เปิดประวัติศาสตร์ "ขอทาน" จากอดีตสู่ปัจจุบัน...จริงๆ แล้วพวกเขาคือใคร?
วันก่อนนั่งเหม่อ ๆ แล้วก็นึกสงสัยขึ้นมาว่า “ขอทาน” ในบ้านเรานี่ จริง ๆ แล้วพวกเขาคือใคร และอะไรทำให้คนคนหนึ่งต้องมานั่งขอเงินจากคนแปลกหน้าเพื่อประทังชีวิต
ถ้ามองเผิน ๆ เราอาจนึกถึงความยากจน คนเร่ร่อน หรือแม้แต่แก๊งที่มีคนอยู่เบื้องหลัง แต่พอลองมองให้ลึกขึ้น เรื่องของคนขอทานกลับมีหลายมุมกว่าที่คิด ทั้งปัญหารายได้ สุขภาพ ความพิการ ครอบครัว การไม่มีงานทำ รวมถึงบางกรณีที่อาจมีการแสวงหาประโยชน์เข้ามาเกี่ยวข้อง
ที่สำคัญ คนไร้ที่พึ่ง คนเร่ร่อน และผู้ทำการขอทาน ไม่ได้หมายถึงคนกลุ่มเดียวกันทั้งหมด แม้ชีวิตของบางคนอาจมีปัญหาทับซ้อนกันก็ตาม ปัจจุบันประเทศไทยมีกฎหมายแยกกันทั้งพระราชบัญญัติการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง พ.ศ. 2557 และพระราชบัญญัติควบคุมการขอทาน พ.ศ. 2559 ซึ่งฐานข้อมูลกฎหมายของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ยังระบุว่ากฎหมายควบคุมการขอทานฉบับปี 2559 มีสถานะบังคับใช้อยู่
ภาพจำของ “ขอทาน” อาจไม่ตรงกับความจริงทั้งหมด
เวลาเดินผ่านขอทานในเมืองใหญ่ หลายคนอาจคิดทันทีว่าเป็นคนขี้เกียจ ไม่ยอมทำงาน หรือไม่ก็ต้องมีแก๊งอยู่เบื้องหลัง แต่เราไม่ควรเหมารวมคนทุกคนด้วยภาพเดียวกัน
บางคนอาจเคยทำงานรับจ้างหรือค้าขายมาก่อน แต่เมื่อเจอปัญหาชีวิต เช่น รายได้ขาดหาย สุขภาพไม่เอื้อให้ทำงาน ครอบครัวแตกแยก หรือไม่มีที่พักที่มั่นคง ทางเลือกในการใช้ชีวิตก็อาจเหลือน้อยลงเรื่อย ๆ
ต้นฉบับเดิมตั้งข้อสังเกตถึงคนที่พยายามดิ้นรนทำงาน ก่อนจะค่อย ๆ หลุดออกจากระบบการทำงานและกลายมาเป็นคนเร่ร่อนหรือขอทานเมื่อชีวิตไปต่อไม่ไหว ภาพแบบนี้เกิดขึ้นได้ในบางกรณี แต่สาเหตุของแต่ละคนไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรสรุปว่าคนขอทานทั้งหมดมีเส้นทางชีวิตแบบเดียวกัน
ข้อมูลล่าสุดบอกอะไรเกี่ยวกับคนขอทานในไทย
ข้อมูลของ กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ จากการจัดระเบียบคนขอทานในปีงบประมาณ 2568 พบผู้ทำการขอทาน 626 ราย แบ่งเป็นคนไทย 448 ราย และคนต่างด้าว 178 ราย ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลจากการจัดระเบียบและการพบตัวของเจ้าหน้าที่ จึงไม่ควรตีความว่าเป็นจำนวนคนขอทานทั้งหมดที่มีอยู่จริงทั่วประเทศ
สำหรับคนไทย 448 ราย พบว่าเป็นเด็ก 15 ราย วัยทำงาน 276 ราย และผู้สูงอายุ 157 ราย ขณะเดียวกันกรมฯ ระบุว่า เมื่อรวมเด็ก คนพิการ และผู้สูงอายุแล้ว กลุ่มเปราะบางคิดเป็นประมาณร้อยละ 60 ของผู้ทำการขอทานไทยที่พบในปีดังกล่าว
จุดนี้ทำให้เห็นว่า คนขอทานไม่ได้มีเพียงผู้สูงอายุหรือหญิงชราอย่างที่เราอาจคุ้นจากภาพตามท้องถนน เพราะในข้อมูลปี 2568 กลุ่มวัยทำงานกลับมีจำนวนมากที่สุด
อีกตัวเลขที่น่าสนใจคือ ในปีเดียวกันพบผู้ทำการขอทานซ้ำ 269 ราย หรือประมาณร้อยละ 43 ของผู้ทำการขอทานทั้งหมดที่ตรวจพบ สะท้อนว่าปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องที่จะจบลงได้ง่าย ๆ เพียงแค่นำคนออกจากพื้นที่
รัฐไม่ได้มีแค่การ “จับไปอยู่สถานสงเคราะห์”
สิ่งที่เราเห็นตามข่าวบ่อย ๆ คือการลงพื้นที่จัดระเบียบคนขอทาน จนอาจทำให้รู้สึกว่าทางแก้ของรัฐมีเพียงการนำตัวออกจากถนนแล้วส่งเข้าสถานคุ้มครอง
แต่ข้อมูลปี 2568 แสดงให้เห็นว่าการดำเนินการมีหลายรูปแบบ ในกลุ่มคนไทยมีการส่งคืนครอบครัวหลังดำเนินการตามกฎหมาย 386 ราย ขณะที่ 59 รายเข้ารับการคุ้มครองในสถานคุ้มครอง และยังมีผู้ที่ถูกส่งเข้าสู่ระบบคุ้มครองตามกฎหมายเฉพาะหรือส่งโรงพยาบาลตามสภาพปัญหา
นั่นหมายความว่า การช่วยเหลือคนกลุ่มนี้จำเป็นต้องดูเป็นรายกรณี เพราะปัญหาของคนที่ไม่มีรายได้ คนพิการ คนสูงอายุ คนที่มีปัญหาสุขภาพ หรือผู้ที่อาจถูกผู้อื่นแสวงหาประโยชน์ ย่อมไม่สามารถแก้ด้วยวิธีเดียวกันได้ทั้งหมด
แล้วเวลาเจอขอทาน เราควรทำอย่างไร?
คำถามนี้คงไม่มีคำตอบง่าย ๆ ว่า “ให้” หรือ “ไม่ให้” แล้วจะถูกต้องเสมอไป
กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการรณรงค์ให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการให้เงินโดยตรง เพื่อไม่ให้การขอทานกลายเป็นวงจรต่อเนื่อง และหากพบคนขอทานหรือคนไร้ที่พึ่งที่ต้องการความช่วยเหลือ สามารถแจ้ง สายด่วน พม. 1300 เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าไปตรวจสอบและประเมินความช่วยเหลือที่เหมาะสมได้
สุดท้ายแล้ว การที่คนคนหนึ่งมานั่งขอเงินอยู่ริมถนนอาจมีเรื่องราวข้างหลังมากกว่าที่เรามองเห็นจากเวลาไม่กี่วินาที บางกรณีอาจเกี่ยวกับการกระทำผิดกฎหมายหรือการแสวงหาประโยชน์ แต่บางคนก็อาจกำลังเผชิญปัญหาสุขภาพ ครอบครัว หรือความยากลำบากทางเศรษฐกิจจริง ๆ
ดังนั้นแทนที่จะรีบตัดสินว่าเขาเป็น “คนขี้เกียจ” หรือ “มิจฉาชีพ” เพียงอย่างเดียว สิ่งที่น่าคิดมากกว่าคือ สังคมจะทำอย่างไรให้คนที่กำลังหลุดออกจากระบบมีทางกลับมายืนได้อีกครั้ง ก่อนที่การขอทานจะกลายเป็นทางเลือกสุดท้ายของชีวิต
แล้วเพื่อน ๆ ล่ะ เวลาเจอขอทานยังให้เงินกันอยู่ไหม หรือคิดว่าการช่วยผ่านหน่วยงานและระบบสวัสดิการน่าจะเป็นทางออกที่ดีกว่า?
SOURCES:
กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ — รายงานประจำปีการขับเคลื่อนงานควบคุมการขอทานและส่งเสริมผู้แสดงความสามารถ ปีงบประมาณ 2568
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ — พระราชบัญญัติควบคุมการขอทาน พ.ศ. 2559
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ — พระราชบัญญัติการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง พ.ศ. 2557
กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ — ข้อมูลการรณรงค์และช่องทางแจ้งเหตุสายด่วน พม. 1300
REFERENCES:
https://dsdw.go.th/Data/Doc/Files/orpyhrtz.pdf
https://law.m-society.go.th/law/view/196
https://law.m-society.go.th/law/view/208
https://dsdw.go.th/activitynews/Detail/1946
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้าย
วันกินเนสส์ เวิลด์ เรคคอร์ดส์ 2026 รวมสถิติโลกสุดระห่ำ ดริฟต์รถพร้อมกัน ลังกาหลังจักรยาน และอีกมากมาย
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
หม้อหุงข้าวรู้ได้อย่างไรว่าข้าวสุก? ทั้งที่ไม่มีใครคอยเปิดฝาดู
มือถือ 1 เครื่องใช้ได้กี่ปี ถึงเวลาหรือยังที่ควรเปลี่ยน?
แนวทางเลขมงคล "หมอปลาย ปรายกระซิบ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เทศกาลน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ปี 1814: ย้อนรอยงานแฟร์บนแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งครั้งสุดท้ายของลอนดอน
"น้ำ รพีภัทร" แจงปม "ซองดูฮี" ลั่น! แค่เช็กเกลียว..ไม่เกี่ยวยูทูบพรีเมี่ยม
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ศาลโลกชี้เมียนมารับผิดฐานฆ่ๅล้ๅงเผ่าพันธุ์โรฮิงญา เหตุการณ์ปี 2017 คร่าชีวิตอย่างน้อย 10,000 คน
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
เทศกาลน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ปี 1814: ย้อนรอยงานแฟร์บนแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งครั้งสุดท้ายของลอนดอน
โทรศัพท์รู้ตำแหน่งเราได้โดยไม่ต้องต่อเน็ต เพราะดาวเทียม 24 ดวงกำลังส่งเวลาลงมาบอก
จำฝันไม่ได้เพราะสมองไม่ได้บันทึกไว้ตั้งแต่แรก ไม่ใช่เพราะฝันไม่ชัด