แมววิเชียรมาศเคยเป็นแมวหลวงจริงแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ดวงตาสีฟ้า ขนสีครีม และปลายหูหน้าหน้ากากสีเข้ม ทำให้แมววิเชียรมาศดูต่างจากแมวบ้านทั่วไปอยู่แล้ว ยิ่งมีชื่อภาษาอังกฤษว่า Siamese Cat ติดตัวไปทั่วโลก ภาพของมันจึงมักถูกเล่าว่าเป็นสัตว์เลี้ยงสูงศักดิ์จากราชสำนักสยาม

ตำราแมวไทยบันทึกลักษณะของมันไว้ชัดเจนว่า ตัวพื้นขาว มีสีเข้มที่หู หาง เท้าทั้งสี่ และบริเวณหน้า รวมเป็นเก้าตำแหน่งตามอวัยวะ คนจึงเรียกว่าแมวเก้าแต้มอยู่บ่อยครั้ง แต่ตำราแยกสองชื่อนี้ออกจากกัน เพราะแมวเก้าแต้มมีแต้มเป็นดวงกระจายบนตัว ส่วนวิเชียรมาศมีสีเข้มอยู่ตามตำแหน่งเฉพาะ

จุดที่ต้องแยกให้ออกจากเรื่องเล่าคือ หลักฐานสนับสนุนว่าแมววิเชียรมาศ มักเลี้ยงกันในวังและมีราคาสูง ไม่ได้ยืนยันว่าชาวบ้านผู้เลี้ยงหรือขโมยต้องถูกประหารชีวิต ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรอธิบายว่ามันเป็นแมวชั้นสูงที่นิยมเลี้ยงในวังตั้งแต่สมัยอยุธยา และมีเรื่องเล่าว่าหลังสงครามแมวชนิดนี้หายไปจากไทยช่วงหนึ่ง แต่เอกสารที่เปิดเผยไม่ได้ระบุบทลงโทษถึงตาย

ความเป็นแมวมงคลมาจากตัวตำราเอง บทกลอนบรรยายว่าเจ้าของจะได้โภคทรัพย์ สมบัติเพิ่มพูน และมีบริวาร ผู้คนในอดีตจึงให้ค่ากับรูปลักษณ์นี้มากกว่าความน่ารักเพียงอย่างเดียว ชื่อ “วิเชียรมาศ” ยังมีความหมายเชื่อมกับเพชรและแสงจันทร์ จึงยิ่งเพิ่มภาพลักษณ์หรูหราให้พันธุ์นี้

ส่วนเรื่อง “แมวหลวง” มีมูลจากสถานะที่ใกล้ชิดวังและจากความเชื่อเรื่องสิริมงคล แต่ไม่ควรขยายความไปเป็นกฎหมายสงวนพันธุ์โดยไม่มีเอกสารรองรับ ประวัติที่อ้างถึงกันมากในโลกตะวันตกยังระบุด้วยว่า ไม่พบหลักฐานของโครงการเพาะเลี้ยงโดยราชสำนักสยามอย่างเป็นระบบ

เส้นทางสู่ยุโรปก็ไม่ตรงกับภาพที่ว่า รัชกาลที่ 5 พระราชทานแมวแก่ทูตอังกฤษโดยตรง ข้อมูลที่แพร่หลายระบุว่า ค.ศ. 1884 เอ็ดเวิร์ด เบลนโคว์ โกลด์ กงสุลอังกฤษประจำกรุงเทพฯ นำแมวคู่หนึ่งชื่อ Pho และ Mia ไปอังกฤษเพื่อมอบให้น้องสาว ปีถัดมาลูกแมวของทั้งคู่ถูกนำไปแสดงที่ Crystal Palace จนผู้ชมสนใจลวดลายแต้มสีที่ไม่คุ้นตา

การส่งออกเพียงไม่กี่ตัวกลายเป็นต้นทางสำคัญของการเพาะพันธุ์ในอังกฤษ ชาวตะวันตกจึงเรียกมันว่า “Royal Cat of Siam” ชื่อนี้ช่วยให้ภาพแมวหลวงติดตลาดไปพร้อมกับความนิยมของสายพันธุ์ แม้หลักฐานทางประวัติศาสตร์จะยังไม่รับรองตำนานความผูกขาดโดยราชวงศ์ในแบบที่เล่ากันต่อมา

แมวสยามในเวทีประกวดปัจจุบันยังต่างจากวิเชียรมาศตามตำราไทยพอสมควร สายประกวดตะวันตกถูกคัดเลือกให้ลำตัวยาวเพรียว ศีรษะเป็นทรงลิ่ม และหูใหญ่ขึ้น ขณะที่แมวไทยแบบดั้งเดิมมักมีศีรษะและสัดส่วนกลมกว่า ทั้งสองมีรากร่วมจากแมวแต้มสีของสยาม แต่รูปร่างเปลี่ยนไปตามการคัดพันธุ์หลายยุค

สรุปที่ยืนยันได้คือ วิเชียรมาศเป็นแมวไทยมงคลซึ่งมีหลักฐานในตำราโบราณและเคยได้รับความนิยมในวัง เรื่องโทษประหารกับคำสั่งห้ามชาวบ้านเลี้ยงยังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือรองรับ ส่วนชื่อ Siamese Cat โด่งดังระดับโลกหลังแมวจากสยามเดินทางไปอังกฤษในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19