ดีเอ็นเอและลายนิ้วมือบอกได้ไหมว่าเงินในตู้เซฟเป็นของใคร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อตู้เซฟถูกเปิดออกและพบธนบัตรเป็นตั้ง คำถามที่ตามมาอาจมีมากกว่าจำนวนเงิน โดยเฉพาะเมื่อมีคนหลายคนบอกว่าเงินก้อนนั้นเป็นของตัวเอง และแต่ละคนก็เคยเข้าออกห้องหรือใช้ตู้ร่วมกัน

ธนบัตรผ่านมือคนมาแล้วนับไม่ถ้วน ส่วนมือจับและปุ่มกดตู้เซฟก็อาจถูกสัมผัสซ้ำอยู่เสมอ เจ้าหน้าที่จึงต้องตรวจว่ามีร่องรอยอะไรเหลืออยู่ ตรงไหน และร่องรอยนั้นช่วยตอบข้อสงสัยในคดีได้เพียงใด

ผลตรวจดีเอ็นเอหรือลายนิ้วมือเพียงอย่างเดียวไม่สามารถชี้ขาดว่าใครเป็นเจ้าของเงิน ผลอาจช่วยเชื่อมโยงบุคคลกับร่องรอยบนธนบัตรหรือสิ่งของ แต่ยังต้องดูหลักฐานที่มาของเงิน การครอบครอง และพฤติการณ์อื่นประกอบกัน

ลายนิ้วมือบนแบงก์บอกอะไรได้บ้าง

ลายนิ้วมือแฝงคือร่องรอยที่มองเห็นได้ยาก ซึ่งอาจเกิดจากสารที่ติดอยู่บนนิ้วเมื่อสัมผัสพื้นผิว ผู้ตรวจใช้วิธีทำให้รอยปรากฏและบันทึกภาพ ก่อนเปรียบเทียบรายละเอียดของเส้นกับลายนิ้วมืออ้างอิง วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับชนิดและสภาพของพื้นผิว รวมถึงการตรวจอื่นที่ต้องทำกับของชิ้นเดียวกัน

ถ้ารอยมีรายละเอียดเพียงพอ ผู้เชี่ยวชาญอาจตรวจเปรียบเทียบจนระบุหรือคัดบุคคลออกได้ แต่รอยที่เลือน ซ้อนกัน หรือมีเพียงบางส่วนอาจให้ผลไม่ชัดเจน งานวิจัยเกี่ยวกับธนบัตรพอลิเมอร์พบว่าสภาพรอยและพื้นผิวมีผลต่อการมองเห็นรายละเอียด รอยที่ตรวจพบจึงไม่ได้แปลว่าจะนำไปเปรียบเทียบได้ทุกครั้ง

แม้พบลายนิ้วมือของนาย ก. บนธนบัตร ก็ยังต้องถามต่อว่าเขาจับแบงก์นั้นเมื่อไรและเพราะอะไร เขาอาจเคยรับมาเป็นเงินทอน นับเงินให้ผู้อื่น หรือเป็นผู้เก็บเงินเองก็ได้ รอยนิ้วมือไม่ได้บอกเหตุผลของการสัมผัสด้วยตัวมันเอง

ดีเอ็นเอจากการสัมผัสมีข้อจำกัดอะไร

บนธนบัตร ซองเงิน หรือมือจับตู้ อาจมีสารชีวภาพปริมาณน้อยที่นำไปตรวจดีเอ็นเอได้ ผู้ตรวจเก็บตัวอย่างจากตำแหน่งที่เกี่ยวข้อง แล้ววิเคราะห์และเปรียบเทียบรูปแบบดีเอ็นเอกับตัวอย่างอ้างอิง หากตัวอย่างมีน้อย เสื่อมสภาพ หรือมีหลายคนปะปนกัน การแปลผลก็ยากขึ้น และบางครั้งอาจไม่ได้ผลที่ใช้เปรียบเทียบได้

สถาบันมาตรฐานและเทคโนโลยีแห่งชาติสหรัฐฯ หรือ NIST อธิบายว่า ดีเอ็นเอสามารถถ่ายโอนและคงอยู่บนวัตถุได้ การพบรูปแบบที่สัมพันธ์กับบุคคลจึงต้องพิจารณาต่อว่ามันไปอยู่ตรงนั้นได้อย่างไร ส่วนตัวเลขทางสถิติที่ใช้เปรียบเทียบสมมติฐานเกี่ยวกับผู้ให้ดีเอ็นเอ ก็ไม่ได้บอกด้วยตัวเองว่าเงินเป็นของใครหรือบุคคลนั้นเกี่ยวข้องกับคดีอย่างไร

การถ่ายโอนอาจเกิดทางอ้อมได้ เช่น คนหนึ่งสัมผัสวัตถุ แล้วอีกคนนำร่องรอยจากวัตถุนั้นไปติดบนสิ่งของอีกชิ้น สถาบันยุติธรรมแห่งชาติสหรัฐฯ ยกตัวอย่างว่าแม้แต่อุปกรณ์ตรวจลายนิ้วมือก็อาจถ่ายโอนดีเอ็นเอระหว่างพื้นผิวโดยไม่ตั้งใจได้ การตรวจไม่พบดีเอ็นเอของใครสักคนก็ไม่ใช่หลักฐานเด็ดขาดว่าเขาไม่เคยแตะสิ่งของนั้น

ทำไมการเก็บของกลางจึงสำคัญ

เจ้าหน้าที่ต้องบันทึกตำแหน่งและสภาพของกลางก่อนเคลื่อนย้าย ใช้อุปกรณ์และภาชนะที่เหมาะสม แยกบรรจุสิ่งของตามความจำเป็น และบันทึกว่าใครรับส่งหรือเข้าถึงของกลางเมื่อใด ข้อมูลเหล่านี้ช่วยตรวจสอบที่มาของตัวอย่างและประเมินความเป็นไปได้ของการปนเปื้อน

ลำดับการตรวจต้องวางแผนด้วย เพราะการเก็บดีเอ็นเอหรือการทำให้ลายนิ้วมือปรากฏอาจส่งผลต่อร่องรอยอีกชนิด ห้องปฏิบัติการจึงเลือกขั้นตอนตามวัตถุ สภาพตัวอย่าง และคำถามของคดี ไม่ใช่ทุกชิ้นจะใช้วิธีเดียวกันได้

แล้วจะพิสูจน์เจ้าของเงินอย่างไร

ผู้สืบสวนต้องนำผลตรวจมาเทียบกับหลักฐานที่ติดตามที่มาของเงินได้ เช่น รายการถอนเงิน เอกสารการรับจ่าย หลักฐานการซื้อขาย ภาพจากกล้อง พยานบุคคล หรือรายละเอียดธนบัตรที่มีการบันทึกไว้ก่อนหน้า หากมี หลักฐานแต่ละชิ้นต้องตรวจทั้งความน่าเชื่อถือและความเชื่อมโยงกับเงินก้อนที่พบ

ตัวอย่างเช่น หลักฐานการถอนเงินยอดใกล้เคียงในช่วงก่อนพบของกลางอาจช่วยสนับสนุนคำกล่าวอ้าง แต่ยอดเงินตรงกันเพียงอย่างเดียวก็ยังไม่ยืนยันว่าเป็นธนบัตรชุดเดียวกัน ส่วนรอยบนสายรัดเงินหรือภาชนะอาจช่วยบอกความเชื่อมโยงกับการจัดเก็บ โดยยังต้องพิจารณาคำอธิบายอื่นที่เป็นไปได้

น้ำหนักของคำตอบจึงอยู่ที่ภาพรวมของพยานหลักฐาน ร่องรอยทางนิติวิทยาศาสตร์ช่วยตอบว่าใครอาจเกี่ยวข้องกับวัตถุ แต่กรรมสิทธิ์ต้องอาศัยหลักฐานที่มาของเงินและข้อเท็จจริงอื่นร่วมกัน ก่อนนำไปพิจารณาตามกระบวนการของคดี