ภูเขาสูงที่สุดในโลก วัดจากตรงไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าให้ลองนึกถึงภูเขาที่สูงที่สุดในโลก ชื่อเอเวอเรสต์มักโผล่ขึ้นมาเป็นคำตอบแรก ภาพยอดเขาหิมะที่อยู่เหนือกลุ่มเมฆทำให้คำว่า ‘สูงที่สุด’ ดูเหมือนมีคำตอบเดียว แต่จริง ๆ แล้วคำตอบขึ้นอยู่กับว่าเราเริ่มวัดจากจุดไหน

วิธีที่คนทั่วไปคุ้นเคยคือวัดจากระดับน้ำทะเลเฉลี่ยของโลก หรือ global mean sea level เมื่อใช้เกณฑ์นี้ เอเวอเรสต์ซึ่งอยู่ระหว่างเนปาลกับทิเบตสูงประมาณ 8,848 เมตร และยังเป็นจุดสูงสุดเหนือระดับน้ำทะเลที่ใช้เป็นมาตรฐานเปรียบเทียบภูเขาทั่วโลก

ความสูงไม่ได้มีความหมายแบบเดียว

ตัวเลข 8,848 เมตรจึงไม่ได้หมายความว่าเอเวอเรสต์เป็นภูเขาที่มีเนื้อหินยาวจากฐานถึงยอดมากที่สุด มันหมายถึงยอดเขาอยู่สูงจากผิวน้ำทะเลเฉลี่ยเท่าไร เกณฑ์นี้เหมาะกับการทำแผนที่และเปรียบเทียบระดับความสูงของพื้นที่ต่าง ๆ เพราะมีจุดอ้างอิงร่วมกัน

ถ้าวัดจากก้นมหาสมุทร คำตอบเปลี่ยนทันที

ข้อมูลของสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ หรือ USGS ระบุว่า ภูเขาไฟเมานาเคอาบนเกาะฮาวายสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 4,205 เมตร แต่ส่วนล่างของภูเขาลาดลงไปใต้ทะเลอีกราว 6,000 เมตร จนถึงพื้นมหาสมุทร เมื่อนับตั้งแต่ฐานใต้ทะเลขึ้นไปถึงยอด ความสูงรวมจึงเกือบ 10,211 เมตร

ตัวเลขนี้สูงกว่าเอเวอเรสต์ประมาณ 1,360 เมตร นี่คือเหตุผลที่เมานาเคอาถูกเรียกว่า ‘ภูเขาที่สูงที่สุดจากฐานถึงยอด’ หรือในบางบริบทใช้คำว่า tallest mountain ส่วนเอเวอเรสต์ยังคงเป็น highest mountain เมื่อวัดจากระดับน้ำทะเล

สิ่งที่ตาเห็นจากชายฝั่งทำให้เมานาเคอาดูไม่สูงเท่าเอเวอเรสต์ เพราะเรามองเห็นเฉพาะส่วนที่โผล่พ้นน้ำ ส่วนฐานขนาดมหึมาซ่อนอยู่ใต้มหาสมุทร การบอกว่าเมานาเคอาสูงกว่าเอเวอเรสต์จึงต้องพูดให้ครบว่าเป็นการวัดจากฐานใต้ทะเลถึงยอด ไม่ใช่การแย่งตำแหน่งเดียวกันด้วยไม้บรรทัดคนละอัน

แล้วภูเขาไหนอยู่ใกล้อวกาศที่สุด

ยังมีอีกเกณฑ์หนึ่งที่ทำให้ชื่อเอเวอเรสต์ไม่ได้อยู่บนสุด นั่นคือการวัดระยะจากศูนย์กลางโลก สำนักงานสมุทรศาสตร์และบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ หรือ NOAA อธิบายว่า ยอดภูเขาชิมโบราโซในเอกวาดอร์อยู่ห่างจากศูนย์กลางโลกมากกว่าเอเวอเรสต์กว่า 2,072 เมตร แม้ชิมโบราโซจะสูงจากระดับน้ำทะเลเพียงประมาณ 6,268 เมตร

เหตุผลมาจากโลกไม่ได้เป็นทรงกลมสมบูรณ์แบบ แต่ป่องออกเล็กน้อยบริเวณเส้นศูนย์สูตร ชิมโบราโซอยู่ห่างจากเส้นศูนย์สูตรเพียงประมาณหนึ่งองศาใต้ จึงได้ระยะจากส่วนป่องของโลกเพิ่มขึ้น เมื่อเปลี่ยนจุดอ้างอิงจากผิวน้ำทะเลมาเป็นศูนย์กลางโลก ยอดของชิมโบราโซจึงกลายเป็นจุดบนพื้นผิวโลกที่อยู่ไกลจากศูนย์กลางมากที่สุด

คำว่า ‘ใกล้อวกาศที่สุด’ เป็นภาษาที่ใช้เล่าให้เข้าใจง่ายกว่า แต่ความหมายทางภูมิศาสตร์ที่แม่นกว่าคือ จุดยอดของชิมโบราโซอยู่ไกลจากศูนย์กลางโลกที่สุด ไม่ได้หมายความว่ามันสูงกว่าทุกภูเขาเมื่อใช้เกณฑ์ระดับน้ำทะเล

สามตำแหน่งที่ถูกต้องในคนละวิธีวัด

เอเวอเรสต์ คือจุดสูงสุดเหนือระดับน้ำทะเล ประมาณ 8,848 เมตร ซึ่งเป็นเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้กันทั่วไป

เมานาเคอา คือภูเขาที่สูงจากฐานใต้มหาสมุทรถึงยอดมากที่สุดตามตัวเลขที่ USGS อ้าง ประมาณ 10,211 เมตร

ชิมโบราโซ คือยอดเขาที่อยู่ไกลจากศูนย์กลางโลกที่สุด เพราะตั้งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร แม้ระดับความสูงเหนือทะเลจะน้อยกว่าเอเวอเรสต์มาก

ดังนั้นประโยคที่แม่นที่สุดไม่ใช่การบอกว่าเอเวอเรสต์ถูกปลดจากตำแหน่ง แต่คือ ‘เอเวอเรสต์สูงที่สุดเมื่อวัดจากระดับน้ำทะเล’ ส่วนเมานาเคอาชนะเมื่อเริ่มวัดจากฐานใต้ทะเล และชิมโบราโซอยู่ไกลจากศูนย์กลางโลกที่สุด ภูเขาแต่ละลูกจึงมีตำแหน่งของตัวเอง เพียงแต่เราใช้คำว่า ‘สูงที่สุด’ ปนกันหลายเกณฑ์จนเหมือนมีผู้ชนะเพียงคนเดียว