าวได้รับความคุ้มครองเป็นระยะเวลา 12 ปี โดยสิทธิการคุ้มครองมีผลตามเงื่อนไขของกฎหมาย ไม่ได้หมายความว่าบริษัทจะเป็นเจ้าของกะเพราทุกสายพันธุ์ที่มีอยู่ในประเทศไทย

คนไทยยังปลูกกะเพรากินเองได้หรือไม่?

เรื่องนี้เป็นคำถามสำคัญที่หลายคนอยากรู้ เพราะกะเพราเป็นพืชที่อยู่คู่ครัวไทยมานาน ไม่ว่าจะเป็นบ้านในชนบทหรือคนที่อาศัยอยู่ในเมือง ต่างก็สามารถปลูกกะเพราไว้ทำอาหารได้

นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ชี้แจงว่า ประชาชนยังสามารถปลูกกะเพราที่ได้รับความคุ้มครองไว้บริโภคภายในครัวเรือนได้ตามปกติ

ข้อจำกัดสำคัญอยู่ที่การนำพันธุ์พืชที่ได้รับความคุ้มครองไปขยายพันธุ์เพื่อจำหน่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งต้องพิจารณาตามกฎหมายและเงื่อนไขการคุ้มครองที่เกี่ยวข้อง

ดังนั้น ใครที่ปลูกกะเพราไว้เด็ดใบทำอาหารกินเอง ไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกจนคิดว่าต่อไปจะปลูกกะเพราไม่ได้ แต่หากต้องการเพาะขยายพันธุ์เพื่อการค้า ควรตรวจสอบให้แน่ชัดก่อนว่าพันธุ์ที่ใช้อยู่ได้รับความคุ้มครองหรือไม่

แล้วเกษตรกรที่ปลูกกะเพราขายจะได้รับผลกระทบหรือไม่?

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ ผลกระทบต่อเกษตรกรรายย่อย เพราะมีคนจำนวนไม่น้อยที่ปลูกกะเพราเป็นอาชีพ บางรายปลูกในแปลงขนาดใหญ่เพื่อส่งตลาด ขณะที่บางรายปลูกในพื้นที่เล็ก ๆ เพื่อเก็บไปขายเป็นรายได้เสริม

หากเป็นกะเพราพันธุ์ทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ภายใต้สิทธิคุ้มครอง เกษตรกรยังสามารถเลือกปลูกและขยายพันธุ์ได้ตามปกติ แต่หากเป็นพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครอง ก็จำเป็นต้องตรวจสอบเงื่อนไขให้ชัดเจน โดยเฉพาะกรณีการขยายพันธุ์เพื่อจำหน่าย

ประเด็นนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของบริษัทเอกชนหรือคนปลูกผักกินเองเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับความเข้าใจเรื่องสิทธิในพันธุ์พืช การเข้าถึงเมล็ดพันธุ์ และต้นทุนการประกอบอาชีพของเกษตรกรด้วย

อีกด้านหนึ่ง การคุ้มครองพันธุ์พืชมีประโยชน์อย่างไร?

หากมองในมุมของผู้พัฒนาพันธุ์พืช การวิจัยและปรับปรุงพันธุ์ต้องใช้ทั้งเวลา เงินทุน บุคลากร และความรู้ทางวิทยาศาสตร์ การมีกฎหมายคุ้มครองสิทธิในพันธุ์พืชใหม่จึงเป็นกลไกหนึ่งที่ช่วยให้ผู้พัฒนาสามารถรักษาสิทธิในผลงานของตนเองได้ตามกฎหมาย

ในทางกลับกัน ก็ต้องมีการพิจารณาด้วยว่าการคุ้มครองดังกล่าวจะส่งผลต่อเกษตรกรรายย่อยและระบบการใช้เมล็ดพันธุ์อย่างไร เพราะเมล็ดพันธุ์เป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตอาหารและสร้างรายได้ให้กับผู้คนจำนวนมาก

มูลนิธิชีววิถี หรือไบโอไทย ยังแสดงความกังวลในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสิทธิของเกษตรกรในการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกต่อและการแบ่งปันพันธุ์พืช โดยเฉพาะหากประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมายให้สอดคล้องกับอนุสัญญา UPOV 1991 ในอนาคต

เรื่องนี้จึงควรพิจารณาจากข้อมูลและข้อกฎหมายอย่างรอบด้าน ไม่ควรสรุปว่าการจดทะเบียนครั้งนี้ทำให้กะเพราทั้งหมดกลายเป็นของบริษัทเอกชน หรือสรุปว่าเกษตรกรทุกคนจะได้รับผลกระทบเหมือนกัน

สรุปแล้ว เรื่องกะเพราครั้งนี้ควรมองอย่างไร?

กรณีการจดทะเบียนคุ้มครองกะเพรา 4 สายพันธุ์ ทำให้เห็นว่าพืชผักธรรมดาที่เราใช้ประกอบอาหารทุกวันก็มีเรื่องของงานวิจัย กฎหมาย และสิทธิทางเศรษฐกิจเข้ามาเกี่ยวข้องได้

สิ่งที่ประชาชนควรรู้คือ การคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ไม่ได้หมายความว่าห้ามคนไทยปลูกกะเพราทุกชนิด และตามคำชี้แจงของรัฐมนตรี ประชาชนยังสามารถปลูกไว้บริโภคในครัวเรือนได้ ส่วนการขยายพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครองเพื่อจำหน่าย ต้องตรวจสอบสิทธิและเงื่อนไขตามกฎหมายให้ชัดเจน

ในระยะยาว สิ่งที่สังคมควรให้ความสำคัญคือการสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมงานวิจัยของภาคเอกชน การคุ้มครองสิทธิในพันธุ์พืชใหม่ และการดูแลให้เกษตรกรรายย่อยสามารถเข้าถึงพันธุ์พืชเพื่อประกอบอาชีพได้อย่างเหมาะสม

แล้วคุณคิดเห็นอย่างไรกับเรื่องนี้? คุณมองว่าการคุ้มครองพันธุ์กะเพราใหม่เป็นเรื่องดี เพราะช่วยสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาพันธุ์พืช หรือกังวลว่าในอนาคตอาจมีผลต่อเกษตรกรรายย่อยและการเข้าถึงเมล็ดพันธุ์ของคนไทย? มาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้

แหล่งที่มาของข้อมูล

1. Thai PBS News — รัฐบาลยัน CPRAM จดทะเบียนกะเพรา ไม่ห้ามปลูกแต่ห้ามขาย 4 สายพันธุ์
   https://www.thaipbs.th/news/content/571443

2. Matichon — สุริยะแจงบริษัทจดทะเบียนคุ้มครองกะเพรา ประชาชนยังปลูกกินได้ตามปกติ
   https://www.matichon.co.th/politics/news_5942752

3. THE STANDARD — สุริยะแจงเอกชนจดทะเบียนคุ้มครอง 4 พันธุ์กะเพรา
   https://thestandard.co/suriya-clarifies-basil-variety-protection/

#กะเพรา #ข่าววันนี้ #เกษตรกรไทย #คุ้มครองพันธุ์พืช #ข่าวสังคม #สิทธิเกษตรกร #พันธุ์พืชไทย