ซึมเศร้าอาจไม่ได้มาเพียงลำพัง โรคและภาวะที่อาจพบร่วมกัน

ซึมเศร้าอาจไม่ได้มาเพียงลำพัง โรคและภาวะที่อาจพบร่วมกัน

หลายคนอาจเข้าใจว่าโรคซึมเศร้าเกี่ยวข้องกับอาการเศร้า หมดความสนใจ หรือไม่มีแรงจูงใจเพียงอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริง ผู้ที่มีภาวะซึมเศร้าอาจมีปัญหาสุขภาพจิตหรือสุขภาพกายอื่น ๆ เกิดขึ้นร่วมด้วยได้ และบางครั้งอาการของแต่ละภาวะก็มีความคล้ายคลึงกัน จึงอาจทำให้การวินิจฉัยซับซ้อนขึ้น

การมีภาวะอื่นร่วมกับโรคซึมเศร้าไม่ได้หมายความว่าอาการของคน ๆ นั้น “หนักกว่า” เสมอไป แต่การได้รับการประเมินอย่างเหมาะสมจะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้ตรงกับปัญหามากขึ้น

1. โรควิตกกังวล

โรควิตกกังวลเป็นภาวะที่สามารถพบร่วมกับโรคซึมเศร้าได้ เช่น โรควิตกกังวลทั่วไป โรคแพนิค หรือโรควิตกกังวลทางสังคม

ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีความกังวลมากเกินไป คิดวน กลัวสิ่งต่าง ๆ อย่างรุนแรง หลีกเลี่ยงสถานการณ์บางอย่าง รวมถึงมีอาการทางร่างกาย เช่น ใจสั่น เหงื่อออก ตัวสั่น หรือนอนหลับยาก

2. โรคไบโพลาร์

โรคไบโพลาร์สามารถมีช่วงที่มีอาการซึมเศร้าได้ จึงมีโอกาสถูกเข้าใจว่าเป็นโรคซึมเศร้าเพียงอย่างเดียว หากไม่ได้พิจารณาประวัติอาการในช่วงอื่น ๆ ร่วมด้วย

สิ่งที่สำคัญคือ ผู้ที่เป็นไบโพลาร์จะมีช่วงที่อารมณ์หรือพลังงานเพิ่มขึ้นผิดปกติ เช่น พูดมากขึ้น ความคิดแล่น นอนน้อยลงแต่ไม่รู้สึกง่วง หรือมีพฤติกรรมหุนหันพลันแล่น ดังนั้นการแยกโรคให้ถูกต้องจึงมีความสำคัญต่อการเลือกวิธีรักษา

3. PTSD หรือภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ

ผู้ที่เคยผ่านเหตุการณ์รุนแรงหรือสะเทือนใจ เช่น อุบัติเหตุ ภัยพิบัติ หรือเหตุการณ์ที่คุกคามชีวิต อาจพัฒนาเป็น PTSD ได้ และ PTSD สามารถเกิดร่วมกับภาวะซึมเศร้า โรควิตกกังวล หรือปัญหาการใช้สารเสพติดได้

อาการที่พบได้ เช่น ฝันร้าย นึกถึงเหตุการณ์ซ้ำ ๆ หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์ รู้สึกระแวดระวังหรือตกใจง่าย

4. ปัญหาการใช้แอลกอฮอล์หรือสารเสพติด

บางคนอาจใช้แอลกอฮอล์หรือสารเสพติดเพื่อพยายามรับมือกับความเศร้า ความเครียด หรือความวิตกกังวล แต่การใช้สารเหล่านี้สามารถทำให้อาการทางจิตแย่ลงได้ และในทางกลับกัน ผู้ที่มีปัญหาการใช้สารก็มีโอกาสพบภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวลร่วมด้วยเช่นกัน

5. โรคหรือปัญหาสุขภาพกายบางอย่าง

สุขภาพกายและสุขภาพจิตมีความเกี่ยวข้องกัน ภาวะทางกายบางอย่างอาจเกิดร่วมกับภาวะซึมเศร้า และอาการบางอย่าง เช่น เหนื่อยง่าย นอนไม่หลับ หรือไม่มีพลังงาน ก็อาจเกิดจากปัญหาสุขภาพกายบางชนิดได้เช่นกัน

ดังนั้น หากมีอาการที่สงสัยว่าเป็นโรคซึมเศร้า การประเมินสุขภาพโดยบุคลากรทางการแพทย์จึงมีความสำคัญ เพื่อช่วยแยกสาเหตุและภาวะที่อาจเกิดร่วมกัน

แล้วรักษาอย่างไร?

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงและภาวะที่พบร่วมกัน โดยทั่วไปอาจประกอบด้วย

- จิตบำบัด เช่น การบำบัดทางจิตวิทยาที่ช่วยจัดการความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม

- ยา แพทย์อาจพิจารณายาต้านเศร้าหรือยาชนิดอื่นตามการวินิจฉัยและอาการของแต่ละคน

- ดูแลพื้นฐานในชีวิตประจำวัน เช่น พยายามนอนและรับประทานอาหารให้เป็นเวลา ออกกำลังกายตามความเหมาะสม และรักษาความสัมพันธ์กับคนที่ไว้ใจ

- รักษาภาวะที่เกิดร่วมกันไปพร้อมกัน เพราะการรักษาเพียงอาการซึมเศร้าอาจไม่เพียงพอ หากยังมีภาวะอื่นที่ไม่ได้รับการดูแล

โดยเฉพาะกรณีที่สงสัยว่าอาจเป็นไบโพลาร์ ไม่ควรซื้อยาหรือเริ่มยาต้านเศร้าด้วยตัวเอง เพราะแนวทางการรักษาแตกต่างจากโรคซึมเศร้า และจำเป็นต้องให้แพทย์ประเมินก่อน

สุดท้ายแล้ว การมีอาการบางอย่างไม่ได้หมายความว่าเราสามารถวินิจฉัยตัวเองว่าเป็นโรคใดโรคหนึ่งได้ หากอาการส่งผลต่อการใช้ชีวิต การทำงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์ การพูดคุยกับจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาจะช่วยให้ได้รับการประเมินและแนวทางดูแลที่เหมาะสมมากขึ้น