มอญร้องไห้ : งานศพที่คนร้องไห้มาเป็นเพลง
ประวัติศาสตร์ มอญร้องไห้: จากศรัทธาพุทธกาล สู่กลอุบายสงคราม และจารีตราชสำนัก
เสียงโหยหวนอันเยือกเย็นที่ลอยแว่วมาตามลม เคล้าคลอไปกับท่วงทำนองเนิบนาบของวงปี่พาทย์มอญในงานอวมงคล คือเอกลักษณ์ของพิธีกรรมโบราณที่รู้จักกันในนาม "มอญร้องไห้" ซึ่งเบื้องหลังเสียงคร่ำครวญสะกดอารมณ์นี้ มิได้มีเพียงมิติของความโศกเศร้าอาลัยรักเท่านั้น หากแต่ยังแฝงไปด้วยรากเหง้าทางคติชนวิทยา ยุทธศาสตร์การทหารอันแยบยล ตลอดจนประวัติศาสตร์การเมืองและจารีตประเพณีที่ผันผ่านตามกาลเวลา
กำเนิดจากศรัทธาและคติชนวิทยา
ในเชิงคติชนวิทยา ประเพณีมอญร้องไห้มีรากฐานสืบสาวไปไกลถึงสมัยพุทธกาล เมื่อครั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน พระองค์ได้ทรงแสดงปาฏิหาริย์ให้พระบาททั้งสองข้างยื่นทะลุพ้นออกมานอกหีบทอง เพื่อให้พระมหากัสสปะได้กราบถวายบังคมเป็นครั้งสุดท้าย ในครานั้น เหล่าพุทธบริษัทรวมถึงทวยเทพที่ยังไม่บรรลุอรหัตผล ต่างพากันทรุดกายร่ำไห้คร่ำครวญรอบพระบรมศพด้วยความอาลัยอย่างสุดซึ้ง ชาวมอญซึ่งมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาอย่างแรงกล้า จึงได้รับเอาคตินี้มาปฏิบัติสืบต่อกันมา เพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทิตาและความเคารพสูงสุดต่อผู้ล่วงลับ โดยผู้ร้องจะใช้ปฏิภาณกวีด้นกลอนสดพรรณนาคุณงามความดีด้วยน้ำเสียงสะอื้นฮักเสมือนจะขาดใจ แต่ปราศจากน้ำตาจริง เป็นทักษะชั้นสูงที่ต้องผ่านการฝึกฝนอย่างประณีต
กลศึกสงครามในราชาธิราช
นอกจากมิติทางศาสนาแล้ว ประเพณีมอญร้องไห้ยังเคยถูกใช้เป็นอาวุธทางจิตวิทยาและกลอุบายเพื่อเอาชีวิตรอดในประวัติศาสตร์ ดังปรากฏในพงศาวดารเรื่องราชาธิราช เมื่อคราวทัพพม่าปิดล้อมกรุงหงสาวดีอย่างแน่นหนาจนตัดขาดการส่งข่าว พระยาเกียรติจึงอาศัยแผนของนายทหารผู้กล้านามว่า สมิงอายมณทายา ทำทีแกล้งตายบนแพหยวกกล้วย นำน้ำผึ้งทาตัวล่อฝูงแมลงวัน และวางปลาเน่าส่งกลิ่นเหม็นคลุ้ง เพื่อตบตาว่าเป็นศพตายด้วยโรคไข้ทรพิษ จากนั้นจึงเกณฑ์หญิงมอญโกนศีรษะเดินตามตลิ่งร่ำไห้คร่ำครวญอย่างเวทนา ทหารพม่าหลงเชื่อสนิทใจและเกรงกลัวโรคระบาด จึงใช้ไม้ถ่อดันแพศพให้ลอยพ้นค่ายไป ส่งผลให้สมิงอายมณทายารอดชีวิตและนำสารลับไปแจ้งแก่พระเจ้าราชาธิราช นำมาซึ่งชัยชนะครั้งสำคัญในศึกสงคราม
การปรับเปลี่ยนสู่นางร้องไห้ในราชสำนัก
อิทธิพลของมอญร้องไห้ได้หลอมรวมเข้าสู่วิถีราชสำนักสยามตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย และพัฒนาเป็นธรรมเนียม "นางร้องไห้" ในงานพระบรมศพของพระมหากษัตริย์และเจ้านายชั้นสูง บริบทของประเพณีได้เปลี่ยนผ่านจากความรู้สึกส่วนบุคคลของญาติมิตร ไปสู่ "การแสดงตามจารีต" เพื่อเชิดชูพระเกียรติยศ มีการจัดนางสนมกำนัลนับร้อยชีวิตเป็นต้นเสียงและลูกคู่ ร้องขับขานสดุดีความจงรักภักดีตามกำหนดเวลาประโคมย่ำยามอย่างเป็นแบบแผน
บทอวสานแห่งจารีตโบราณ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อเสียงนางร้องไห้เริ่มประโคมในเวลาเดียวกับที่พระสงฆ์กำลังสวดพระอภิธรรม ส่งผลให้เกิดความสับสนอลหม่าน อีกทั้งผู้ร้องบางส่วนยังใช้ช่วงเวลาดังกล่าวพูดคุยกันจนขาดความเคารพในกาลเทศะ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 จึงทรงมีพระราชดำริว่าธรรมเนียมนี้ก่อให้เกิดความรำคาญ ไม่สมเกียรติต่อหน้านานาอารยประเทศ และทรงระบุในพระราชพินัยกรรมอย่างชัดเจนว่า "ถ้าผู้ใดรักใคร่ข้าพเจ้า ปรารถนาจะร้องไห้ ก็ร้องไห้จริงๆ เถิด อย่าร้องเล่นอย่างละครเลย" นับเป็นการปิดฉากธรรมเนียมนางร้องไห้ในราชสำนักนับแต่นั้นเป็นต้นมา
ประวัติศาสตร์และคติชนวิทยาของมอญร้องไห้จึงมิใช่เพียงเรื่องราวของความโศกเศร้า หากแต่เป็นกระจกสะท้อนภูมิปัญญา ความศรัทธา ยุทธศาสตร์การเอาชีวิตรอด ตลอดจนพลวัตทางสังคมและการเมืองที่ปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย การทำความเข้าใจเสียงคร่ำครวญนี้จึงทำให้มองเห็นคุณค่าเชิงมนุษยศาสตร์และประวัติศาสตร์ที่ซ่อนอยู่หลังม่านแห่งหยาดน้ำตาได้อย่างลึกซึ้ง
แหล่งที่มาข้อมูล :
- บทความวิจัยเรื่อง "ประเพณีงานศพของชาวมอญกับความเชื่อที่สืบทอด" ตีพิมพ์ในวารสารบริหารธุรกิจและสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
- หนังสือ "ประเพณีที่เกี่ยวกับชีวิต (ตอนความตาย)" ของท่าน เสฐียรโกเศศ (พระยาอนุมานราชธน)
- บทความวิเคราะห์ละครพันทางเรื่องราชาธิราชของ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
- บทวิเคราะห์จากกองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม เรื่อง "นางร้องไห้ ธรรมเนียมในราชสำนักที่รบกวนพระทัยรัชกาลที่ 6 'รู้สึกรกหูเสียจริง'"
เขียนโดย ดร กิฟท์นางมารพยากรณ์
เพื่อให้ผู้อ่านได้รับทั้งความรู้ แรงบันดาลใจ และแนวทางการใช้ชีวิตที่เท่าทันโลก
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
มหาอินทุมรีแดง งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขบันดาลเหนือ-ใต้ พร้อมชุดสองตัวและสามตัว
หมอกคือเมฆที่ลอยต่ำติดพื้น เกิดเมื่ออากาศเย็นจนไอน้ำกลั่นตัว
เล็บมือยาวเร็วกว่าเล็บเท้ามากกว่า 2 เท่า เดือนละประมาณ 3.5 มม. เทียบ 1.6 มม.
ทนายวิฑูรย์ เปิดกฎหมายปม น้ำ รพีภัทร-ซองดูฮี ถูกต่อยก่อนเอาคืนได้แค่ไหน ระวังกลายเป็นผู้กระทำผิด
กัน จอมพลัง ลงพื้นที่หาดใหญ่ มอบชุดนักเรียน 500 ชุดให้โรงเรียนบ้านโปะหมอ เด็ก ๆ แห่ขอลายเซ็นอบอุ่น
ว่ายน้ำ 30 นาที เผาผลาญได้พอๆ กับวิ่ง แต่เบาข้อต่อกว่ามาก
นักเรียน ม.3 ทำร้ายเด็กอนุบาล 3 ตบ-เตะ-กระแทกเข่าจนล้ม ปมแค้นถูกฟ้องครู ล่าสุดเจ้าหน้าที่ยังตามตัวไม่พบ
น้ำผึ้งในสุสานอียิปต์อายุราว 3,000 ปียังไม่เสีย เพราะแทบไม่มีน้ำให้แบคทีเรียโต
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
ผ่อน 0% ไม่ได้แปลว่าฟรีเสมอไป เช็ก 3 จุดนี้ก่อนรูดบัตร
ย้อนรอยความงามแห่งสยาม ก่อนมียาสีฟันคนโบราณดูแลช่องปากอย่างไร และทำไม "ฟันดำ" ถึงเคยเป็นที่สุดแห่งเสน่ห์
เบื้องหลังอาหารบนเครื่องบิน กว่า 100 ปีแห่งการต่อสู้ทางวิศวกรรมและวิทยาศาสตร์ เพื่อเอาชนะความจืดชืดบนความสูง 35,000 ฟุต
ไขปริศนา "สุวรรณภูมิ" คือประเทศอะไร? เปิดแผนที่ตำนานแผ่นดินทอง ที่ไม่ได้มีแค่ประเทศไทย
เปิดความจริงทางประวัติศาสตร์ของ “เปาบุ้นจิ้น” ตัวจริงหน้าขาวสะอาด สุภาพอ่อนโยน และไม่มีปานพระจันทร์เสี้ยว

