ทำไมกาแฟบางแก้วทำให้ปวดถ่ายเร็ว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันทำงาน หลายคนยกกาแฟดำขึ้นจิบเพื่อให้ตาเปิด แต่สิ่งที่ตื่นก่อนสมองกลับเป็นลำไส้ ผ่านไปไม่กี่นาทีก็เริ่มรู้สึกว่าต้องรีบหาห้องน้ำ ทั้งที่กาแฟเพิ่งลงกระเพาะไปไม่นาน และสิ่งที่กำลังจะขับออกมาก็ไม่ใช่กาแฟแก้วนั้นแน่ ๆ

อาการนี้เกิดขึ้นได้จริงในคนบางกลุ่ม กาแฟมีฤทธิ์กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ ทำให้ลำไส้บีบตัวและดันของที่อยู่ปลายทางออกเร็วขึ้น งานวิจัยขนาดเล็กในคนสุขภาพดีพบว่า กาแฟธรรมดาเพิ่มการเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ได้ในช่วงเวลาสั้น ๆ หลังดื่ม และแรงกระตุ้นของกาแฟที่มีคาเฟอีนสูงกว่าน้ำเปล่า

แก้วใหม่ไม่ได้วิ่งตรงไปเป็นของเสีย

สิ่งที่เกิดขึ้นคล้ายระบบส่งสัญญาณมากกว่าท่อส่งของ กาแฟลงถึงกระเพาะแล้วกระเพาะเริ่มทำงาน ร่างกายจึงปลุก gastrocolic reflex หรือรีเฟล็กซ์ที่เชื่อมการรับอาหารกับการเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ เมื่อสัญญาณนี้แรงพอ ลำไส้ใหญ่จะบีบตัวเพื่อเคลียร์สิ่งที่ค้างอยู่ก่อนหน้า จึงเกิดความรู้สึกปวดถ่ายแบบมาไว

รีเฟล็กซ์นี้มีอยู่ตามปกติหลังอาหารเช้าอยู่แล้ว เพราะกระเพาะที่ถูกเติมจะส่งสัญญาณให้ระบบย่อยอาหารขยับ กาแฟอาจทำให้บางคนรู้สึกถึงแรงกระตุ้นนี้ชัดขึ้น โดยเฉพาะตอนดื่มขณะท้องว่างหรือดื่มพร้อมมื้อเช้า

ไม่ควรโยนให้คาเฟอีนคนเดียว

ประโยคที่ว่า “ชาไม่ทำให้ปวดถ่าย แปลว่าคาเฟอีนไม่เกี่ยว” ยังสรุปเร็วเกินไป คาเฟอีนมีส่วนกระตุ้นระบบทางเดินอาหารได้ แต่กาแฟมีสารหลายชนิดและผ่านกระบวนการคั่วที่ซับซ้อน งานทดลองพบว่ากาแฟดีแคฟก็สามารถกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ในผู้เข้าร่วมบางคนได้ จึงชี้ว่าไม่ได้มีคาเฟอีนเพียงตัวเดียวที่เกี่ยวข้อง

กาแฟยังสัมพันธ์กับการหลั่งกรดในกระเพาะและฮอร์โมนแกสตริน ซึ่งช่วยกระตุ้นการทำงานของกระเพาะ งานวิจัยพบการเพิ่มขึ้นของแกสตรินหลังดื่มกาแฟหลายรูปแบบ แต่ยังระบุไม่ได้แบบฟันธงว่าสารชนิดใดในเมล็ดกาแฟเป็นตัวการหลักของการปวดถ่ายในทุกคน chlorogenic acid เป็นหนึ่งในสารที่ถูกศึกษาในกาแฟ แต่หลักฐานยังไม่พอจะชี้ว่าเป็นคำอธิบายเดียวของอาการนี้

ทำไมบางคนดื่มแล้วเงียบสนิท

ร่างกายแต่ละคนตอบสนองต่างกัน งานศึกษาปี 1990 ที่วัดการเคลื่อนไหวบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนปลายพบผู้ที่ตอบสนองต่อกาแฟ 8 คนจากผู้เข้าร่วม 14 คน และบางคนเริ่มมีการเคลื่อนไหวเพิ่มขึ้นภายใน 4 นาที ข้อมูลนี้บอกได้ว่าปรากฏการณ์มีอยู่จริง แต่ไม่ใช่กฎที่ใช้กับทุกคน และงานวิจัยเหล่านี้มีขนาดตัวอย่างค่อนข้างเล็ก

อุณหภูมิของเครื่องดื่ม ช่วงเวลาที่ดื่ม ปริมาณกาแฟ อาหารที่กินร่วมกัน ความไวของลำไส้ และภาวะอย่างลำไส้แปรปรวน ล้วนทำให้ผลต่างกันได้ คนที่ชงกาแฟแก้วเดิมทุกเช้าอาจใช้มันเป็นส่วนหนึ่งของรูทีนขับถ่ายได้ ส่วนคนที่ต้องเดินทางไกลหรือมีประชุมเช้า ควรเผื่อเวลาดูปฏิกิริยาของตัวเองก่อน

กาแฟจึงไม่ได้ทำหน้าที่เป็นยาระบายโดยตรง แต่สามารถเร่งจังหวะธรรมชาติของลำไส้ใหญ่ในบางคนได้ ถ้าดื่มแล้วถ่ายเหลว ปวดบิดมาก มีเลือดปน น้ำหนักลด หรืออาการเปลี่ยนไปต่อเนื่อง ควรปรึกษาแพทย์ แทนการเพิ่มหรือลดกาแฟเองแบบเดาสุ่ม