น้ำยาล้างจานทั่วไปฆ่าเชื้อโรคได้หรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังมื้อเย็น จานที่เคยเปื้อนน้ำแกงกับคราบมันกลับมาสะอาดเอี่ยม เพียงบีบน้ำยาล้างจานลงบนฟองน้ำ ขัด แล้วล้างออก แต่จานที่ดูสะอาดแบบนี้ เชื้อโรคหายไปไหน และน้ำยาล้างจานฆ่าเชื้อได้จริงหรือเปล่า?

หลายคนอาจคุ้นกับคำโฆษณาว่า “ฆ่าเชื้อได้” จนเผลอคิดว่าน้ำยาล้างจานทุกขวดทำหน้าที่เหมือนกัน ทั้งที่การล้างคราบอาหารกับการฆ่าเชื้อเป็นคนละกระบวนการ

น้ำยาล้างจานทั่วไปมีหน้าที่หลักในการขจัดคราบไขมันและสิ่งสกปรก ไม่ควรเหมารวมว่าฆ่าเชื้อโรคได้ แต่เมื่อใช้ขัดร่วมกับน้ำ แล้วล้างออก ก็ช่วยพาเชื้อโรคจำนวนมากหลุดออกจากจานไปด้วย จึงยังเป็นขั้นตอนสำคัญของการทำความสะอาดภาชนะในชีวิตประจำวัน

เชื้อโรคหลุดออกไปได้อย่างไร?

ในน้ำยาล้างจานมีสารช่วยทำความสะอาดที่ทำให้คราบไขมันและเศษอาหารหลุดจากผิวภาชนะได้ง่ายขึ้น เมื่อเราใช้ฟองน้ำขัดให้ทั่ว แล้วล้างด้วยน้ำสะอาด คราบและจุลินทรีย์ที่ติดอยู่กับคราบก็ถูกชะออกไปด้วย

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ หรือ CDC อธิบายว่า การทำความสะอาดด้วยสบู่หรือสารซักล้างร่วมกับน้ำช่วยกำจัดสิ่งสกปรกและเชื้อโรคออกจากพื้นผิว ส่วนสำนักงานคุ้มครองสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ แยกการทำความสะอาดออกจากการลดจำนวนเชื้อและการฆ่าเชื้อ เพราะแต่ละอย่างมีจุดประสงค์ต่างกัน

คำว่า “ขจัดเชื้อออก” จึงไม่ได้แปลว่าเชื้อทุกตัวถูกฆ่าตาย และจานที่ล้างสะอาดก็ไม่ได้หมายความว่าปราศจากจุลินทรีย์ทั้งหมด แต่สำหรับการทำความสะอาดตามปกติในบ้าน การล้างให้ทั่วถึงช่วยลดสิ่งปนเปื้อนได้มาก

แล้วน้ำยาที่ระบุว่าฆ่าเชื้อล่ะ?

ผลิตภัณฑ์บางชนิดมีสารและคำกล่าวอ้างเรื่องการฆ่าหรือลดจำนวนเชื้อเพิ่มเข้ามา แต่ไม่ควรนำผลของผลิตภัณฑ์หนึ่งไปเหมารวมกับทุกยี่ห้อ ควรอ่านฉลากว่าระบุใช้กับอะไร มีผลต่อเชื้อชนิดใด และต้องใช้น้ำยาในความเข้มข้นหรือทิ้งไว้นานเท่าไร เพราะผลที่กล่าวอ้างขึ้นอยู่กับเงื่อนไขการใช้ด้วย

ต่อให้เลือกสูตรที่มีคุณสมบัติลดเชื้อ ก็ยังต้องขัดคราบอาหารออกและล้างตามคำแนะนำบนฉลาก การบีบน้ำยาใส่จานแล้วรีบล้างผ่าน ๆ ไม่ได้แทนการทำความสะอาดให้ทั่วถึง

ล้างจานอย่างไรให้สะอาดขึ้น?

• เขี่ยเศษอาหารทิ้งก่อน โดยเฉพาะคราบที่ติดแน่นหรือมีไขมันมาก

• ใช้น้ำยาล้างจานขัดให้ทั่ว ทั้งด้านหน้า ด้านหลัง ขอบจาน ด้ามช้อน และซอกที่มีคราบ

• ล้างด้วยน้ำสะอาดจนไม่มีคราบอาหารและน้ำยาเหลืออยู่

• คว่ำหรือวางบนตะแกรงสะอาดให้แห้งก่อนเก็บ และดูแลฟองน้ำไม่ให้มีเศษอาหารตกค้างหรือมีกลิ่นอับ

ภาชนะที่สัมผัสเนื้อสัตว์ดิบควรล้างให้ทั่วก่อนนำไปใช้กับอาหารที่ปรุงสุกแล้ว และระวังไม่ให้น้ำหรืออุปกรณ์ที่เปื้อนเนื้อดิบไปสัมผัสจานสะอาด เพราะอาจเกิดการปนเปื้อนข้ามได้

เมื่อไรต้องเพิ่มขั้นตอนลดเชื้อ?

บางสถานการณ์ต้องดูแลมากกว่าปกติ เช่น มีคนในบ้านป่วย หรือเป็นอุปกรณ์ที่มีคำแนะนำเฉพาะอย่างขวดนมเด็ก ให้ทำตามคำแนะนำของแพทย์ ผู้ผลิต หรือหน่วยงานสาธารณสุขสำหรับสถานการณ์นั้น เครื่องล้างจานที่มีโปรแกรมลดเชื้อก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง หากภาชนะและเครื่องรองรับ

หากใช้ผลิตภัณฑ์ลดเชื้อกับพื้นผิวที่สัมผัสอาหาร ต้องเลือกชนิดที่ฉลากอนุญาตและทำตามวิธีใช้ รวมถึงการล้างออกหากฉลากกำหนด ห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวกับน้ำยาทำความสะอาดชนิดอื่น เพราะอาจเกิดไอระเหยอันตราย

สำหรับจานชามที่ใช้ทั่วไปในบ้าน สิ่งที่ควรใส่ใจทุกวันคือขัดคราบออกให้หมด ล้างด้วยน้ำสะอาด และผึ่งให้แห้ง น้ำยาล้างจานจึงมีประโยชน์ในการช่วยพาสิ่งสกปรกและเชื้อออกจากภาชนะ แม้ไม่ควรถือว่าน้ำยาทุกสูตรเป็นน้ำยาฆ่าเชื้อก็ตาม