ทศกัณฐ์ยอมเสียทั้งลงกาเพราะความอยากครอบครองสีดา

ถ้ารู้ว่าศึกนี้กำลังพังทั้งเมือง แล้วทำไมยังไม่คืนสีดา?

นี่แหละจุดที่ทำให้ทศกัณฐ์น่าสนใจกว่าการเป็นแค่ตัวร้ายสิบหน้า เพราะเมื่อสงครามเดินมาถึงช่วงหนึ่ง เรื่องไม่ได้อยู่ที่ว่าใครเก่งกว่าใครแล้ว แต่กลายเป็นว่า เจ้ากรุงลงกาจะยอมเสียอะไรอีก เพื่อรักษาสิ่งที่ตัวเองยึดไว้

ต้นเหตุใหญ่เริ่มจากการลักนางสีดา ทศกัณฐ์ใช้มารีศแปลงเป็นกวางทองล่อพระรามออกจากอาศรม ก่อนฉวยโอกาสพานางสีดาไปกรุงลงกา การตัดสินใจครั้งเดียวลากคนจำนวนมหาศาลเข้าสู่สงคราม ทั้งที่สีดาไม่ได้ยอมรับทศกัณฐ์เป็นคู่ครองเลย

มันไม่ใช่แค่ความหึง แต่มันคือความอยากครอบครอง

ถ้าจะอ่านตัวละครนี้ผ่านสายตาคนสมัยใหม่ คำว่า “หึงหวง” อย่างเดียวอาจยังไม่ตรงนัก เพราะสีดาไม่เคยเป็นคนรักของทศกัณฐ์ สิ่งที่เห็นเด่นกว่าคือ ความปรารถนา การยึดครอง ศักดิ์ศรี และการไม่ยอมรับคำปฏิเสธ

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะความรักกับการครอบครองเป็นคนละเรื่องกัน คนที่รักใครสักคนยังต้องยอมรับว่าอีกฝ่ายมีสิทธิ์เลือก แต่ทศกัณฐ์กลับพยายามเปลี่ยนคำปฏิเสธให้กลายเป็นปัญหาที่ต้องเอาชนะ

ยิ่งไม่ได้ ยิ่งต้องได้
ยิ่งถูกขัด ยิ่งถอยไม่ได้

พอพระรามยกทัพมาถึงลงกา เรื่องจึงไม่เหลือแค่การแย่งหญิงคนหนึ่ง แต่กลายเป็นศึกที่ผูกกับเกียรติของกษัตริย์ ถ้าคืนสีดา ทศกัณฐ์ก็ต้องยอมรับพร้อมกันว่าการตัดสินใจเดิมผิด และฝ่ายตรงข้ามบังคับให้ตัวเองถอยได้

นี่เป็นกับดักทางใจที่มนุษย์เจอกันบ่อยมาก

เมื่อลงทุนกับการตัดสินใจหนึ่งไปมากแล้ว คนอาจดันทุรังต่อเพราะไม่อยากยอมรับว่าของที่เสียไปก่อนหน้านั้นสูญเปล่า ทั้งเงิน เวลา ชื่อเสียง หรือชีวิตของคนรอบข้าง ในทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมมีแนวคิดใกล้เคียงที่เรียกว่า sunk cost คืออดีตที่เรียกคืนไม่ได้กลับมามีอิทธิพลต่อการตัดสินใจปัจจุบัน ทั้งที่สิ่งสมเหตุสมผลควรถามว่า “จากตอนนี้ทำอะไรแล้วเสียหายน้อยที่สุด”

ลงกาจ่ายราคาแทนความต้องการของคนคนเดียว

ตัวละครฝ่ายยักษ์จำนวนมากต้องเข้าสงครามตามบัญชาของผู้ครองนคร ตั้งแต่ทหารและเสนา ไปจนถึงบุคคลสำคัญในวงศ์ ทศกัณฐ์เองก็ไม่ได้ไม่รู้ว่าสถานการณ์รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เพราะมีทั้งคำเตือน ความสูญเสีย และหลักฐานจากสนามรบปรากฏต่อหน้าอยู่ตลอด

กระทั่งพิเภกซึ่งเป็นน้องของทศกัณฐ์ต้องออกจากลงกาและไปอยู่ฝ่ายพระราม ความขัดแย้งจึงลามจากสงครามภายนอกเข้ามาถึงครอบครัวของตัวเอง

• มารีศ ถูกบังคับให้ร่วมแผนกวางทองและถูกพระรามสังหาร

• กุมภกรรณ ต้องเข้าสู่สงครามในฐานะกำลังสำคัญของลงกา

• อินทรชิต โอรสคนสำคัญของทศกัณฐ์เข้าสู้ศึกและถูกสังหาร

• กรุงลงกา ถูกดึงเข้าสู่สงครามเต็มรูปแบบจากความขัดแย้งที่เริ่มด้วยการลักสีดา

ตอนอินทรชิตตายยิ่งเห็นสภาพจิตใจของทศกัณฐ์ชัด ทศกัณฐ์โศกและโกรธถึงขั้นคิดจะฆ่าสีดาเพื่อแก้แค้น แต่เปาวนาสูรทัดทานว่าสีดาไม่มีความผิด และการฆ่านางก็ไม่ได้ทำให้อินทรชิตกลับคืนมา ทศกัณฐ์จึงยอมระงับความคิดนั้น

แปลว่าทศกัณฐ์ยังฟังเหตุผลได้เป็นบางครั้ง แต่ไม่ยอมแตะต้นเหตุใหญ่ที่สุดของศึก

นั่นคือสิ่งที่น่าคิดมาก คนเราไม่จำเป็นต้องไร้เหตุผลทุกเรื่องถึงจะพาตัวเองพังได้ บางคนบริหารงานเก่ง วางแผนเก่ง รู้ว่าใครเป็นภัย รู้ว่าเมื่อไรควรใช้กลยุทธ์ แต่มีเรื่องเดียวที่แตะไม่ได้ พอเรื่องนั้นเกี่ยวกับอัตตาหรือความอยาก การตัดสินใจส่วนอื่นก็ถูกลากเสียรูปไปหมด

ทศกัณฐ์ไม่ได้สู้เพื่อสีดาอย่างเดียวอีกต่อไป

เมื่อศึกยืดเยื้อ สิ่งที่ต้องปกป้องเพิ่มขึ้นคือภาพของตัวเองในฐานะผู้มีอำนาจ ถ้ายอมคืนสีดาหลังเสียกำลังไปมาก การสูญเสียทั้งหมดก่อนหน้านั้นจะดูไร้ความหมายทันที การเดินหน้าจึงกลายเป็นวิธีรักษาเรื่องเล่าในหัวว่า “ยังมีโอกาสชนะ”

แต่ความจริงโหดตรงที่ การไม่ยอมเสียหน้าในวันนี้ อาจทำให้เสียของจริงมากกว่าเดิมในวันพรุ่งนี้

ชีวิตทั่วไปก็มีภาพเล็กๆ ของเรื่องแบบนี้อยู่ตลอด ลงเงินกับธุรกิจผิดทางแล้วเติมเงินเพิ่มเพราะเสียดายเงินก้อนแรก ทะเลาะกันจนรู้ว่าตัวเองผิดแต่ไม่ยอมขอโทษเพราะพูดแรงไปแล้ว หรือพยายามรั้งความสัมพันธ์ที่อีกฝ่ายไม่ต้องการเพราะรับไม่ได้ว่าตัวเองถูกปฏิเสธ

ต่างกันตรงที่ทศกัณฐ์เป็นกษัตริย์ ผลจากอารมณ์ส่วนตัวจึงไม่ได้จบอยู่ที่ตัวเอง เมื่อคนมีอำนาจสูง การไม่ยอมถอยหนึ่งครั้งอาจส่งต้นทุนให้คนทั้งเมืองรับแทน

ทศกัณฐ์แพ้ตั้งแต่วันที่คำว่า “ต้องได้” สำคัญกว่าคำว่า “ควรหยุด”

และนี่อาจเป็นเหตุผลที่รามเกียรติ์ยังอ่านสนุกแม้เวลาผ่านมานานมาก เพราะใต้สิบเศียร ยี่สิบกร และฤทธิ์ของพญายักษ์ มีนิสัยหนึ่งที่ธรรมดาสุดๆ ซ่อนอยู่ คือรู้ว่าสิ่งที่กำลังทำแพงขึ้นทุกที แต่ยังปล่อยมือไม่ได้ เพราะการปล่อยมือเท่ากับต้องยอมรับกับตัวเองว่า สิ่งที่อยากได้มาตั้งแต่แรกนั้นไม่เคยเป็นของตัวเองเลย