อธิบายดีๆ หาว่าเถียง! เส้นกั้นบางๆ ระหว่าง "การชี้แจง" กับ "การเอาชนะ"

เคยเจอสถานการณ์แบบนี้ไหมครับ? เวลาที่เราพยายามอธิบายเหตุผลหรือเล่าข้อเท็จจริงในมุมของเราให้อีกฝ่ายฟัง ไม่ว่าจะกับผู้ใหญ่ ที่ทำงาน หรือคนรัก แต่อีกฝ่ายกลับสวนกลับมาทันควันว่า "อย่ามาเถียง!" จนเราได้แต่ยืนอึ้งแล้วคิดในใจว่า นี่เราแค่เล่าความจริงเองนะ แบบไหนกันแน่ที่เรียกว่าเถียง แล้วแบบไหนที่เรียกว่าอธิบาย?

เอาเข้าจริง เส้นแบ่งระหว่าง "การอธิบาย" กับ "การเถียง" มันไม่ได้อยู่ที่เนื้อหาหรือข้อเท็จจริงเพียงอย่างเดียวครับ แต่มันขึ้นอยู่กับ เจตนา น้ำเสียง และบริบททางอารมณ์ ในขณะนั้นเป็นหลักเลย

เมื่อไหร่ก็ตามที่เราพูดด้วยเป้าหมายที่อยากจะ "เอาชนะ" ให้ได้ อยากให้อีกฝ่ายยอมรับว่าเขาผิดและเราถูก โดยเริ่มมีอารมณ์กรุ่นๆ เข้ามาผสม ใช้คำประชดประชัน หรือใช้น้ำเสียงแข็งกระด้าง นั่นแหละครับคือจุดที่การสนทนาได้เปลี่ยนเป็นการเถียงไปเรียบร้อยแล้ว ในทางจิตวิทยา เมื่ออีกฝ่ายรับรู้ได้ถึงอารมณ์เชิงลบ สมองของเขาจะเข้าสู่สภาวะป้องกันตัวทันที ต่อให้สิ่งที่เราพูดจะเป็นความจริงร้อยเปอร์เซ็นต์ เขาก็จะรู้สึกว่าเรากำลังชนและเถียงอยู่นั่นเอง

ในทางกลับกัน การอธิบายหรือชี้แจงที่แท้จริง มักเกิดขึ้นเมื่อเป้าหมายคือ "สร้างความเข้าใจร่วมกัน" ไม่ใช่การเอาชนะ เราพูดด้วยน้ำเสียงที่ราบเรียบ รับฟังความรู้สึกของอีกฝ่ายก่อน แล้วค่อยๆ นำเสนอข้อเท็จจริงในมุมของเราอย่างเปิดกว้าง พร้อมที่จะฟังเหตุผลของเขาตอบกลับมาด้วย

เชื่อไหมว่า อีกปัจจัยสำคัญในวัฒนธรรมไทยคือเรื่องของ ลำดับขั้นและช่วงวัย หลายครั้งผู้ใหญ่หรือหัวหน้างานอาจมองว่าการที่ผู้น้อยพูดสวนทันทีในขณะที่เขากำลังตักเตือน คือพฤติกรรมที่ไม่กาลเทศะ แม้สิ่งที่เราพูดจะเป็นเรื่องจริงก็ตาม เพราะในมุมของเขา การฟังให้จบก่อนแล้วค่อยหาจังหวะอธิบายอย่างสุภาพคือการให้เกียรติ

ถ้าอยากเปลี่ยนจากการถูกมองว่า "ชอบเถียง" มาเป็น "คนพูดจามีเหตุผล" ลองใช้วิธีหยุดฟังให้อีกฝ่ายพูดจบก่อนครับ แสดงความเข้าใจในอารมณ์ของเขาสักนิด เช่น "เข้าใจครับว่าพี่กำลังกังวลเรื่องนี้" แล้วค่อยขออนุญาตเล่าข้อมูลในส่วนของเราด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล

ท้ายที่สุดแล้ว การสื่อสารไม่ได้วัดกันที่ว่าใครชนะหรือใครแพ้ แต่คือการทำให้ทั้งสองฝ่ายเข้าใจตรงกัน ถ้าปรับเจตนาและน้ำเสียงได้ ต่อให้เป็นเรื่องที่ความคิดเห็นไม่ตรงกัน การพูดคุยกันก็จะเป็นการแลกเปลี่ยนที่สร้างสรรค์ มากกว่าการเถียงกันให้เสียความสัมพันธ์ครับ!