ไขปริศนา “ลิ้นทองคำ” จากสุสานโบราณริมทะเลเมดิเตอร์เรเนียน สิ่งแทนเสียงของผู้ตายในโลกหลังความตาย

ไขปริศนา “ลิ้นทองคำ” จากสุสานโบราณริมทะเลเมดิเตอร์เรเนียน สิ่งแทนเสียงของผู้ตายในโลกหลังความตาย

ท่ามกลางผืนทรายและซากโบราณสถานริมชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศอียิปต์ นักโบราณคดีได้เปิดเผยการค้นพบครั้งสำคัญที่ช่วยให้เราเข้าใจความเชื่อเกี่ยวกับชีวิตหลังความตายของผู้คนในอียิปต์ยุคโบราณมากขึ้น เมื่อการขุดค้นที่แหล่งโบราณคดี Marina el-Alamein สามารถเปิดเผยสุสานโบราณถึง 18 แห่ง พร้อมโบราณวัตถุจำนวนมาก โดยสิ่งหนึ่งที่สร้างความสนใจเป็นพิเศษคือแผ่นทองคำบาง ๆ ที่ถูกขึ้นรูปให้คล้ายกับ “ลิ้น” จำนวนมากกว่า 20 ชิ้น ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมการฝังศพในช่วงราชวงศ์ปโตเลมีและยุคโรมันของอียิปต์

Marina el-Alamein เป็นพื้นที่ของเมืองโบราณที่รู้จักกันในชื่อ Leukaspis ซึ่งเคยเป็นชุมชนสำคัญบริเวณชายฝั่งเมดิเตอร์เรเนียนของอียิปต์ เมืองแห่งนี้มีความรุ่งเรืองในช่วงเวลาที่อียิปต์อยู่ภายใต้อิทธิพลของโลกกรีกและต่อมาอาณาจักรโรมัน การค้นพบสุสานในครั้งนี้จึงไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะต่อการศึกษาพิธีกรรมเกี่ยวกับความตายเท่านั้น แต่ยังช่วยให้เห็นภาพสังคมและวัฒนธรรมของอียิปต์ในช่วงเวลาที่หลายวัฒนธรรมเข้ามาผสมผสานกันอีกด้วย

สุสานทั้ง 18 แห่งมีลักษณะแตกต่างกัน โดยมีทั้งสุสานที่ถูกเจาะลึกลงไปในพื้นดินและสุสานที่สร้างขึ้นเหนือระดับพื้นดิน ภายในพบโครงกระดูก เครื่องประกอบพิธีศพ และสิ่งของที่ถูกนำไปฝังร่วมกับผู้เสียชีวิต นอกจากนี้ยังพบแท่นสำหรับถวายเครื่องบูชาที่มีส่วนฐานออกแบบให้คล้ายกับ “ประตูหลอก” หรือ False Door ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่มีความหมายสำคัญในสถาปัตยกรรมสุสานของอียิปต์โบราณ เพราะชาวอียิปต์เชื่อว่าประตูดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงระหว่างโลกของคนเป็นกับโลกของผู้ตาย และเป็นพื้นที่เชิงสัญลักษณ์ที่ผู้ล่วงลับสามารถรับเครื่องเซ่นที่คนเป็นนำมาถวายได้

แต่สิ่งที่ทำให้การค้นพบครั้งนี้โดดเด่นที่สุดกลับเป็นวัตถุขนาดเล็กที่อาจดูธรรมดาเมื่อมองจากภายนอก นั่นคือ “ลิ้นทองคำ”

แผ่นทองคำเหล่านี้ถูกทำให้มีรูปร่างคล้ายลิ้น และมีหลักฐานจากการค้นพบในอียิปต์หลายแห่งว่ามีการนำวัตถุลักษณะดังกล่าวไปวางไว้บริเวณปากของผู้เสียชีวิต นักโบราณคดีตีความว่าวัตถุเหล่านี้เป็นเครื่องรางหรือสิ่งประกอบพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องการสื่อสารในโลกหลังความตาย โดยเฉพาะการที่ผู้ตายจะต้องเข้าสู่โลกของเทพเจ้าและเผชิญหน้ากับ เทพโอซิริส (Osiris) เทพผู้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในความเชื่อเรื่องความตายและโลกหลังความตายของชาวอียิปต์โบราณ

แนวคิดเบื้องหลัง “ลิ้นทองคำ” จึงน่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะสำหรับชาวอียิปต์โบราณ ความสามารถในการพูดและการกล่าวถ้อยคำมีความสำคัญต่อการดำรงอยู่หลังความตาย การมีลิ้นที่ทำจากทองคำอาจเป็นการทำให้ผู้ตายยังคงมีสัญลักษณ์แห่งความสามารถในการกล่าวถ้อยคำศักดิ์สิทธิ์ อ้อนวอน หรือสื่อสารกับเทพเจ้าในโลกหลังความตาย

อย่างไรก็ตาม ควรเข้าใจว่าการพบลิ้นทองคำไม่ได้หมายความว่าชาวอียิปต์โบราณเชื่ออย่างตรงตัวว่าแผ่นทองคำจะทำให้ศพสามารถพูดได้จริง หากแต่มันเป็น สัญลักษณ์ทางพิธีกรรม ที่สะท้อนความเชื่อว่าผู้ตายควรมีความสามารถในการสื่อสารหลังจากเข้าสู่โลกแห่งความตาย โดยเฉพาะในบริบทของการเข้าเฝ้าและการพิพากษาโดยเทพโอซิริส

เหตุผลที่เลือกใช้ ทองคำ ก็มีความน่าสนใจไม่แพ้กัน เพราะทองคำมีสถานะพิเศษในวัฒนธรรมอียิปต์โบราณ มันไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงโลหะมีค่าหรือเครื่องประดับเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับความศักดิ์สิทธิ์และเทพเจ้า เนื่องจากทองคำมีคุณสมบัติไม่เป็นสนิม ไม่ผุพัง และยังคงความเปล่งประกายเอาไว้เป็นเวลานาน คุณสมบัติเหล่านี้ทำให้ทองคำเหมาะอย่างยิ่งสำหรับเป็นสัญลักษณ์ของความคงอยู่และความเป็นนิรันดร์

เมื่อมองจากมุมนี้ “ลิ้นทองคำ” จึงไม่ได้เป็นเพียงวัตถุแปลกประหลาดที่ถูกนำไปใส่ไว้ในปากของผู้ตาย แต่เป็นแนวคิดเชิงสัญลักษณ์ที่ลึกซึ้งมาก กล่าวได้ว่า ผู้คนในยุคนั้นกำลังพยายามมอบ “เสียง” ให้แก่ผู้ที่ไม่มีชีวิตอีกต่อไป เพื่อให้เขายังคงสามารถกล่าวถ้อยคำของตนเองได้ แม้จะก้าวผ่านเส้นแบ่งระหว่างโลกของคนเป็นกับโลกของคนตายไปแล้ว

การค้นพบที่ Marina el-Alamein ยังพบโบราณวัตถุสำคัญอื่น ๆ อีกด้วย ทั้ง โลงหินแกรนิตขนาดใหญ่ และรูปปั้นของเทพีอโฟรไดท์ที่ยังสร้างไม่เสร็จ สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงบรรยากาศทางวัฒนธรรมของพื้นที่ ซึ่งมีทั้งองค์ประกอบของอียิปต์ กรีก และโรมันผสมผสานอยู่ในช่วงเวลาต่าง ๆ

ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ “ลิ้นทองคำ” ไม่ใช่สิ่งที่เพิ่งถูกพบเป็นครั้งแรกในอียิปต์ ก่อนหน้านี้นักโบราณคดีก็เคยพบวัตถุลักษณะเดียวกันในหลายพื้นที่ เช่น Taposiris Magna ทางตะวันตกของเมืองอเล็กซานเดรีย และ Al-Bahnasa หรือ Oxyrhynchus ซึ่งมีการค้นพบมัมมี่และโบราณวัตถุที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องลิ้นทองคำเช่นกัน

ดังนั้น การค้นพบครั้งใหม่ที่ Marina el-Alamein จึงมีความสำคัญในฐานะหลักฐานอีกชิ้นหนึ่งที่ช่วยให้เราเห็นว่าแนวคิดเกี่ยวกับ “ลิ้นทองคำ” เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีและความเชื่อเกี่ยวกับพิธีศพที่ปรากฏในอียิปต์ช่วงยุคปโตเลมีและโรมัน ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว

และบางทีสิ่งที่น่าคิดที่สุดเกี่ยวกับโบราณวัตถุชิ้นเล็ก ๆ เหล่านี้อาจไม่ใช่ราคาของทองคำ หากแต่เป็น ความหมายที่คนโบราณใส่ลงไปในทองคำนั้น

เมื่อคนคนหนึ่งจากโลกไป สิ่งที่คนเป็นไม่สามารถนำกลับคืนมาให้เขาได้ก็คือเสียง การพูด และชีวิต แต่พวกเขากลับพยายามสร้างสัญลักษณ์เล็ก ๆ ขึ้นมา เพื่อบอกว่าแม้ร่างกายจะไม่สามารถพูดได้อีกแล้ว อย่างน้อยในโลกหลังความตาย คนที่พวกเขารักก็ควรจะยังมี “เสียง” ของตัวเองอยู่

หลังจากผ่านไปกว่าสองพันปี ลิ้นทองคำเหล่านั้นจึงยังคงทำหน้าที่ของมันในอีกรูปแบบหนึ่ง—ไม่ใช่การทำให้ผู้ตายพูดกับเทพเจ้า แต่กำลัง “พูดกับคนในยุคปัจจุบัน” ผ่านร่องรอยทางโบราณคดี บอกเล่าให้เรารู้ว่าครั้งหนึ่งผู้คนในดินแดนริมแม่น้ำไนล์เคยคิดถึงความตาย ความหวัง และการเดินทางสู่โลกหน้าอย่างไร

และบางครั้ง วัตถุชิ้นเล็ก ๆ ที่ถูกซ่อนอยู่ในปากของคนตายมานานนับพันปี ก็อาจกลายเป็นหนึ่งในหลักฐานที่ทำให้คนเป็นอย่างเราได้ยินเสียงจากอดีตอย่างชัดเจนที่สุด.