นอนตะแคงผิดท่า เสี่ยงกรดไหลย้อนกำเริบ เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจมองข้าม

นอนตะแคงผิดท่า เสี่ยงกรดไหลย้อนกำเริบ เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจมองข้าม

หลายคนอาจคิดว่า “ท่านอน” เป็นเพียงเรื่องของความถนัดและความสบาย แต่สำหรับผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อน หรือมีแนวโน้มเกิดกรดไหลย้อนในเวลากลางคืน ท่าที่เราเลือกนอนอาจมีผลต่อความรุนแรงของอาการได้ไม่น้อย โดยเฉพาะการนอนตะแคงไปทางด้านขวา ซึ่งมีหลักฐานว่าทำให้กรดในกระเพาะไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหารได้ง่ายและนานกว่าการนอนตะแคงซ้าย ดังนั้นคำว่า “นอนตะแคงผิดท่า” ในที่นี้จึงไม่ได้หมายความว่าการนอนตะแคงขวาเพียงอย่างเดียวจะทำให้คนที่แข็งแรงเป็นโรคกรดไหลย้อนทันที แต่สามารถกระตุ้นหรือทำให้อาการของผู้ที่มีภาวะกรดไหลย้อนอยู่แล้วรุนแรงขึ้นได้ โดยเฉพาะในเวลากลางคืน

โรคกรดไหลย้อน หรือ Gastroesophageal Reflux Disease — GERD เกิดขึ้นเมื่อสิ่งที่อยู่ภายในกระเพาะอาหาร โดยเฉพาะกรด ไหลย้อนกลับขึ้นมาสู่หลอดอาหารบ่อยครั้ง จนก่อให้เกิดอาการหรือภาวะแทรกซ้อน เนื่องจากเยื่อบุหลอดอาหารไม่ได้ถูกออกแบบมาให้ทนต่อกรดเหมือนเยื่อบุกระเพาะ ผู้ป่วยจึงอาจมีอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว มีรสขมหรือเปรี้ยวในปาก จุกแน่นบริเวณลิ้นปี่ ไอเรื้อรัง เจ็บคอ เสียงแหบ หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนติดอยู่ในลำคอ โดยอาการมักเด่นชัดขึ้นหลังรับประทานอาหารหรือเมื่อนอนราบ

สาเหตุที่ “นอนตะแคงขวา” อาจทำให้อาการกรดไหลย้อนชัดขึ้น เกี่ยวข้องกับตำแหน่งทางกายวิภาคของกระเพาะอาหาร เมื่อร่างกายอยู่ในท่าตะแคงขวา ตำแหน่งของกระเพาะและรอยต่อระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะสามารถเอื้อให้ของเหลวภายในกระเพาะสัมผัสบริเวณทางเข้าหลอดอาหารได้มากขึ้น เมื่อมีการคลายตัวของหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง กรดจึงมีโอกาสไหลย้อนขึ้นมาได้ง่ายกว่า และเนื่องจากขณะนอนหลับเรากลืนน้ำลายน้อยลง การชะล้างกรดออกจากหลอดอาหารจึงทำได้ช้ากว่าช่วงที่ตื่นอยู่ อาการแสบร้อนกลางอกในช่วงกลางคืนจึงอาจลากยาวและรบกวนการนอนหลับได้

ในทางตรงกันข้าม การนอน “ตะแคงซ้าย” มักเป็นท่าที่เหมาะสมกว่าสำหรับผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อน โดยงานทบทวนการศึกษาพบว่าการนอนตะแคงซ้ายช่วยลดการสัมผัสกรดของหลอดอาหารในเวลากลางคืนและช่วยให้กรดถูกกำจัดออกจากหลอดอาหารได้เร็วขึ้น นักวิจัยจึงมองว่าท่านอนตะแคงซ้ายเป็นวิธีง่าย ๆ ที่อาจช่วยลดอาการกรดไหลย้อนตอนกลางคืนได้โดยไม่ต้องใช้ยาเพิ่มเติม

นอกจากการเลือกตะแคงซ้ายแล้ว การยกช่วงศีรษะและลำตัวส่วนบนให้สูงขึ้นก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยลดอาการได้ หลักสำคัญคือควรยกช่วงลำตัวส่วนบนขึ้น ไม่ใช่เพียงนำหมอนหลายใบมาซ้อนเฉพาะศีรษะ เพราะการงอเฉพาะช่วงคอหรือเอวอาจทำให้นอนไม่สบาย การใช้เตียงที่สามารถปรับระดับได้ หรือหมอนรองแบบลิ่มที่รองตั้งแต่ช่วงหลังขึ้นมาถึงศีรษะ จะช่วยให้แรงโน้มถ่วงลดโอกาสที่สิ่งในกระเพาะจะไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหารได้

อย่างไรก็ตาม “ท่านอน” เป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับกรดไหลย้อน พฤติกรรมในช่วงก่อนเข้านอนก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน การรับประทานอาหารมื้อใหญ่แล้วเข้านอนทันที โดยเฉพาะอาหารไขมันสูง อาหารที่กระตุ้นอาการในแต่ละคน การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือพฤติกรรมอื่นที่ทำให้อาการกำเริบ สามารถเพิ่มโอกาสเกิดกรดไหลย้อนได้ การเว้นช่วงหลังอาหารก่อนนอนและปรับพฤติกรรมตามสิ่งกระตุ้นของตนเองจึงเป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมอาการ

อีกสิ่งหนึ่งที่ควรสังเกตคือ หากคุณตื่นขึ้นมากลางดึกบ่อย ๆ เพราะมีอาการแสบร้อนกลางอก ไอ สำลัก มีรสเปรี้ยวหรือขมขึ้นมาถึงคอ หรืออาการเกิดซ้ำเป็นประจำ ไม่ควรมองว่าเป็นเรื่องเล็ก เพราะกรดไหลย้อนที่เกิดบ่อยและไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมอาจทำให้หลอดอาหารเกิดการอักเสบและมีภาวะแทรกซ้อนได้ หากอาการเป็นบ่อย รุนแรง กลืนลำบาก น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ หรือมีอาการเจ็บหน้าอก ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์ โดยเฉพาะอาการเจ็บหน้าอกที่ไม่แน่ใจว่าเกิดจากกรดไหลย้อนหรือหัวใจ ไม่ควรวินิจฉัยด้วยตัวเอง

ดังนั้น สำหรับคนที่มีปัญหากรดไหลย้อน โดยเฉพาะอาการที่เกิดตอนกลางคืน การปรับจากการนอนตะแคงขวามาเป็น “นอนตะแคงซ้าย” และยกช่วงศีรษะกับลำตัวส่วนบนให้สูงขึ้นเล็กน้อย อาจเป็นการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ที่ช่วยให้นอนหลับได้สบายขึ้น ที่สำคัญคือไม่ควรเข้าใจว่าการตะแคงผิดด้านเพียงคืนสองคืนจะทำให้เกิดโรคกรดไหลย้อนขึ้นทันที เพราะโรคนี้มีปัจจัยเกี่ยวข้องหลายอย่าง แต่สำหรับผู้ที่มีภาวะกรดไหลย้อนอยู่แล้ว การเลือกท่านอนให้เหมาะสมสามารถมีส่วนช่วยลดการไหลย้อนของกรดและลดอาการรบกวนในยามค่ำคืนได้จริง

จำง่าย ๆ ก่อนนอน : “มีกรดไหลย้อน ลองเอนซ้าย ยกหัวและลำตัวสูงขึ้น และอย่ารีบนอนทันทีหลังมื้ออาหาร” การปรับเพียงไม่กี่อย่างในชีวิตประจำวัน อาจช่วยให้ค่ำคืนที่เคยเต็มไปด้วยอาการแสบร้อนกลางอก กลับมาเป็นคืนที่พักผ่อนได้สบายขึ้นอีกครั้ง