ตำแหน่งสุดขอบของอลาสกาบนโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

แผนที่สหรัฐฯ ที่คุ้นตากันมักวางอลาสกาไว้ด้านบนซ้าย จึงทำให้ภาพจำของรัฐนี้ชัดมากว่าอยู่ไกลขึ้นเหนือและไปทางตะวันตกสุดของประเทศ แต่แผนที่แผ่นเดียวไม่ค่อยบอกว่า ดินแดนของอลาสกายังทอดเป็นสายยาวออกไปในมหาสมุทรแปซิฟิกเหนืออีกหลายพันกิโลเมตร

หมู่เกาะอะลูเชียนโค้งต่อจากแผ่นดินอลาสกาไปทางรัสเซีย ปลายสายมีเกาะเล็กและห่างไกลหลายแห่ง จุดนี้เองทำให้การใช้คำว่า “ตะวันออก” กับ “ตะวันตก” เริ่มชวนสับสน เพราะโลกเป็นทรงกลม ไม่ได้มีขอบซ้ายขอบขวาเหมือนกระดาษ

เมื่อนับตามเส้นแวงจากกรีนิช อลาสกาจึงเป็นรัฐที่อยู่เหนือสุด ตะวันตกสุด และตะวันออกสุดของสหรัฐฯ 50 รัฐได้พร้อมกัน จุดสำคัญอยู่ที่เกาะเซมิโซพอชนอย (Semisopochnoi) ในหมู่เกาะอะลูเชียน ซึ่งเป็นดินแดนของอลาสกาและอยู่ในซีกโลกตะวันออกตามพิกัดเส้นแวง

ความพีคของเรื่องนี้อยู่ที่คำว่า “ซีกโลกตะวันออก” ไม่ได้แปลว่าเกาะนั้นอยู่ใกล้ชายฝั่งแอตแลนติกของสหรัฐฯ เลย เกาะเซมิโซพอชนอยยังอยู่กลางมหาสมุทรแปซิฟิกใกล้รัสเซียมากกว่า เพียงแต่ถ้าเริ่มนับเส้นแวงไปทางตะวันออกจากเส้นเมริเดียนแรกที่กรีนิช พิกัด 179 องศากว่า ๆ ตะวันออกก็อยู่ก่อนถึงเส้น 180 องศาแล้ว

ปลายตะวันออกของเกาะอยู่ที่ราว 179°46′ ตะวันออก ห่างจากเส้นเมริเดียนที่ 180 เพียง 14 ลิปดา หรือประมาณ 15.6 กิโลเมตรทางฝั่งตะวันตก เส้นแบ่งซีกโลกจึงอยู่ใกล้มากจนเกาะนี้มีสถานะเป็น “ตะวันออกสุดตามเส้นแวง” ได้ แม้คนที่ยืนอยู่ตรงนั้นจะรู้สึกว่าตนเดินทางไปทางตะวันตกสุดของอลาสกามาไกลมากแล้ว

จุดที่ควรแก้จากเรื่องเล่าทั่วไปมีอยู่หนึ่งข้อ: เกาะเซมิโซพอชนอยไม่จำเป็นต้องข้ามเส้น 180 องศาเพื่อจะอยู่ในซีกโลกตะวันออก เพราะพิกัด 179°46′ ตะวันออกก็อยู่ฝั่งตะวันออกของระบบเส้นแวงแล้ว ส่วนเส้นแบ่งเขตวันสากลก็ไม่ใช่เส้นตรงเดียวกับเส้น 180 องศาตลอดแนว มันคดเลี่ยงพื้นที่บางแห่งเพื่อไม่ให้ชุมชนใกล้กันมีคนละวัน

ด้านตะวันตกสุดตามเส้นแวงของสหรัฐฯ อยู่ที่เกาะอมาติญนัก (Amatignak) ในอะลูเชียนเช่นกัน ทำให้ปลายสุดทางตะวันออกและตะวันตกตามนิยามนี้ห่างกันเพียงราว 65 ไมล์ ทั้งที่ถ้ามองแผนที่ทั่วไป เรามักนึกว่าปลายตะวันออกต้องอยู่แถวรัฐเมน

คำว่า “อลาสกาเป็นตะวันออกสุด” จึงต้องมีเงื่อนไขกำกับว่าเป็นการนับตามเส้นเมริเดียนแรกและเส้น 180 องศา หากเปลี่ยนไปยึดเส้นแบ่งเขตวันสากลหรือใช้เกณฑ์ทางการเมืองและภูมิภาค ผลลัพธ์อาจเปลี่ยนได้ เช่น แหล่งอ้างอิงหนึ่งระบุว่าเมื่อยึดเส้นแบ่งเขตวันสากล จุดตะวันออกสุดของสหรัฐฯ จะกลับไปอยู่ที่ Sail Rock นอกชายฝั่งรัฐเมน

แต่ในโจทย์ภูมิศาสตร์แบบเส้นแวง อลาสกาชนะครบสามด้านจริง: เหนือสุดจากพื้นที่อาร์กติกของรัฐ ตะวันตกสุดจากเกาะในอะลูเชียน และตะวันออกสุดจากเกาะที่อยู่เกือบชิดเส้น 180 องศา ความกวนของข้อเท็จจริงนี้ไม่ได้เกิดจากแผนที่ผิด แต่อยู่ที่โลกไม่มีขอบซ้ายขอบขวาให้จับเหมือนบนกระดาษ