หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ แชร์ลิ้ง Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม

ราเมือกไม่มีสมอง แล้วมัน “จำทาง” หรือแก้เขาวงกตได้อย่างไร?

เขียนโดย พีรพัฒน์ พีพี

ถ้าเราพูดถึงการจำทาง การเรียนรู้ หรือการเลือกเส้นทางที่คุ้มที่สุด สิ่งแรกที่นึกถึงก็มักเป็นสมองกับระบบประสาท แต่มีสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่ไม่มีทั้งสองอย่าง กลับทำพฤติกรรมที่ชวนให้ตั้งคำถามว่า บางทีสิ่งที่เราเรียกว่า “การแก้ปัญหา” อาจไม่จำเป็นต้องเริ่มจากสมองเสมอไป

สิ่งนั้นคือ Physarum polycephalum หรือราเมือกสีเหลือง สิ่งมีชีวิตที่ในระยะหนึ่งของวงจรชีวิตมีลักษณะเป็นเซลล์ขนาดใหญ่ที่มีนิวเคลียสจำนวนมาก มันสามารถแผ่ตัวเป็นเครือข่ายตามพื้นผิว เคลื่อนไปหาอาหาร และปรับรูปร่างของตัวเองตามสภาพแวดล้อมได้

ภาพของราเมือกที่แผ่เข้าไปตามทางต่าง ๆ ในเขาวงกตดูเหมือนมันกำลัง “ลองผิดลองถูก” แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงน่าสนใจกว่านั้น เพราะร่างกายของมันทั้งก้อนทำหน้าที่รับข้อมูลและตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวพร้อมกัน ไม่มีสมองส่วนกลางคอยสั่งว่าให้เลี้ยวซ้ายหรือเลี้ยวขวา

งานทดลองคลาสสิกที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature เมื่อปี 2000 ทำให้ Physarum เป็นที่รู้จักกว้างขึ้น นักวิจัยวางแหล่งอาหารไว้สองจุดในเขาวงกต แล้วปล่อยให้ราเมือกแผ่ตัวไปตามทางต่าง ๆ ช่วงแรกมันกระจายไปหลายเส้นทาง แต่เมื่อเวลาผ่านไป เส้นที่ไม่คุ้มค่อย ๆ ลดลง จนเหลือโครงข่ายที่เชื่อมแหล่งอาหารด้วยเส้นทางสั้นมาก

ตรงนี้ต้องแยกให้ชัดว่า มันไม่ได้ “นั่งคิด” แบบมนุษย์ และไม่ได้มีแผนผังเขาวงกตอยู่ในหัว แต่รูปร่าง การไหลภายในเซลล์ และการตอบสนองต่อสารเคมีรอบตัวของมัน ทำให้เส้นทางที่มีประโยชน์ถูกเสริม ขณะที่เส้นทางที่ไม่คุ้มค่อย ๆ หดหายไป

พูดอีกแบบคือ สิ่งที่ดูเหมือนการคำนวณกำลังเกิดขึ้นผ่าน ร่างกายของมันเอง

แล้วที่ว่า “จำได้” ล่ะ จำตรงไหน?

เรื่องนี้ยิ่งน่าสนใจขึ้นเมื่อมีงานทดลองเกี่ยวกับ habituation หรือการเรียนรู้แบบคุ้นชิน นักวิจัยให้ Physarum เจอกับสารที่มันไม่ชอบ เช่น ควินินหรือคาเฟอีน ซ้ำ ๆ ระหว่างทางไปหาอาหาร

ช่วงแรกมันตอบสนองแรงและลังเลที่จะข้าม แต่เมื่อเจอสิ่งเดิมซ้ำหลายครั้งโดยไม่ได้เกิดอันตราย พฤติกรรมหลีกเลี่ยงก็ค่อย ๆ ลดลง และเมื่อหยุดให้เจอสิ่งกระตุ้นนั้นไปช่วงหนึ่ง การตอบสนองก็สามารถกลับมาได้อีก

รายละเอียดนี้สำคัญ เพราะช่วยแยกสิ่งที่เกิดขึ้นออกจากกรณีที่มันเพียง “เหนื่อย” หรือ “ชา” ไปเฉย ๆ นักวิจัยจึงมองว่าพฤติกรรมนี้มีคุณสมบัติของการเรียนรู้แบบพื้นฐาน แม้ว่าสิ่งมีชีวิตตัวนี้จะไม่มีเซลล์ประสาทก็ตาม

ภาพอธิบายช่วยให้เห็นแนวคิดได้ง่ายขึ้น ช่วงแรกเครือข่ายแผ่ออกไปกว้างเพื่อสำรวจ แต่เมื่อข้อมูลจากสิ่งแวดล้อมสะสมมากขึ้น เส้นทางบางส่วนถูกคงไว้ ขณะที่ส่วนที่ไม่คุ้มค่อย ๆ ลดลง กระบวนการจึงไม่เหมือนการมีสมองสั่งการจากจุดเดียว แต่เป็นการตัดสินใจที่กระจายอยู่ทั่วทั้งร่าง

งานอีกชิ้นที่ตีพิมพ์ใน Philosophical Transactions of the Royal Society B เมื่อปี 2019 เสนอหลักฐานที่น่าสนใจเกี่ยวกับสิ่งที่อาจทำหน้าที่เป็น “ความจำ” ของ Physarum นักวิจัยพบว่าสารที่ใช้ฝึกสามารถถูกดูดซึมและคงอยู่ภายในตัวราเมือก แม้กระทั่งหลังมันเข้าสู่ระยะพักตัว แล้วเมื่อกลับมาเคลื่อนไหวอีกครั้ง พฤติกรรมที่เรียนรู้ไว้บางส่วนก็ยังปรากฏอยู่

นักวิจัยจึงเสนอแนวคิดว่า อย่างน้อยในกรณีนี้ ข้อมูลบางอย่างอาจถูกเก็บอยู่ในสภาวะทางเคมีและการไหลภายในเซลล์ แทนที่จะถูกเก็บในวงจรประสาทแบบสัตว์

นี่คือจุดที่ผมว่าทำให้เรื่องของราเมือกน่าสนใจที่สุด ไม่ใช่เพราะเราพิสูจน์แล้วว่ามัน “ฉลาดเหมือนคน” แต่เพราะมันทำให้เห็นว่า สิ่งที่ดูเหมือนการเรียนรู้ การตัดสินใจ และการเก็บข้อมูล สามารถเกิดขึ้นในระบบชีวภาพที่ไม่มีสมองได้จริง

ดังนั้น เวลาพูดว่าราเมือก “จำทาง” ควรเข้าใจว่าเป็นภาษาง่าย ๆ สำหรับพฤติกรรมที่ซับซ้อนกว่าสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวทั่วไป ไม่ใช่การบอกว่ามันมีความคิด ความรู้สึก หรือสติแบบมนุษย์

จากก้อนสีเหลืองที่ดูไม่มีอะไร กลับกลายเป็นสิ่งมีชีวิตที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องย้อนกลับมาถามคำถามพื้นฐานมาก ๆ ว่า ถ้าไม่มีสมองแล้วก็ยังเรียนรู้บางอย่างได้ เราควรนิยามคำว่า “ความจำ” และ “ความฉลาด” ไว้แคบแค่ไหนกันแน่

แหล่งที่มา:
Nakagaki, T., Yamada, H. & Tóth, Á. — Maze-solving by an amoeboid organism, Nature (2000)
อ้างอิง: https://www.nature.com/articles/35035159

Boussard, A. และคณะ — Habituation in non-neural organisms: evidence from slime moulds, Proceedings of the Royal Society B (2016)
อ้างอิง: https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2016.0446

Boussard, A. และคณะ — Memory inception and preservation in slime moulds: the quest for a common mechanism, Philosophical Transactions of the Royal Society B (2019)
อ้างอิง: https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2018.0368
⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
พีรพัฒน์ พีพี's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 127 ครั้ง
เขียนโดย พีรพัฒน์ พีพี
เขียนบทความเกร็ดความรู้ เรื่องเล่า และ fact-check บน Postjung เน้นเช็กข้อเท็จจริงจากแหล่งทางการก่อนเผยแพร่ทุกครั้ง
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
5 VOTES (5/5 จาก 1 คน)
VOTED: พีรพัฒน์ พีพี
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
เจอหนวดแมวตกอยู่บนพื้น อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเรื่องธรรมชาติมหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้ายตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69ความจริงบัตรเครดิต…ใครได้ ใครเสีย? รูดง่าย จ่ายทีหลัง แต่ถ้าใช้ไม่เป็น อาจกลายเป็นหนี้ก้อนใหญ่ซึงรีเตรียมเป็นคุณพ่อปีหน้า! สื่อพบเขาที่สนามบินพร้อมกับภรรยาที่กำลังตั้งครรภ์ นับเป็นการปรากฏตัวต่อสาธารณะครั้งแรกของทั้งคู่เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว10 เซียน เซียนลิขิต 5 เปิดโพยหวย 1 ธ.ค. 69 เลขต้องมา 4–6 เปิดตารางเซียนคู่–เซียนคี่ จัดชุดสามตัว 8 เลขชายชาวโอซาก้าถูกจับ ฐานควักเจ้าโลกโชว์สาวหญิงจีนทนเสียงรบกวนจากเพื่อนบ้าน นาน 8 ปี ก่อนตอบโต้กลับด้วยวิธีที่คาดไม่ถึงหนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศสถิติหวย 1 ธันวาคม ย้อนหลัง 11 ปี เลขท้าย 2 ตัวมีเลข 8 ถึง 5 งวด แต่เลข 5 ไม่โผล่เลยเปิดอันดับ 10 จังหวัดอยู่ดีมีสุขที่สุดในไทย ปี 2569 กรุงเทพฯอยู่อันดับ 14 พบทุกจังหวัดมีจุดเปราะบาง
ดู Hot Topic ทั้งหมด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
เจอหนวดแมวตกอยู่บนพื้น อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเรื่องธรรมชาติ5 ปัจจัยที่ควรคิดก่อนสร้างบ้านหลังแรกของครอบครัว5อาณาจักรร้านอาหารที่รวยได้โดยไม่ต้องขายอาหารแม้แต่จานเดียวจากยุครถไฟสายแรก สู่ปัจจุบัน เปิดประวัติ 5 สถานีรถไฟเก่าที่อยู่คู่เมืองไทย
ตั้งกระทู้ใหม่